Back To Top
Minareler ve Ramazan

Minareler ve Ramazan

 - Son Güncelleme: 05.05.2019 Pazar 09:27
- A +

Büyük Çamlıca Camii, geçen cuma günü görkemli bir törenle açıldı. Cemaati bol ve hayırlı, uğurlu olsun. Temeli altı yıl önce atılan bu dev cami, İstanbul’da altı minareli ikinci camidir. Dört minareli kaç cami var, bilmiyorum.

Bir gün minare hakkında neler bildiğimi anlamak için hafızamı yoklayınca çok az bilgiye sahip olduğumu anlamış ve bir şeyler okumuştum. Minare, Müslümanları ibadete çağırmak amacıyla okunan ezanın her yerden işitilmesi için yeksek bir yere duyulan ihtiyaçtan doğan bir dinî mimari formudur. Hz. Bilâl-i Habeşî, Mescid-i Nebevî’nin kıble tarafında “Üstüvane” (silindir) denilen özel bir yere iple tırmanarak ezan okurmuş. Medine’de ezan okunan başka yüksek yerler de vardı.

Bugün anladığımız manada ilk minareler, Amr b. As’ın Fustat’ta yaptırdığı, fakat bitiremediği camiin köşelerine I. Muaviye’nin Mısır valisi Mesleme tarafından yaptırılan minarelerdir. Müslümanların hâkim oldukları bölgelerde, zamanla o bölgelerin coğrafî ve kültürel şartlarına, mimari geleneklerine göre taş, tuğla, ahşap gibi malzemeler kullanılarak değişik üslûplarda ve formlarda minareler yapılmaya başlandı. En zarif ve kusursuz formunu Osmanlı mimarlarının elinde kazanan minareler, İslâm tarihinin ilk asırlarından itibaren Müslüman şehirlerinin kimliğini yansıtan vazgeçilmez yapılar haline gelmişti.

Dilciler, minare (menar) kelimesinin Arapça nur kelimesiyle ilişkilendirir, “ışık yakılan yer” anlamına geldiğini söylerler. Osmanlı devrinde şerefeler kandillerle donatılarak minare kelimesinin bu anlamına da işaret edilmiştir, denebilir.

***

Tam teşekküllü bir minare, temelden yukarı doğru kürsü, pabuç, gövde, şerefe, petek, külah ve alem bölümlerinden oluşur. Temelden gövdeye geçişi sağlayan kaideler, Selçuklu minarelerinde genellikle asıl binanın beden duvarlarına gizlenirdi. Osmanlı mimarisinde bu usul bir süre devam ettirildikten sonra terk edildi. XV. yüzyılın ikinci yarısından itibaren, kaidesi beden duvarına kısmen bitişik yahut bütünüyle bağımsız minareler yapıldı. Selçuklular da Osmanlılar da minare yapımında tuğlayı tercih ettikleri zamanlarda bile, kaideyi, tezyinata daha elverişli olduğu için taştan yapmışlardır. Tuğlayı tercih eden Selçukluların sırlı ve sırsız tuğlaları kullanarak hendesi şekillerle bezedikleri minareler birer şaheserdir.

Osmanlı mimarisinde en gelişmiş formunu bulan minare kaideleri, yani kürsüler kübik, silindirik ve çokgen prizma formlarında olabilirdi. Papuç kürsüyle gövde arasındaki geçişi sağlar. Gövde, pabuçla müezzinlerin ezan okudukları şerefe arasındaki bölümdür. Şerefe kelimesinin Arapçada burç anlamındaki şürfe kelimesinden geldiği söylenir. Alt tarafı çok zaman nefis mukarnaslarla bezenen çıkmalar üzerindeki korkuluklu bölümler olan şerefelerin kapıları kıbleye açılır.

Şerefeyle külah arasında yer alan ve silueti tamamlayarak minarenin daha güzel görünmesini sağlayan bölümün adı petektir. Petek Osmanlı minarelerinde ahşap çatılı ve kurşun kaplamalı külahı taşır. Külahlar ve tepelerindeki alemler de Osmanlı minarelerine has bir inceliktir. Selçuklular külah yapmaz, peteğin üzerini küçük bir kubbeyle örterek minareyi tamamlarlardı. Osmanlılar da 18. yüzyılda ortalarından itibaren bazı camilerin minarelerinde külah yapmamışlardır.

H H H

Osmanlı geleneğinde camiler genellikle tek minareli ve minareler tek şerefeli olurdu. Birden fazla minare ve şerefe, hanedan mensupları tarafından yaptırılan ve selâtin camileri diye adlandırılan camilerde olabilirdi. Sultanahmet Camii’nde altıya yükselen minare sayısı, daha sonra yapılan selâtin camilerinde ikiyi geçmemiştir. İkinci minareye mahya kurabilmek için ihtiyaç duyuluyordu.

Sedat Çetintaş’ın bir yazısından öğrendim: Osmanlı mimarisinde bir dönüm noktası olan Edirne Üç Şerefeli Cami, bizde minare sayısının dörde çıkarıldığı ilk cami imiş. Üç şerefe, ilk defa, kesme taş işçiliğinin harikaları olan bu farklı yükseklik ve şekillerdeki minarelerde uygulanmış. Sinan’ın Selimiye’yi yaptığı tarihe kadar, en yüksek minareler de Üç Şerefeli Cami’deymiş. Ayrıca her üç şerefeye tek minare gövdesi içinden ayrı ayrı yollarla çıkılıyormuş. Bu inanılmaz mahareti ancak Mimar Sinan tam yüz yirmi yedi yıl sonra Selimiye minarelerinin yalnız ikisinde göstermiş.

