Back To Top
Böyle büyümenin maliyeti

Böyle büyümenin maliyeti

- A +

Enflasyon rakamları moral bozmaya devam ediyor ve her yerde domatesle başlayıp et, süt, yumurta şeklinde giden listeler görüyoruz. Alınan izlenim bazı gıda piyasalarında sorun olduğu ve bu alanlarda üretimi artırma adımları atıldığında enflasyonun da normale döneceği şeklinde. Tarım ve hayvancılıkta gerçekten de sıkıntılar var ve bunun temelinde de Kürt meselesinde devletin tutumu dahil ‘yapısal’ sorunlar bulunuyor. Nitekim arz açısından bakıldığında asıl mesele üretim girdilerindeki fiyat artışından ziyade talep karşısındaki yetersizlik.

***

İşin maliyetler yönünde en önemli girdi hammadde ve maaşlar. İki yıl önce Mahfi Eğilmez ‘Faiz: Neden mi sonuç mu?’ başlıklı yazısında enflasyonu ortaya çıkaran nedenleri ele alırken, Yüncüler ve Öğünç imzalı 2013 yılı bir araştırmaya atıfta bulunmuştu. Merkez Bankası yayınları arasında yer alan ve 20’den fazla kişi çalıştıran 38 bin 997 firma üzerinde yapılan çalışmada, hammadde giderlerinin toplam maliyetin yüzde 41.5’ini, personel giderlerinin ise yüzde 23.6’sını oluşturduğu ortaya çıkmıştı. (Faiz dahil tüm finans masrafları ise sadece 3.6). Türkiye’de maaşlar genelde enflasyonu ‘takip eden’ bir unsur olduğu, yani enflasyona göre ayarlandığı için bu kalem bağımsız bir etken oluşturmuyor. Öte yandan hammadde fiyatları ise, enerjiyi de hesaba kattığımızda döviz kurlarından fazlasıyla etkileniyor.   

Eğer arzı etkileyerek enflasyonu aşağı çekmek istiyorsak bakılması gereken yer Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE). Bu endeks son altı aydır üst üste yükselerek 17.30’u buldu. Ama asıl kritik olan, son bir yıl içinde ara mallarındaki yüzde 23.43 artış ve bunda döviz kurlarının etkili olduğu açık. Diğer deyişle enflasyonu indirmek istiyorsak dövizdeki sert dalgalı yükselişin önüne geçmek gerekiyor. Her yükselme o anki maliyet yapısını doğrudan etkilemenin yanında beklentileri de yükselme yönünde değiştirerek, imalatçıların ‘tedbirli’ davranmasına ve muhtemel maliyet artışını ürünlerine yansıtmalarına neden oluyor. Dalgalanma ise hem döviz borcu olanları önceden alıma sevk ediyor hem de istikrarı varsayan bir hesaplamayı imkansız kılıyor.

Diğer taraftan dövizdeki bu yükselişin Türkiye benzeri ülkeler için geçerli olmadığının altını çizelim. Türk lirası sadece dolar ve avro karşısında değil, ‘kendi ayarındaki’ Hindistan, Güney Afrika ve Rusya gibi ülkelerin paraları karşısında da sürekli devalüe oluyor. Demek ki mesele sürdürülen ekonomi politikası ile ilişkili… Enflasyonu ve onun tetiklediği faiz ve döviz yükselişini yaratan unsur bu politikanın kendisi. Çünkü siyasi hedeflere ulaşmayı mümkün kılacağı düşünülen bir enflasyonist büyüme çizgisi izleniyor. Seçimlerin halkı memnun edecek hizmetler ve doğrudan gelir transferleri üzerinden kazanılabileceği varsayımı, kamu harcamalarını ve tüketimi şişiriyor. Hükümet kredi alanını ve imkanlarını genişleterek aslında enflasyonun yükselmesini birinci elden teşvik etmiş oluyor.

