Back To Top
İran, Rusya ve Çin çevrelenirse…

İran, Rusya ve Çin çevrelenirse…

 - Son Güncelleme: 06.03.2019 Çarşamba 10:04
- A +

Çevreleme, Amerika Birleşik Devletleri’nin Soğuk Savaş sırasında, yani kabaca 1946-1989 yılları arasında Sovyetler Birliği’ne karşı uyguladığı politikanın adıydı. ABD’nin Moskova Büyükelçiliği Müsteşarı George Kennan tarafından Hazine Bakanlığı’nın talebine istinaden yazılan ve daha sonra Uzun Telgraf olarak tarihe geçen yaklaşık 5 bin 500 kelimelik analizle temellerinin atıldığı söylenen bu politika, pek çoklarına göre Sovyetler Birliği’nin çöküşünü, komünizmin bir tehdit olmaktan çıkmasını sağladı.

Kennan daha sonra telgrafındaki görüşlerini geliştirerek Foreign Affairs dergisinin Temmuz 1947 sayısında adı yerine X harfini kullanarak başlığını Sovyet Davranışının Kaynakları (The Sources of Soviet Conduct) diye çevirebileceğimiz bir makale yayınladı. Her ikisinde de Sovyetlerle işbirliği yapmanın mümkün olmadığını, çünkü Kremlin’in dünyaya siyasetine nörotik bakışının altında içgüdüsel bir güvensizlik hissinin yattığını söyledi. Telgrafı ve makalesi Truman Doktrininin ilanına, bundan sonraki yıllarda izlenen politikaların şekillenmesine yardımcı oldu.

Kennan her ne kadar sonraki yıllarda yazdıklarının yanlış anlaşıldığını, ağırlığın askeri mücadeleden çok etki alanlarına dayalı bir siyasi mücadeleye verilmesi gerektiğini söylese de, çevreleme politikası genellikle onun adıyla anıldı, Amerika’nın dış politikasının en önemli mimarlarından biri olarak görüldü. Dile getirdiği pişmanlığa rağmen akademisyenler ve diplomatlar ona özendi, ülkeleri Amerika’nın dış politikasının mimarı olarak anılmak istedi. Ama hiç kimse onun gibi adıyla özdeşleşen bir dış politika öneremedi.

***

Soğuk Savaş’ın sonunda Francis Fukuyama tarihin sonunun geldiğini ilan ederken adını kısa bir süre için dahi olsa yeni dönemle özdeşleştirdi. Ancak anlatısının operasyonel hale getirilebilme şansı yoktu. O tarihin çok özel bir (Hegelci) yorumundan hareketle zafer ilan etmiş, ne olacağını söylemiş fakat ne olması gerektiği konusunda fazla ipucu vermemişti. Balkanlar ve Kafkaslarda yaşanan çatışmalar Fukuyama’nın hipotezinin sorgulanmasına yol açmıştı.

Aynı olaylardan yola çıkarak medeniyetlerin çatışacağını iddia eden Samuel Huntington da devletlerin aidiyetten çok çıkara dayalı politika izlemeleri yüzünden yeni bir Kennan olamadı. Öngörüleri bir türlü gerçekleşmedi. Zaten o da Fukuyama gibi ne yapılması gereğinden çok Soğuk Savaş sonrasında uluslararası sistemin hangi prensip üstünden hareket edeceğini anlatmış, aidiyet politikalarının büyük kriz ya da savaşlara yol açmaması için yapılması gerekenleri sıralamıştı.

Fukuyama ve Huntington dışında da başta Zbigniew Brzezinski ve Henry Kissinger olmak üzere pek çok Amerikalı yazar, düşünür, siyaset insanı ülkelerinin politikalarına yön vermek istedi. Zaman zaman yön verdiler de. Fakat hiç birinin etkisi çevreleme politikasıyla eşleşen Kennan kadar olamadı. Hiç birinin yazdığı görece kısa iki analizle Amerika’nın dış politikasını, dünya siyasetinin akışını bu denli uzun süre belirleyemedi. Bundan sonra da belirlemesi pek mümkün olacağa benzemiyor.

