Back To Top
Modernleşme maceramız ve Gökalp’in ülküsü

Modernleşme maceramız ve Gökalp’in ülküsü

- A +

Eminim ki şu günlerde özellikle dindar-muhafazakar kesimler Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın ‘bozkurt’ işareti yapmasının ne anlama geldiğini analiz etmeye çalışıyorlardır. Görünürde MHP ile yapılan ittifaka bir mesaj niteliği taşımakla birlikte, daha derinlikli bir yaklaşımla bakıldığında, aynı zamanda Cumhuriyet ideolojisine dönüşün bir işareti olarak da yorumlanabilir. Bu işaret, epey bir süredir AK Parti’nin Atatürk’le ilgili verdiği mesajlarla birleştirildiğinde daha net bir anlam kazanacaktır.

Hemen hatırlatmakta yarar var; Cumhuriyet ideolojisi esas itibariyle Ziya Gökalp’in fikirleriyle olgunlaşmış bir ideolojidir. Zira Türkiye Cumhuriyeti’nin icra planında kurucusu Atatürk ve arkadaşlarıdır ama fikir planında kurucusu Ziya Gökalp’tir. Nitekim Mustafa Kemal bu durumu, “Vücudumun babası Ali Rıza Efendi, fikirlerimin babası Ziya Gökalp’tir” diye izah etmiştir.

***

Madem Türkiye yeni dönemde Cumhuriyet ideolojisini önceleyen bir yönelim içindedir, bu durumda Ziya Gökalp’in fikri ve felsefi dünyasına daha yakından bakmakta yarar var demektir. Her şeyden önce Ziya Gökalp’i Osmanlı’daki modernleşme macerasının fikri plandaki önemli temsilcilerinden birisi olarak görmek gerekiyor. Dönemin modernleşme rüzgarlarının da etkisiyle Gökalp, özellikle ‘medeniyet’ ve ‘kültür’ bağlamında Batılı düşünürlerin paralelinde farklı görüşleri dillendirmiş ve kriz içinde olan Osmanlı medeniyetinin ihyası için fikri bir arayış içinde olmuştur.

Ziya Gökalp düşünsel planda bilimsel sosyolojinin kurucusu olan Durkheim’e yakın bir fikir adamıdır. Onun hürriyet mücadelesi, bireyi temel alan bir görüşten değil, baskıcı yönetime karşı demokratik yönetimi esas alan bir kaynaktan beslenmektedir. Dolayısıyla Durkheim bu açıdan da Ziya Gökalp’e daha yakındır.

Prof. Dr. Yılmaz Özakpınar, “Türkiye tarihinde Ziya Gökalp’in yeri” makalesinde, Gökalp’in mücadelesini ve ülküsünü şöyle tarif ediyor: “Ziya Gökalp, daha Diyarbakır’daki ilk mücadele günlerinde, toplumun geleceği ile ilgili ‘ülkü’yü, bir hayal dünyası gibi uzaklarda görür; fakat hayatına anlam verecek kadar yakınında hisseder. İflasın eşiğine gelmiş devleti, daha yüksek bir toplum hayatı kurarak kurtarmalıdır. Bu hisle o, belirsizliğiyle daha da çekici olan ülküye hayatını adamıştır. Onun ne olması gerektiğini bir taraftan toplum hayatını gözleyerek, bir taraftan da toplumun tarihini araştırarak belirlemeye çalışır. Toplumun bütün kurumlarını köhnemiş bulur. Ziya Gökalp bir sosyal devrimcidir.”

Ziya Gökalp’in fikirleri özellikle Selanik deneyiminden sonra, Türkçülük doğrultusunda daha da yoğunluk kazanmıştır. Prof. Özakpınar, Gökalp’in Türkçülük düşüncesini besleyen kaynaklar arasında üniversitede “Hikmet’i tarih” öğreten Ahmet Vefik Paşa’nın “Şecere-i Türki’si” ve “Lehçe-i Osmaniye”si ile Süleyman Paşa’nın “Tarih-i Alem”inin bulunduğunu söyler.

