Back To Top
Halk 12 Eylül’cüleri nasıl onayladı?

Halk 12 Eylül’cüleri nasıl onayladı?

- A +

Hazır yıldönümünde anıyorken, şu tartışmayı da yerli yerine oturtalım; 12 Eylül anayasasına sandıktan yüzde 91.4’le evet çıkması, askeri darbenin halkın özgür iradesine sunulup onay alması mı demekti?

‘Halk istedi, asker mecbur kaldı’ diye darbeyi şirinleştirmenin aslı astarı nedir; halk neye, nasıl evet dedi? Sonuç, milletin serbest tercihiyle darbecileri ‘kurtarıcı’ gibi kucaklayıp desteklediği anlamına gelir miydi?

Soruyu ‘halk nasıl oyladı, keyfinden mi’ diye baştan bir daha sorup kendiniz karar verin.

Aşağıdaki döküm, BBC Türkçe’nin arşiv kupürleriyle derlenmiş eski bir dosyasından alıntıdır. Dil, anlatım değişiklikleri ve kısaltmalarla aktarıyorum.

***

Darbenin başı Kenan Evren, referandum kampanyasında tek tabanca oynadı, önce meydanı kendisi için boşalttı. Ardından ‘Anayasa’yı tanıtma gezilerine’ çıktı.

Evren’in en büyük propaganda silahı ne miydi?  Gittiği her yerde, evet demezlerse 12 Eylül öncesindeki çatışma dönemine dönüleceğini empoze ederek halka korku salmak, gözdağı vermek...

Şöyle diyordu:

“Eğer, 12 Eylül öncesine dönmeyi ve o felaketli yılları tekrar (daha şiddetli ve daha dehşetli) yaşamayı istemiyorsak, kabul diyeceğiz...”

Siz bilirdiniz, tek kurtuluş seçeneğiniz buydu.

Hayır cephesini ise gayrimeşru, millete savaş açan düşman ve ajan gibi gösteriyor, kriminalize ederek sindiriyordu...

Hayırcıları eleştirirken ‘teröristlerin, dış güçlerle işbirliği yapanların, vatan hainlerinin’ hayır kampanyası yürüttüğünü söylüyordu.

30 Ağustos tarihli Cumhuriyet gazetesi şu manşetle çıkmıştı:

“Orgeneral Evren, ‘Dış güçlerle işbirliği içinde olanların yeni hazırlanmakta olan Anayasa’nın kabul edilmemesi için bir kampanya içerisine girdiklerini’ belirtti ve ‘Normal demokratik nizama geçme zamanı yaklaştıkça, eski dönemin hasretini çekenler, vatan hainleri, yönetimi kötülemek için faaliyette bulunuyorlar’ dedi...”

25 Ekim’de Rize’deki bindirmesi de açık sözlü ve nefret doluydu:

“Anayasa’ya karşı olanlar, 12 Eylül’e karşı olanlardır dediklerim bunlardır. ‘Hayır’ biçiminde bayram kartı, kapıların altından bildiri atanlardır. Türkiye aleyhinde yayın yapan Ermeni ASALA örgütüyle işbirliği yapanlar, komünist radyolardan talimat alanlar bunlardır...”

Parlamentonun askıya alındığı; siyasi partilerin, sendikaların, derneklerin kapatıldığı; yüz binlerin tutuklandığı, yargılandığı; birçok gazetenin kapısına kilit vurulduğu bir dönemdi.

Bütün şartlar evet lehineydi.

Bırakın kampanyasını, ‘hayır’ o kadar sakıncalı, hatta suç içeren bir kelime olmuştu ki, oy pusulasındaki rengi mavi diye mavi rengini kullananın dahi başı yanıyordu.

Paşa, yönetime el koymalarındaki vatanseverliği takdir etmeyenlere çok kızıyordu. Hazmedemediği bu nankörlüğe, hemen her fırsatta öfke patlamalarıyla yükleniyordu:

“Sinsice neler neler söylemiyorlar sevgili vatandaşlarım. Atatürk’ün gözlerinin renginin mavi olup, mavi baktığından tutun da denizin mavi sularında serinleyen, gökyüzünün maviliklerinde huzura kavuşulacağına kadar mavi rengi ima ederek güya parlak buluşları ile ‘ret’ oyunu telkine yeltenmektedirler.”

‘Hayır’ın lafını bile ettirmiyordu, fiilen yasak getirmişti. Gazetelerin birinci sayfalarında mavi kalmadı. Yeni Asır’ın mavi logosu dahi kırmızıya boyandı...

***

Referandum sandığı 7 Kasım 1982’de kuruldu. Seçmenler, oy kullanırken son bir sürprizle karşılaştı.

Mavi pusulalar zarfların dışından seçilebiliyordu, yani hayır veren yakayı da ele veriyordu.

Ve bu şartlarda, sandıklardan rekor düzeyde evet  çıktı.