Ancak bu tabloyu sağlıklı bir hale getirebilecek tek unsur olan yatırımlar bir türlü harekete geçmiyor. Yüksek büyüme oranları ile propaganda yapılabiliyor, ama ‘makine teçhizat’ kaleminde büyüme ‘ekside’ kaldığı sürece o oranlar ile sadece kendimizi aldatmış oluyoruz. İhracat artışı için de benzer bir durum söz konusu, çünkü ithalat daha hızlı artıyor…

***

Türkiye ‘yatırım isteği uyandıracak’ bir ülke haline dönmek zorunda. Bu da bilgisizlikte ve yanlışta ısrar etmemeyi, keyfi yönetimden uzak durmayı, kurumların yıpratılmamasını ve hukukun saygınlığını yeniden kazanmasını gerektiriyor. Merkez Bankası faizleri bugün reel olarak sıfıra inmiş durumda ama yine de yatırım yok… Çünkü yürütülen politika belirsizlik, güvenilmezlik ve öngörülemezlik mesajı veriyor.  Erdoğan’ın ‘başka ülkelere kaçmayı düşünen iş adamları’ çıkışı ise bu tabloyu bir anlamda tescil ediyor…

Diğer Yazıları

Yorumlar

Yorumlar
karar okuru 08 Aralık 2017 12:37
Söylemesi ayıp alıştığım bir peynir markası vardı Geçen gün dikkat ettim bunun ambalajı mı küçülmüş her zaman 1 kilo olan kutu 800 gr olmuş. Alın size enflasyon Allah dar ve sabit gelirlin yardımcısı olsun.
KARAR OKURU 08 Aralık 2017 01:20
Önceleri yüksek faiz ve dövizin sebebi fetölçülerdi.şimdi onlar yoksa bunların sebebi akpdir.yolsuzluğun ve rüşvetin adresi hala akpdir.bi ülkede yolsuzluğa rüşvete aidiyet duygusundan dolayi yolsuzuk rüşvet denmiyorsa sorunların kaynağı hep başka yerdedir.
Ali 07 Aralık 2017 20:51
Olumsuz düşünce çok hoşuna gidiyor küti giden bir şey yok yarın seçim olsa yine reise devam rıhat ol....
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 19:30
Etyen bey bir şey anlamadım..! Erdoğan'in iş adamları neden yurt dışına kaçar kaçırdılar.. .Hırsızlar kaçmaz ise yakalanır .. " Merkez Bankası faizleri bugün reel olarak sıfıra inmiş durumda ama yine de yatırım yok… Çünkü yürütülen politika belirsizlik, güvenilmezlik ve öngörülemezlik mesajı veriyor. Erdoğan’ın ‘başka ülkelere kaçmayı düşünen iş adamları’ çıkışı ise bu tabloyu bir anlamda tescil ediyor…"
Suç Batağı 07 Aralık 2017 17:32
Bilgisizliklerinden değil işlemiş oldukları ağır suçlardan ötürü bu tür bir zırvalığa devam etmektedirler..Artık geri dönüş yok...İktidardan tepe taklak düşene kadar bu süreç derinleşerek devam edecek...
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 13:37
Türkiye, AB ve ABD'den uzaklaştıkça yatırım falan çekemez. Batıdan uzaklaşan bir Türkiyenin geleceği belirsizdir, daha doğrusu karanlıktır. Kimse Türkiyede kurumsal bir yönetim olduğuna ve hukukun işlediğine inanmıyor. Batıdan da kopunca güven sıfıra yakın bir yere demirledi. Yakın gelecekte bırak dışarıdan yatırım gelmesini, içerideki sermaye de kaçar (kim bir iç/dış savaş riskini alır?). Nitekim kaçıyor da. Küresel finans dünyası Türkiye tamamen yıkılmasın diye kuru 4 civarında tutmaya çalışıyor.
külyutmaz 07 Aralık 2017 12:55
Faiz enflasyonun sebebidir inadı ve faizi baskılama meselesi Erdoğan'ın kişisel inisiyatifi.Zihin alt yapısındaki faiz haramdır kabulünü "enflasyonun sebebi faizdir"e dönüştürerek rasyonelleştirmeye çalışıyor.Yanındakiler de haklısın ağam, doğrusun paşam diyerek bu tuhaflığa sahip çıkıyor.Sözün özü bir adamın zihnindeki gerçek algısı gerçeğe dönüşüyor,bir kehanet kendini gerçekleştiriyor.Bir uzak doğu kelamı vardır "hayat tanrının rüyasıdır" diye...Katı hiyerarşilerin kaçınılmaz sonucu...
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 22:49
6
faiz haramdır. değil midir? ben de müslüman olduğuma göre! sen?
ramazan gün 07 Aralık 2017 12:22