Ziya Gökalp’in 1911’de Selanik’te Genç Kalemler dergisinde yayınlanan ‘Turan’ şiiri Turancılığın sembolü olmuştur.

/Vatan ne Türkiye’dir Türklere, ne Türkistan 
Vatan, büyük ve müebbet bir ülkedir, turan./

***

Ziya Gökalp, “Türkleşmek, İslamlaşmak, Çağdaşlaşmak”ta yer alan “Türk milleti ve Turan” ile “Millet ve Vatan” başlıklı makalelerinde Turan ülküsünün hedeflerini ortaya koymaktadır bir bakıma. Hiç kuşkusuz Gökalp, bu ülküyü ortaya atarken aynı zamanda onun gerçekleşme imkanının bulunmadığını da bilmektedir. Gökalp’in yapmak istediği, siyasi ve askeri felaketlerle sarsılan ülkede Osmanlıcığın ve İslamcılığın karşısına alternatif koyma çabasıdır.

Ama hemen belirtmek gerekiyor ki Ziya Gökalp, İslam’a karşı bir tavır içinde değildir. Tam aksine kendi kaynaklarımıza dönerek manevi ihtiyaçlarımızı karşılamamız gerektiğine inanır. Türkleşmek, İslamlaşmak ve çağdaşlaşmak arasında bir çatışma olmadığını vurgular. Kısacası ‘Çağdaş bir İslam Türklüğü’ yaratmak gerektiğini söyler.

İlk bakışta Gökalp’in ‘Turan ülküsü’nün fantastik bir hayal olduğunu düşünebilirsiniz. Çünkü ‘Turan’, bütün Türkleri bir araya toplayan ve yabancıları ise oraya almayan ülküsel bir vatan olarak tanımlar. Evet, Ziya Gökalp’in ‘Turan’ hayali gerçekleşmemiştir ama, fikirleri Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunda ilham kaynağı olmuştur.

Son dönemde verilen siyasi mesajlar, eğer Türkiye’nin modernleşme macerasını ve bu çerçevede Ziya Gökalp’in fikri yolculuğunu eksileri-artılarıyla anlamaya vesile olursa iyi bir iş yapılmış olur.