Anayasa, yüzde 91.4’le kabul edilmişti. Onca baskı, yasak, dolduruş, nefret ettirme, karalama, yıldırma ve göz korkutmadan sonra...

Gülünç gelebilir ama bir fıkra kesiti değil okuduğunuz absürt zorlamalar, ne diyorsunuz? ‘Kurtarıcı darbe’ efsanesiyle 12 Eylül’ü cicileştirenler hala aynı fikirde mi?

Diğer Yazıları

Yorumlar

Yorumlar 600 Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Karar Yayıncılık A.Ş ve yazar, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Yorumların 600 karakteri (boşluklu) aşmaması gerekmektedir.
KARAR OKURU 14 Eylül 2018 19:50
38 yıl geçti.peki bu ülkede ne değişti.12 eylül darbecilerinin dikte ettiği siyasal partiler yasası seçim barajları aynen duruyor.son yapılan referandum ve seçimler devlet imkanlarının ve medya kullanımı açısından adil bir ortamdamı gerçekleşti.
KARAR OKURU 14 Eylül 2018 18:05
Sayın Beki, asla darbe kabul edilemez ama siz hiç 12 yaşında sağcımısın solcumusun diye dayak yediniz mi? Siz hiç başka görüşten oldugu için kardeşi tarafından vurulan insan bilirmisiniz. Siz hiç akşam yediden sonra masa altında kardeşlerinize sarılıp yattınız mı? Kenan Evrenin hatası çoktu. Ya peki o zaman ki siyasi aktörler neydi peki, ben o zamanın hiçbir siyasi aktöründen siz kardeşsiniz dediğini duymadım çünki hepsi o zamanki keşmekeşten besleniyorlardı. Kenan Evrenden önce o siyasi aktörleri yorumlamalısınız.
KARAR OKURU 14 Eylül 2018 12:04
Tam isabet
KARAR OKURU 14 Eylül 2018 11:44
Halk anarşi ve terörden öyle yılmıştı ki Kenan Evren hiç karışmasa bildiğinizi yapın deseydi yine evet çıkardı. Ben de ilk oyumu kullanmış ve evet vermiştim. O günün şartlarında pişman da değilim. Ama daha sonra Evren Paşa MDP'yi destekleyince dinlemeyip ANAP'a oy verdim. Bugün ülkenin parlamenter rejimini değiştirip ucube başkanlık sistemini destekleyenler hiç laga luga yapmasınlar.
KARAR OKURU 14 Eylül 2018 10:39
Bu yaziniz ülkemde hic bir seyin degismedigini birkez daha gösterdi. Ben bu söylemi duymustum, HAYIR diyen vatan hainidir degil mi?
KARAR OKURU 14 Eylül 2018 06:55
12 Eylül öncesini yaşamış olan yaşı 60 in üstünde olan her 10 kişiden 9 u Kenan Evren için iyi şeyler söyleyecektir ve iyiki 12 Eylül ihtilali yapıldı diyecektir. O insanlar arasında kenan paşanın popülerliği yüksektir. Evet oyu da korkudan değil inanıldığı ve güvenildiği için verilmiştir. Bi de bir an önce yönetimi sivillere devretsin diye, malum hayır çıksa aynı süreç tekrarlanana kadar iktidarda kalmaya devam edeceklerdi :)
KARAR OKURU 14 Eylül 2018 01:11
Sayın Beki yi okurken sanki 16 nisan 24 haziran seçimleri canlandı gözümde. Ne kadar da benziyor degilmi? Belki yollasam sonra sa bu günler için böyle yazılar yazılacak.
KARAR OKURU 14 Eylül 2018 00:40
12 Eylül referandumundaki söylemler nedense bana son seçimi hatırlattı. İhanet ittifakı, dış güçlerin yerli işbirlikçileri, vatan hainleri, şer cephesi gayri milliler vs. Hiçbir şey değişmemiş. Bizde adalet yoktu, bir ara gelir gibi oldu, sonra hepten gitti. İnsanlık perişan halde. Neredeyse herkes bir başkasının kaybını kendine kazanç kaynağı görmekte. Başkalarının kederlerine oh diyenin sadece adı insandır. Ne yazık ki, kötülerin sayısı iyilerden fazla. Ahiret var çok şükür.
KARAR OKURU 14 Eylül 2018 00:36
Akif günümüzde medya öyle algı yapıyor ki ,nereye gidiyoruz .iktidar alıyhine yazı yazana aşk olsun. 12 eylül neydi
X

Her an haberdar olmak ister misin?

Aşağıdaki butona basarak tüm haberlerimizden anında haberdar olabilirsin. Tıpkı telefonunda olduğu gibi sana bildirimler göndereceğiz. Bu servisi dilediğin zaman iptal edebilirsin.

TIKLA HABERLER ANINDA ULAŞSIN