esnafım ya... haliyle 'alacak sorunum' var... ve 'ekonomik alanın' nesnesiyim... (ayrıca arkadaşların söylediği üzre 'tahsilat özürlüyüm')... düşünürken aklıma gelmişti; yav arkadaş, devletin nerede ise her bir şeyime erişimi var; hesaplarım malım mülküm filan... adam benim paramı cebinde tutmayı seviyor... oysa, alacaklı ile borçlu arasında özel bir mutabakat olmadığı sürece, ortalama fatura vadesi gibi 2 ay sonunda benim paramı ödemeye icbar edecek bir kanun çıkarsa, (paramı ver kardeşim:)) ben borcumu öder, kalanını harcarım. paranın piyasada attığı tur sayısı artar. tıpkı etyenin döviz belirsizliğinden yansıyan enflasyon düşüncesi gibi (ki doğrudur) alacak belirsizliğinden yansıyan ve -mesela- benim mala fazladan 1 lira daha koymama sebep olan enflasyonda düşer veya ortadan kalkar... üstelik halihazırdaki yapı ile -mesela- yılda 1 tur atan paradan %20 vergi alıyorsan (sana lazım olan bu, anladık) 2 tur atan bir paradan %10 alarak da aynı elzem miktarı elde edebilirsin... (15 yap, bakiyesi de senin olsun:)) hatta, -mesela- 2 ay sonra benim paramı ödemeyen adamın hesabından benim paramı bana gönder. işlem masrafı bilmem ne cezası gibi 'avantalarıda' sen cebe indir... tüketim üzerinden büyüme gayesi güdecem diye, kredi üzerinden piyasayı faize kurban edeceğine, benim parama kavuşmamı sağla, ben borcumu ödeyip kalanını harcarım zaten. (tamam ülen, gel onuda sana yemek ısmarlayayım::) gibi... gibi..
atilla pehlivan 08 Aralık 2017 09:52
0
çok sevimlisiniz ya. ve de çok isabetli.
Cp 07 Aralık 2017 12:20
Benim anlamadığım idare vergiyi kafaya göre artıracak, akaryakıtı elektrik v.s. Kafaya göre artıracak, bazılarının maaşını kafaya göre artıracak sonra enflasyon suçu merkez bankasının olacak yemezler, bir khk ile faizleri indir olsun bitsin merkez karşı mı çıkacak o zaman enflasyonu görelim.
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 12:04
Büyüme rakami borsa hikaye ben markete girince ne harcadigima bakarim. Gizli acik yapilan zamlara bakarim. Cebimdeki paranin degeri erirken devletin eli cebime daha fazla uzaniyorsa bir seyler yolunda degildir. Birde sorun cözme makaminin bas8nda oturan adamlar gece gündüz bana aglamasin yok faiz yüksek yok dolarin degeri reel degil. Cöz kardesim gelip bana dert anlatma cözemiyorsan birak git. Icinde yasadigin dünya düzeni bu, yeni olmadi bu. Övünüp durdugun basarilarinda ayni dünyada oldu. Isler yolunda gitmeyince bahane üretmeyi birak.
ramazan gün 07 Aralık 2017 11:36
bu söylenenlerin hepsi doğru ve hepsi yanlış; şöyle bakar ve şu teorileri dikkate alırsan doğru, böyle bakar ve bu teorileri dikkate alırsan yanlış. enflasyon ile faiz ile cari açık vererek büyüme modelleri bile var... teknik hususlara uzak olduğum ve sevmediğimi söylemiştim. yani teknisyen ukalalığını sevmiyorum. lakin aklı selim diye bir şey var; yanlış hüküm de verebilir, ama, bilmediğimiz bir konuda dahi onu 'bilmediğimize' dair bir ilk bilgiye sahip olmak gibi, sırf 'bilgisizlik' diye birşey de yok...insana dair siyasi sosyal ekonomik vb her meselede, günümüzün sorunu şu ki, konunun 'maddesi-nesnesi' ile 'şekli' arasında uyumsuzluk ve boşluklar söz konusu; akıl ve teorik çerçeve rasyonaliteden neşet ettiği sürece 'kendiliğinden' ve kendi gayesine kendi için yürüyen 'varlık sferi' olarak sosyal alan böyle zorlanmaya devam edecektir... hele cari olandan veya batıda kurulmuş teorilerden başka yol olmadığını düşünen (olmayabilir de, mesele, ayaklarının üzerinde durduğun noktada sen neden çevrene bakıp kendi yolunu ve halini değerlendirmiyorsun) böylece, bir teoriye alternatif olarak diğer teoriyi teklif eden adamlar olduğu sürece... kriterini 'batıda var mı?' olarak belirlediği sürece... bu durumumuz, önünde yürüyen bir öküzün adımlarını takip etmeyi maharet sayan insanın durumuna benziyor; öküz dört ayaklı ve iki ayaklı senin izlerini takip etme gayretin, dışardan bakılınca, dengesiz, sarsak ve tuhaf sıçramalar sergileyen bir aptal gibi görünmeni sağlıyor... pratik olarak?... ben bir esnafım; küçük esnaf, 'küçük emrah' diyorum kendime. bir sonraki yorumda pratik birşeyler de söyleriz diyelim. şimdilik böyle kalsın...