Diğer Yazıları

Yorumlar

Yorumlar 600 Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Karar Yayıncılık A.Ş ve yazar, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Yorumların 600 karakteri (boşluklu) aşmaması gerekmektedir.
Özkan 14 Mart 2018 20:52
Ya aa ne alaka oradan buraya nasıl çıktınız vallahi helal olsun
KARAR OKURU 14 Mart 2018 19:50
Dün paranteze almaya çalışıyor dunuz şimdi de ihya etmeye mi çalışıyor sunuz...islamcimisiniz türkçü müsünüz liberalmisiniz nesiniz karar verin artik yaa..
KARAR OKURU 15 Mart 2018 08:31
0
koltukçu bunlar. rüzgar ne yana eserse o yana yeterki koltuklarına zeval gelmesin
acı gerçek 14 Mart 2018 17:05
neden bu kadar alındınız sayın erdoğanın bozkurt işareti yapmasına anlamış değilim.sahi kemal kılıçdaroğlu yapmamışmıydı bozkurt işaretini.yada bir proje partisi olarak önümüze sürülen partinin çok kıymetli maral ablanız heryerde bozkurt işareti yapmıyor mu?bakın bu polemiği köpürtmeye çalışanlara bir ekmek çıkmaz.çünkü herkes bu işareti yapıyor.geçenlerde aklı evveller hüda-par ile hdpnin ittifak yapacağını söylemiş.cidden ne içiyorsunuzda bu yorumları yazıyorsunuz.yasin börü adlı genci unuttularmı sanıyorsunuz hüda-par ın.hdp lile
metin 14 Mart 2018 14:35
ilahiyat fakültelerinden pozitif bilimlerin çıkarılmaya çılışılmasının amacı şudur:Hiç bir şeyi düşünmeyen,gerici ve dünyadan haberi olmayan medrese mezunları gibi elemanlar yetiştirmektir.bunun arka planında ise camiye hapsedilmiş bir ibadet hayatı,vicdana hapsedilmiş bir iman,kuranın dünyaya ve bilime ilişkin hiçbir ayetini anlamayan nesiller ve bunun sonucunda dünyaya ilişkin söyleyecek hiçbir sözü olmayan bireyler yetiştirmektir.
KARAR OKURU 14 Mart 2018 14:23
Ziya Gökalp da güncellensin....
sorgulayıcı 14 Mart 2018 13:54
ben sayın Erdoğan'ın gerçek fikirlerinin ne olduğunu gerçekten bilmiyorum. şayet son günlerdeki modern İslam söyleminde samimi ise İlahiyatlardan sosyoloji, felsefe, mantık gibi derslerin çıkarılmaya çalışılması, bugün soruşturma açılan şahısların devletin en üst görevlileri tarafından destek ve himaye görmezi, İlahiyat ve diyanet gibi devletin kurumlarının sivil birtakım cemaatler tarafından baskı altına alınması ve bizzat üst düzey bürokratlar, vekiller ve bakanlar tarafından desteklenmesi esnasında sayın Erdoğan neredeydi?
KARAR OKURU 15 Mart 2018 08:33
0
fazıllurrahmanı araştırın. erdoğanın fikrilerinin mimarıdır kendisi
engineer 14 Mart 2018 13:10
birde nihal adsız diye bir şamanist dinsiz vardı, kafatasçılığın adı milliyetçilik zannedilir oldu, milliyetçilik önceleri MEFKURE cilik idi, sonra ülkücülük, sonra milliyetçilik şimdi "ulusalcılık" oldu.
metin 14 Mart 2018 10:01
Şu milliyetçiliğin bir namusu var mı onu bir irdeleyelim.Yanlış analamayın lütfen anlamaya çalışın sadece.Arap milliyetçiliğinin babası lübnanlı hristiyan arap mişel eflak(bu adam aynı zamanda baas ideolojisininin babası),kürt milliyetçiliğinin babası erivan üniversitesi öğretim üyesi hristiyan ermeni Montil E. hasretyan,türk milliyetçiliğinin babası bir zaza kürdü olan ziya gökalp.Önce kürtçülüğün esasları diye bir kitap yazdı.Bu kitap 12 eylül darbesinde kaybedildi.Sonra ise türkçülüğün esasları diye bir kitap yazdı.Bütün bunlar yani ba
TİREBOLU 14 Mart 2018 09:04
Sayın Yazar!Gökalp'in kavmiyetcilik fikrini bu coğrafyaya sokarak ümmet şuurunu zayıflattığını yazmayı ıskalamışınız anlaşılan.Mevcut şartlar milliyetçiliği zorunlu kılmış gibi kimse gökalple ilgili asıl gerçekleri yazmıyor nedense,üstadın bab-ı ali kitabındaki satırlar çok dikkat çekici,ayrıca ziya gökalpin kürtcülüğünü nereye oturtmamız lazım.....