Günümüzde cami mimarisinin en problemli kısmının minareler olduğunu, bir minare ve şerefe enflasyonu yaşandığını, camilerin yükseklikleriyle minarelerin yükseklikleri arasında hiçbir nisbet gözetilmediğini söylemeye gerek var mı? Bu topraklara o eski zarif, ölçülü, şehre kimlik ve güzellik kazandıran ve her biri bir sanat şaheseri olan minareleri sanki başkaları yapmıştır. Artık hiçbir müezzinin çıkma zahmetine katlanmadığı şerefelerin de bir anlamı kalmamış gibi görünüyor. Yine de, işittiğime göre, Anadolu’da yeni camiler inşa edilirken “Benim şerefime de bir şerefe yapılsın!” diyerek minarelere ilave şerefe yaptıranlar varmış.

Her neyse... Bütün minareler bu geceden itibaren kandillerle donatılacak ve birden fazla minaresi olan camilerde kurulan mahyalar yanmaya başlayacak. Çünkü yarın on bir ayın sultanı mübarek Ramazan başlıyor.

Bu yazıyı da Mehmed Âkif merhumun Ramazanlarda dilimden düşürmediğim duasıyla bitirmek istiyorum:

Yâ Rab, şu muazzam Ramazan hürmetine,

Kaldır aradan vahdete hâil ne ise;

Yâ Rab, şu asırlarca süren tefrikadan

Artık ezilip düşmesin ümmet ye’se.

Diğer Yazıları

Yorumlar

Yorumlar 600 Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Karar Yayıncılık A.Ş ve yazar, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Yorumların 600 karakteri (boşluklu) aşmaması gerekmektedir.
Alper tunga 11 Mayıs 2019 15:31
Konya da hacı veyiszade cami var siyasal İslamcıların yaptığı bir cami var orantılı, mimariyi orada görün, niyet Allah rızası için yapılmadığı için kubbe minnacık minareler Eyfel kulesi gibi
KARAR GAZETE HABERİ 05 Mayıs 2019 17:28
Kütahya’nın Simav ilçesinde yer alan Samat köyünde cep telefonları çekmiyor. Köylüler ise çareye minareye çıkmakta buldu. Minare önünde bazen telefon kuyrukları oluşuyor.
MAHZUN MUHAFAZAKAR 05 Mayıs 2019 17:21
Yüce Mevlam; camilerimizi cemaatsiz, minarelerimizi ezansız, neslimizi imansız bırakmasın. Kıyamete kadar bu aziz vatanın tapularını daim eylesin.
Zeynel Çelikbilek 05 Mayıs 2019 15:33
Muhterem Beşir Bey; KARAR'ı okuyanlar sadece yorum yazan okurlar ise yazılarınıza gerçekten yazık oluyor. Yok, yorum yazanlar sadece siyasî ve muhalif okurlar ise; okudukları yazara sadece içten teşekkür eden bir okuyucu grubu varsa ne âlâ. Yazılarınız bana, maraton koşarken mola verecek bir alana sahip olma imtiyazı tanıyor. Bunun için müteşekkirim, hem zat-ı âlinize, hem de KARAR'ı ayakta tutan maddî ve mânevî emek sahiplerine.
KAFKASYALI 05 Mayıs 2019 13:49
Sayın yazar, aslında çok önemli bir konuya değindiniz. Bu minare ve şerafe enflasyonu çoktandır göze batan bir durum. Hem israf hemde militarist bir gösteriş hoyratlığı olarak Íslam'ın ruhuna aykırı bence. Umman'da gördüğüm, her beldenin kendi coğrafi konumu ve renkleri ile uyumlu, tek şerafeli bir minaresi olan karakteristik muhteşem camileri ile kıyaslandığında, son yıllarda Türkiye'de yapılan, sanki aynı müteahhitin elinden çıkmış gibi duran, orantısız yükseklikteki minareli camiler, mimari açıdan maalesef çok yetersiz.
Takıpcı 05 Mayıs 2019 09:38
Yazi ve dilekler guzel, tesekkurler. Bir de gercekler var, Ramazanda acikgozler bayram eder, paraya para demezler.
KARAR OKURU 05 Mayıs 2019 04:22
Dindar nesil yetiştirmekten dem vuran, baş örtüsü serbestisi getirdik diye övünen bu iktidar, boş bulduğu bir karış yere bile gökdelensiz bırakmamak suretiyle minareler ve sair tarihi binaların önlerini kapatarak Dine ve bu Millete en büyük saygısızlığı yapmıştır. Aziz Metin
Karar Okuru 05 Mayıs 2019 03:31
Minarelerin hepsi calindi. Millete oniki ay ramazan, oruc pazara cikamamaktan dolayi yil boyu devam ediyor. Issizlik ve aclik yeni normalimiz oldu ama ziyani yok onbinlerce kisi alan gosterisli camilerimiz yapildi.
X

Her an haberdar olmak ister misin?

Aşağıdaki butona basarak tüm haberlerimizden anında haberdar olabilirsin. Tıpkı telefonunda olduğu gibi sana bildirimler göndereceğiz. Bu servisi dilediğin zaman iptal edebilirsin.

TIKLA HABERLER ANINDA ULAŞSIN