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 11:20
''örneğin asparagas yani yalan olması gerçeği değiştirmez'' vecizesinin sahibi sayın yazarın bu '' gerçeklerinden'' anca yeminli ''tayyip'' düşmanları yararlanır. başta hayatları yalan olan fetöcüler olmak üzere tabi ki.
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 13:45
0
Doğru kardeşim ortalıkta bu kadar salak varken Etyen e kim inanır; ancak Kadir inanır...
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 10:36
Bizimki gibi kurumların zayıf olduğu, hukukun işlemediği, çoğu meselenin liderin ağzından çıkan bir söz ile çözüldüğü ya da kilitlendiği bir ülkede, kimse üretime dayalı ve uzun vadeli bir yatırım planı yapmaz. İnşaat sektöründe yatırımın geri dönüşü 2-5 yıl arasında tamamlanırken (devlet garantili büyük projeleri ayrı tutuyorum), üretim sektöründe bu süre 8 yıldan başlar, teknoloji ve arge ağırlıklı sektörlerde 20-25 yıla kadar çıkar. İşte bu yüzden her köşe başında bir inşaat görüyoruz ama sanayi devleri bir bir ülkeyi terk ediyorlar.
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 10:29
borsa tavan yaparsa ekonomi çöker teorinize şimdide çok hızlı(özellikle dünyada en hızlı büyüyen 3 cü ülke ve g20 de en hızlı büyüyen 1 ci ülke olacak şekilde) büyürsen ekonomi çöker teorisini ilave etmişsiniz. tanrı akıl fikir versin başka çareniz yok
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 12:17
2
tanrı ilk önce okuduğunu anlayabilecek düzeyde bir zeka versin, akıl fikir ülkemizin daha sonraki meselesi. şimdi için akıl fikir ülkemize lüks.
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 13:30
1
Niye kaçan kaçana o zaman? Niye yatırım gelmiyor? Niye bütün iktisadi oyuncular tedirgin? Niye tüm dünyada dolar değer kaybederken Türkiye'de değer kazanıyor, insanlar TLden kaçıyor?
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 15:22
5
sn 1217:tanrı once okumadan herseyı bılebılecegını zannedenlere akıl versın sonradan da okudugunu anlamayanlara akıl verırse sorun cıkmaz. acıl olan okumadan herseyı bıldıgını zannedenler. mesela sen ne kaar ekonomi okudun??????
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 19:18
2
Şu fetoculer ekonomi batsa zil takıp oynayacaklar , mankurt deyince de kızıyorlar.
VATANDAS 07 Aralık 2017 10:20
Başka ülkeye kaçma konusunda yanlış anlaşıldığını ,bunun sadece bir sitem olduğunu söyledi.Allah kendisini affetsin esas metal yorgunluk yukarılarda galiba.Bir gün önceki söylediğini bir gün sonra kabul etmeme alışkanlık haline gelindi.Herhalde beğenmediğimiz,kabul etmekte zorlandığımız PİSA neticeleri doğru galiba.Çünkü orada okuduğunu anlama konusunda epey gerilerdeyiz.Ne kadar bu sonuçları beğenmesek de yerli PİSA'mız ABİDE'de durum aynı çıktı.
atilla. 07 Aralık 2017 10:06
bu git-gel'ler bitmeden herhangi bir düzelme beklemeyelim. olağanüstü hal de bir an önce bitmeli artık
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 08:23
kudus gibi "her din mebsubunu" ve dunga barisini ilgilendiren gundem sirasinda dahi sadece ekonomiyi, hukumeti, Erdogani dusunmek... goz yasartici
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 11:21
0
Gündem faşizmi yapmayın, istediği konuda yazar.
ramazan gün 07 Aralık 2017 16:37
3
