Back To Top
Osmanlı İmparatorluğu posta tarihi

Osmanlı İmparatorluğu posta tarihi

 - Son Güncelleme: 14.03.2019 Perşembe 09:49
- A +

Türk Milleti olarak okumayla pek aramızın olmadığı, okumayı nesilden nesile tevarüs edilen bir miras, bir gelenek haline getiremediğimiz ve hiçbir surette mazur görülemeyecek bu halin başta harf inkılâbı olmak üzere birçok sebebinin olduğu malumdur.

Okumanın zayıf olduğu bir vasatta tabiidir ki kitap yayın kalitesi ve çeşidi de pek iç açıcı olmayacaktır. Güncel tartışmalardaki entelektüel ve ahlakî seviyenin hiç şüphe yoktur ki kitap ve okumayla da çok yakın bir alakası mevcuttur.

19-03/14/1.jpeg

Kitap almak ve okumak artık bir zahmet, bir yük olarak telakki ediliyor.

Daha da ilginci kitapları merkeze alarak hayata ve güncele bakma gayreti ve denemesi bile garipsenebiliyor.

19-03/14/2.jpeg

Matbu kitap basım işinin ve kitapçılık mesleğinin ne zaman miadını dolduracağı bilinmez ama ciddî bir haksızlığa ve hatta saygısızlığa maruz kaldığı da aşikâr. Satışa çıkan bir kitabın aynı gün pdf olarak dağıtıldığına şahit olunmakta. Böyle giderse kısa bir süre sonra yayınevleri gibi matbaalar da kepenk indirir. Bu ürkütücü durum, maalesef ciddî ve kaliteli kitapların okuyucu ile buluşmasına da mani oluyor.

Yakınlarda alıp zevk ve heyecan ile okuduğumuz, tetkik ettiğimiz Osmanlı İmparatorluğu Posta Tarihi Tarifeler ve Posta Yolları unvanlı kitap sadece kitap dünyasından değil, daha pek çok noktadan ümitsiz olmamamız gerektiğini ihtar ve ikaz eden kaliteli bir çalışma. Böyle bir eseri hazırladığı için Turhan Turgut’u ve yayınladığı için de Alfa Yayınlarını tebrik ederiz.

Posta Tarihi kitabı, aslında kendimizi ne kadar küçümsersek küçümseyelim, Batılılar karşısında ne kadar aşağılık kompleksine girersek girelim, bize devlet ve millet olarak belli bir ağırlığa ve kıymete sahip olduğumuzu hatırlatıyor. Osmanlı Devleti ziyadesiyle zayıfladığı dönemde bile “çağın icabı” denilen gelişme, müessese ve hizmetlerde Batı ile rekabet edebilmiştir.

Kanaatimiz odur ki, bu eserle yazar ve yayıncı tahmin etmedikleri ya da tahminlerinin fevkinde bir hizmete imza atmışlardır. Çünkü kitap ilk bakışta ve sureta alelade bir posta tarihi intibaı vermektedir. Ancak kitaptaki malumat ve malzemeler hem tarihî bir ihtişamı gözler önüne sermekte hem de geleceğe yönelik bir ışık tutmaktadır.

Osmanlı tarihinde posta hizmetleri hem kurum hem de işleyiş bakımından mükemmele yakın bir manzara arz etmektedir. Ancak kabul etmek lazımdır ki iyi ve güzel olan bir şeyin bilinmesi onun aynı şekilde ele alınıp izah ve iraesine [gösterilmesine] bağlıdır. İnanıyoruz ki herkes yazar gibi işini ciddiye alsa, talî kıymeti haiz gibi görünen pek çok saha, konu ve malzeme tarihimize inanılmaz bir zenginlik ve derinlik kazandıracak, bugün için doğru şeyler ve gelecek için de faydalı planlar yapmamıza yardımcı olacaktır.

Yazar eserin giriş bölümünde tarihî gelişimi çok güzel bir şekilde ihtisar ve izah etmekte, devam eden bölümlerde de haritalar, tarifeler, mevzuat, ulaşım yolları ve süreleri hakkında mufassal bilgiler vererek konuyu bihakkın tetkik etmektedir. Eser alelade bir derleme çalışması değildir.

Bu eserde bizim önem verdiğimiz iki temel husus var. Birincisi büyük bir millet olduğumuz, köklü bir devlet geleneğine sahip olduğumuz ve haliyle bu özelliğimizi pek çok müesseseye aksettirdiğimiz, ancak kimi zaman bu özelliğimizin görünür hale gelmesi için ciddî ve esaslı çalışmalara ihtiyaç duyduğumuzdur. Diğeri de bir saha ve mevzu ile alakalı malzemelerin aslında farklı saha ve mevzulara taallukunun tarihimize zenginlik ve derinlik katacak kıymeti haiz olduğudur.

Bu kitapta yer alan yüzlerce posta malzemesi [mektup zarfı, kart, pul vs] örneğindeki şahıs ve adres bilgileri bize sosyal, kültürel, iktisadî, coğrafî tarih sahasında çarpıcı ve şaşırtıcı veriler sunuyor. Bunları birbirleriyle ilişkilendirmek, satır aralarını okumak aslında çok zor olmayan ve zahmet gerektirmeyen bir şey.