***

Çünkü her şeyden önce dünya çok değişti, ortada Batı sistemini tehdit eden varoluşsal bir tehlike yok. Komünizm bir yaşam ve siyaset tarzı alternatifi olarak gündemde değil. Rusya Ukrayna’dan bir dilim koparttı ama NATO’nun genişlemesi onun aldığından çok daha fazlasını ondan alıyor. Çin de askeri olmaktan ziyade ABD için ekonomik risk. İran deseniz hala uzlaşmadan yana ama Amerika ille de onu hasım haline getirmek istiyor.

Yine de bazı Amerikalı yazar, akademisyen ve düşünce çalışanları üç ülkenin de kendileri için tehdit oluşturduğunu söylüyor. Foreign Affairs’in son sayısına “Yeni Çevreleme” başlıklı bir yazıyla katkıda bulunan John Hopkins Üniversitesi’nden Michael Mandelbaum da bunlardan biri. Önerisi tıpkı eskiden Sovyetlerin çevrelendiği gibi bu üç ülkenin birden ve tek tek çevrelenmesi yönünde. İttifaklara ve daha pek çok konuya dikkat çekiyor ve aslında akademik konumuna yakışmayacak tutarsızlıkta bir analiz yapıyor. Varsayımı da, mantığı da bence hatalı.

Ancak önerdiği çok boyutlu çevreleme politikasının adı açıkça konmasa da, kendisine atfedilmese de benimsenebilir. Bu yüzden de hem çevreleme politikalı geçmişin muhasebesinin yapılmasında, hem de dünyayı ve Türkiye’yi nasıl bir geleceğin beklediğinin Mandelbaum’un yazıkları üstünden tartışılmasında yarar var. Tutarlı ya da kapsamlı olduğu için değil. Müttefikimiz ve bir ölçüde de hasmımız ABD’nin ne tür politikalar izleyebileceğini anlamak, doğabilecek fırsatlardan yararlanmak, zararlarına karşı şimdiden tedbir almak için…

Diğer Yazıları

Yorumlar

Yorumlar 600 Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Karar Yayıncılık A.Ş ve yazar, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Yorumların 600 karakteri (boşluklu) aşmaması gerekmektedir.
musto 06 Mart 2019 11:22
Şu Alahın işine bak bir zamanlar karadeniz Türk gölü olmuş ülkemizde nataşadan geçilmez biz o insanları küçümserken şimdi onlardan izin almadan uçak uçuramaz operasyon yapamaz hale geldik onlar bu kadar güçlenirken sahi biz ne yaptık.
evin 06 Mart 2019 02:20
türkiyenin bugünkü acınası hali de bu çevreleme politikasının bir sonucu. yeşil kuşak projesinin sonuçlarını yaşıyoruz son 40 yıldır...
Karar Okuru 06 Mart 2019 01:02
Kim neyi nasil cevreleyecek? Avrupa parlamentosu secilecek Rusya nedeni ile guvenli secim yapamayiz diye endiseleniyorlar. Amerika deseniz Trump'in secildigi secimlerde Rusya mudahalesi tartismasini bir turlu bitiremiyor. Rusya, Cin ve Iran uclusu herkesin sandigindan daha guclu ve etkili. Dunya icin daha hayirli mi? Orasi tartisilabilir.
KARAR OKURU 06 Mart 2019 00:56
M.Mandelbaum'un önerisinin ne olduğunu biraz açsaydınız da ne olduğunu biz de öğrenseydik iyi olmaz mıydı acaba!!!!
X

Her an haberdar olmak ister misin?

Aşağıdaki butona basarak tüm haberlerimizden anında haberdar olabilirsin. Tıpkı telefonunda olduğu gibi sana bildirimler göndereceğiz. Bu servisi dilediğin zaman iptal edebilirsin.

TIKLA HABERLER ANINDA ULAŞSIN