kudüsün bu hali biz burada adam olamadığımız içindir... bu kadar basit... birkaç sene olmuştur herhalde, küçük esnaf firmamın internet sitesinin hakkımızda bölümüne, '..... firması, ortadoğuda israil diye bir devletin varlığını tanımamaktadır!'.. cümlesini eklemiştim... sonra gazetenin biri haber yapmıştı... 'adam olmaktan' kastım bu değil tabi, ama elimden gelen -şimdilik- bu... doğrusu şu ya, bir gün -atıyorum- israilden, belki konsolosluğundan veya bilmem nesinden bir telefon gelsin ve -mesela- 'biz israilden sizden filanca ürünü almak istiyoruz' veya 'sizin sitede böyle yazıyor; hav deir you!' filan gibi bir cümle kursun... diyeceğim basit: hangi israil, öyle bir devlet mi var, ha siz şu filistiniişgal eden pislik terörist sürüsünün gettosunu diyorsunuz. yok kardeşim biz size satış yapamayız. 'uluslararası vicdan kurallarına' aykırı... (arayan olmadı henüz) şimdi orda burda bir dünya kudüs filan edebiyatı yürüyecek, sıkıcı...
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 06:55
Üretimi artırmak üretimin önündeki engelleri kaldırmak,onu teşvik etmekten geçiyor.Bizde bu şartlarda üretmek hiç cazip değil.İthal ederim daha iyi diyor üretici.
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 17:02
1
şu teşvik lafını kaldırın. teşvikler=israf ya da soygundur. üretim için teşvike gerek yok. sadece üretimi engelleyen başka teşvikler verilmesin. insanlar zaten üretirler.
evin 07 Aralık 2017 06:08
bizim büyüdüğümüz falan yok. tam aksine devlet vergileri sürekli arttırarak alın terimizle uğraşarak didinerek kazandığımız paranın yarısına şak diye el koyuyor. cebimizden aldığı paraları ne yaptığını allah bilir. resmen soyuluyoruz ama şikayet edecek yerimiz yok...
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 19:14
0
Cepte para kalmıyor doymuyorsak borç her geçen gün artıyorsa bunun adı nedir?
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 19:19
4
Sen büyümeyi gezi ayaklanması finansörü TÜSİAD üyesi hamilerine Sor anlatsinlar sana.
cevat karakalem 07 Aralık 2017 05:13
Sirf hamasi, slogana dayali ve ic politika amacli tutumlardan vazgecilmesi bile buyuk fayda saglar Turkiye'nin ekonomik anlamda ne kadar guvenilir bir ortam sunmasi bakimindan. Tabii ki yapisal reformlar da sart.
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 05:12
"Baska ulkelere kacmak" ne demek anlayamadim. Gitmek isteyen gidemez mi? Kuzey Kore Cumhuriyeti olmaya mi ozeniyoruz?
Hakiki ARİF 07 Aralık 2017 04:19
Deniz bitti diyorsunuz yani . Propoganda ile ne kadar oyalanabilecekler bakalım milleti . Herkes cebindeki kaybın farkında .
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 19:13
0
Hemde ne büyük kayıp sadece ekmek ile beslensek her geçen gün daha da açlık sefalet artarak gidiyor. Doğduğu yere değil doyduğu yere sahip çıkar insanlar.
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 02:48
geciniz , bos bir yazi diyemeyecegim haksizlik olur , ama cok gec kalindi bu hukumeti elestirmekte, yanlis olan seyleri halka anlatmadiniz, elestiri yapamadiniz, halki uyuttunuz yalanlarla, hukumet turkiye ye kume dusurdu , siz hala bunu soyleyemiyorsunuz. gecti Bor un pazari
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 02:46
Makalede anlatılanlar pek inandırıcı değil. Sanki kahvehanelerdeki müzmin Tayyip karşıtları sohbeti...
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 15:55
0
Size ne dense boş.
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 16:18
0
Sen de amma atmışsın...kahvehanedeki vatandaşlar okuduğunu anlayamıyor... oysa Etyen bey bir sürü teorik bilgiden bahsetmiş..hangi kahve hane muhabbeti...
KARAR OKURU 07 Aralık 2017 19:20
1
Bu yavru mankurt lar herkesi kendileri gibi cahil sanıyor.
X

Her an haberdar olmak ister misin?

Aşağıdaki butona basarak tüm haberlerimizden anında haberdar olabilirsin. Tıpkı telefonunda olduğu gibi sana bildirimler göndereceğiz. Bu servisi dilediğin zaman iptal edebilirsin.

TIKLA HABERLER ANINDA ULAŞSIN