Mehmet taşdemir 14 Mart 2018 22:33
1
Ustad'ın sallamayı çok severdi.. Ayrıca tıp ilmi "cinnet getirme" diye bir patalojik bir sorun ortaya koymuş. Insanlar cinnet anında çocuklarını bile öldürüyor. Bu noktadan hiç bakmış mı senin üstadın..
cevat karakalem 14 Mart 2018 07:41
Ziya Gokalp bilimsel/felsefi anlamda ciddiye alinabilecek fikirler ortaya koyamamistir.Daha cok sloganlara dayali bir "halk sosyolojisi" demek daha dogru.Gorusleri dusunce anlaminda birbiri ile tutarli olmayan,birlesmeyecek kimi seyleri bir araya getirmeye calisir. Bozkurt isaretleri, Ataturk'e isaret eden soylemler ise biraz nabza gore serbet verme durumu herhalde.Ozellikle bozkurt isareti hem sik olmadi hem de beni sasirtti,bu kadar olacagini beklemezdim.
mehmet balcı 14 Mart 2018 05:47
bu güncellemede çok armut döküldü bee. iyi oldu iyi. erdoğandan bekliyoruz yine böyle çıkışlar ak koyun kara koyun belli olsun
hamdi 14 Mart 2018 02:13
bu milletin kafası modernleşemez robot çağınada girsek aynı birbirini aşağı çekip duruyorlar okumuşu prof u hep kendinden aşağısına uyup ittiba ediyor öncülerinin cahil diplomasız tabilerinin diplomalı akademisyen türü cemaatler heralde sadece türkiyede var nakşilik herşeyi ortaçağ karanlığına geri çekiyor
KARAR OKURU 14 Mart 2018 01:52
Ziya Gokalp'i oven bir yazi gibi. Belki yaniliyorumdur. Son gunlerde bu gazetede Gokalp oven kose yazarlari akla ziyan makaleler yaziyor. Ziya Gokalp Irkci bir filozof bozuntusudur. Kokeni Zazadir ama ebeveynlerinin Turk oldugunu iddia etmis bir sahtekardir.
KARAR OKURU 14 Mart 2018 20:06
0
Cevremde tanıdığım konu komşu tüm zazalar hepsi türk milliyetcisidir ve kendilerini asla kurt degil zaza 0larak tanımlarlar. Acaba türk milliyetçiliğine ve milliyetçilerine islamcılık perdesi ardına saklanarak hakaret eden kurt irkcilari zazalar zazalar rağmen kurt mu ilan ediyorlar merak ettim
KARAR OKURU 14 Mart 2018 21:19
1
Zaza asilli birinin kendisini Turk milliyetcisi olarak tanimlamasi baska "annem babam zaza degil Turk asilliydi" diyerek aslini inkar etmesi baska. Bu ulkede Yahudi ve Ermeni vatandaslar arasinda da kendini Turk milliyetcisi olarak tanimlayanlar olmustur. Secim hakki diye birsey var ona itirazim yok ama sahtekarlik zayif karakterli insanlarin yaptigi birseydir.
KARAR OKURU 14 Mart 2018 01:38
Bravo bravo! Peki bu zamana kadar nerdeydiniz birader. Milliyetçiliği Türkçülügü ayaklar altına niye aldirdiniz. Ziya Gökalp milliyetçi ve Türkçüdür.O zamanlar kandan beslenen ırkçılık yapan fasistlerdi .Sahi İslamin güncellenmesi konusu ne oldu.14 asır önceki kurallar bu gün uygulanamaz demek (bir başkası olsaydı) onu dinden çıkmış yapmaz miydi?
ibrahim DİRİ 14 Mart 2018 00:58
Emile Durkheim'i yazmasanız iyi olacaktı,şimdi islamcı zevat Yahudi komplosundan başlayıp moiz kohen'e,ordan T.C yi ingilizler kurdu,modernleşme (Güncelleme)ingiliz derin devletinin oyunudura kadar getirir.
Hersoy 14 Mart 2018 00:32
Parantez kapatmayı nereye koyacağız? Aslında derin analizlere de hiç gerek yok; zira sn Erdoğan için tek bir ideoloji var; ne pahasına olursa olsun iktidarda kalmak. Bunun için de herkesle ittifak yapmaya açık olmak sn Erdoğan'ın özelliği. Merakım "fatiha okumasını bile bilmeyen" üşkücülerin bu ittifaka nasıl evet diyeceği...
X

Her an haberdar olmak ister misin?

Aşağıdaki butona basarak tüm haberlerimizden anında haberdar olabilirsin. Tıpkı telefonunda olduğu gibi sana bildirimler göndereceğiz. Bu servisi dilediğin zaman iptal edebilirsin.

TIKLA HABERLER ANINDA ULAŞSIN