19-03/14/3.jpeg

Bu ve başka eserlerdeki [görsellik vasfını da haiz] malzemelerden yola çıkarak söylersek, mesela 93 Harbi’ne kadar İstanbul ile en fazla posta ilişkisinin olduğu bölgelerin başında Tuna vilayetleri gelmektedir. Tuna sadece Osmanlı Devleti’nin Rumeli’de ilk feth ve Türkleri iskân ettiği yer değildir. 93 Harbi’ne kadar çok sayıda da etnik Türk’ün meskûn olduğu bir bölgedir. İstanbul’un Tuna ile ilişkisi sair vilayetlerin hemen hepsinden daha fazladır; sosyal ve kültürel ilişki, ticarî ilişkiden daha az değildir. İstanbul medreselerinde okuyan talebelerin de çoğunluğu Tuna’dandır. Malumdur ki, bu bölgeden 1877-78 tarihinde başlayan göç ve tehcir 1989’e kadar sürmüş, buna rağmen şimdiki Bulgaristan topraklarındaki Türk nüfusu eritilememiştir. İşte bu gibi eser ve malzemeler kimi bölgelerin sosyo-kültürel açıdan, ticarî açıdan arz ettiği öneme işaret ve delalet ettiği için de mühimdir. Posta kültüründe Tuna başta olmak üzere Rumeli bir bütün olarak mühim bir mevki ihraz etmektedir. Rumeli’nin kaybından sonra bu bölgelerden Şeyhülislamlığa gönderilen arizalar, mektuplar aslında psikoloji tarihi açısından da önemlidir. Bu ariza ve mektuplarla göçler arasında dahi bir ilişki kurmak mümkündür. Varlığı bilinen ve muhtemelen yabancı bir devlet ordusunda askerlik yapmak gibi tehlikelerden bahsedilen mektuplara Bab-ı Meşihat tarafından ne gibi cevaplar verildiğini çok iyi bilmiyoruz. Ancak Müslümanların kimi zaman meskûn oldukları toprağı çok ciddî tehdit ve tazyik olmadan da sırf halifenin toprağında yaşamak için terk ettiklerini biliyoruz. Bu göçlerin malumdur ki hem müspet ve hem de menfî tesirleri olmuştur.   

19-03/14/4.jpeg

Bu eserde yer alan posta çeşitlerinin mühim bir kısmı ticarîdir. Tacirler arası yazışmalar hangi bölgelerin geçmişte ticarî önemi haiz olduklarını göstermesi bakımından da kayda değerdir.

Kimi zaman sırf isim ve adresler bile başlı başına bir araştırma ve dikkat mevzuudur. Mektup ve kartlarda bazı alıcıların isimleri yörelerince maruf lakaplarıyla birlikte yazılmış olabilmektedir. Bu bakımdan mahallî tarih ve teracim-i ahval [biyografi] için posta malzemeleri bulunmaz bir nimettir.

  1. Abdülhamid döneminde sansür uygulaması sebebiyle şehir postahaneleri mektup yanında posta kartlarını da kapalı almamakta ancak haberleşmede her şeye rağmen inanılmaz bir canlılık göze çarpmaktadır.

Yurtdışı postalarında da aslında bu yazı kapsamında tetkiki mümkün olmayan pek çok veri mevcut. Mesela Filistin ile Avusturya arasındaki postalar dikkat çekici. Ermeni ve Rum vatandaşlarımızın yoğun bir şekilde haberleştiği ülkeler belki sadece kültürel ve ticarî değil, siyasî açıdan da tetkik edilmelidir.

19-03/14/5.jpeg

Posta ve hatta filatelinin tarih bölümlerinde bir ders olarak okutulup okutulmadığını, bunlarla ilgili bir enstitü olup olmadığını bilmiyoruz. İnşallah gerekli alakaya mazhar oluyorlardır.

Kitap kuşe kâğıda basılmış ve büyük boy 863 sayfa. Elbette posta tarihi dar bir çerçevede ele alınmış. Ancak posta malzemelerindeki Eski Harfli Türkçe yazılar Latin harflerine aktarılsa, Fransızca yazılar da tercüme edilseydi eser kıymetini daha da ziyadeleştirirdi.

19-03/14/6.jpeg

19-03/14/7.jpeg

Not: Şayialara bakılacak olursa Kültür ve Turizm Bakanlığının yapmış olduğu bazı kitap alımları ziyadesiyle yanlış. Hakikaten kütüphaneye girmeleri asla caiz olmayan, kalitesiz, anlamsız, miadı dolmuş kitaplar da alınıyorsa kamunun parası sokağa atılıyor demektir. Bakanlık kitap alımlarında hatır değil asgarî bir kaliteyi gözetmelidir. 

19-03/14/8.jpeg

Diğer Yazıları

Yorumlar

Yorumlar 600 Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Karar Yayıncılık A.Ş ve yazar, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Yorumların 600 karakteri (boşluklu) aşmaması gerekmektedir.
KARAR OKURU 14 Mart 2019 17:17
Beyefendi posta tarihini Kim ne yapsın. Sizin ilginizi çeken her kitap iyi mi yani.
Almıla 14 Mart 2019 13:55
Kitap 185 TL
KARAR OKURU 14 Mart 2019 07:13
Ömer Lekesiz'in kitap tavsiyeleri dikkatimi çekmişti ama bir süre erteleyeceğim almayı. Murat Erşen'in önceden temin ettiğim kaliteli çevirileri de daha sonra okunacak. Sizin şu ana kadar tanıttığınız kitaplara öncelik vereceğim.
X

Her an haberdar olmak ister misin?

Aşağıdaki butona basarak tüm haberlerimizden anında haberdar olabilirsin. Tıpkı telefonunda olduğu gibi sana bildirimler göndereceğiz. Bu servisi dilediğin zaman iptal edebilirsin.

TIKLA HABERLER ANINDA ULAŞSIN