ABD’nin İran’a yönelik askeri operasyonları sırasında bir okulun hedef alınmasıyla sonuçlanan saldırıya ilişkin soruşturmada, Amerikan ordusunun hedefleme sistemindeki ciddi aksaklıklar gündeme geldi. Bloomberg’in konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre, İran’ın güneydoğusundaki Minab kentinde bulunan ve ABD tarafından daha önce donanma tesisi olarak sınıflandırılan bir yapı, yıllar içinde ilkokula dönüştü. Ancak bu değişikliğe ilişkin istihbarat notu, askeri hedefleme sürecinde kullanılan resmi veri tabanına aktarılmadı.
İran'da kan donduran katliam belgelendi: ABD, 'denenmemiş' yeni füzesini çocuklar üzerinde test etti
28 Şubat’ta ABD’nin İran’a karşı geniş çaplı muharebe operasyonlarını başlatmasının ardından söz konusu okul bir füzeyle vuruldu. Saldırıda yaklaşık 120 çocuğun ve toplamda 200’e yakın kişinin hayatını kaybettiği tahmin ediliyor.
ANALİSTİN NOTU RESMİ SİSTEME GİRMEDİ
Habere göre bir istihbarat analisti, 2019 yılında hedef olarak değerlendirilen yapının artık okul olduğunu fark etti ve bunu dijital bir istihbarat aracına not etti.
Ancak bu araç, ABD ordusunun hedef listelerini oluştururken kullandığı resmi istihbarat veri tabanına bağlı değildi. Bu nedenle bilgi komutanlara iletilmedi ve hedefleme dosyası güncellenmedi.
Aynı yapının sonraki yıllarda birkaç kez daha incelendiği, ancak hedef veri tabanındaki kaydın yine değiştirilmediği belirtildi.
Bu durum, Pentagon soruşturmasında incelenen başlıca hatalardan biri olarak öne çıktı.
PENTAGON SORUŞTURMASI TAMAMLANDI AMA YAYIMLANMADI
Bloomberg’e konuşan kaynaklara göre saldırıya ilişkin soruşturma nisan ayında tamamlanarak ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığına sunuldu. Ancak rapor hâlâ inceleme aşamasında ve kamuoyuna açıklanmadı.
Pentagon, olayla ilgili soruşturmanın sürdüğünü ve paylaşılacak yeni bir bilgi olmadığını bildirdi.
ABD Başkanı Donald Trump ise olayda sorumluluğun kesin biçimde tespit edilmesinin mümkün olmayabileceğini söyledi. Trump, daha önce saldırıyla ilgili sorular üzerine “hatalar olur, savaş çirkindir” değerlendirmesinde bulunmuş ve soruşturma sonucunu kabul edeceğini ifade etmişti.
HEDEFLEME SİSTEMİNDEKİ ESKİ SORUNLAR ORTAYA ÇIKTI
Bloomberg’in haberine göre soruşturma, yalnızca tek bir istihbarat hatasını değil, ABD ordusunun hedefleme sistemindeki yapısal sorunları da yeniden gündeme taşıdı.
ABD ordusunun yıllardır kullandığı bazı istihbarat veri tabanlarının birbirine bağlı olmadığı, farklı sistemlerde yer alan notların resmi hedefleme veri tabanına otomatik olarak aktarılmadığı belirtildi.
Bu durum, kritik bilgilerin hedefleme sürecinde gözden kaçmasına yol açabiliyor.
Eski üst düzey istihbarat yetkilileri, bazı bölgelerde hedef bilgilerinin yıllarca güncellenmediğini ve geçmişte düşük öncelikli görülen sahalarda 10 ila 20 yıl eski verilerle çalışıldığını aktardı.
İran'da operasyonun en kanlı sivil kaybı: ABD-İsrail saldırılarında 170 öğretmen ve öğrenci öldü
MIDB’DEN MARS’A GEÇİŞ GECİKTİ
Haberde, ABD ordusunun uzun süredir kullandığı MIDB adlı eski hedefleme veri tabanının 1980’lerden kalma bir sistem olduğu ve büyük ölçüde manuel girişlere dayandığı belirtildi.
Pentagon’un bu sistemi daha fazla otomasyon içeren MARS adlı yeni bir yapıyla değiştirmeyi planladığı, ancak geçiş sürecinin yıllardır geciktiği ifade edildi.
ABD Sayıştayı’nın 2020’de MIDB için “uzun süredir devam eden eksiklikler” tespit ettiği ve sistemin mevcut ihtiyaçları karşılamakta zorlandığını belirttiği de haberde yer aldı.
Buna rağmen Pentagon’un son hedefleme doktrininde MIDB’nin hâlâ dünya genelindeki askeri tesisler, hedef listeleri, vurulmaması gereken yerler ve nüfus yoğunluklarına ilişkin temel referans sistemi olarak tanımlandığı aktarıldı.
“KOMUTANLAR HEDEFİN DOĞRULUĞUNU TEYİT ETMEK ZORUNDA”
ABD askeri doktrinine göre hedefin vurulmasına ilişkin nihai sorumluluk komutanlarda bulunuyor. Komutanların ve planlamacıların askeri hedeflerle sivillere ait yapıları ayırt etmesi, hedefin hukuka uygunluğunu ve doğruluğunu teyit etmesi gerekiyor.
Bloomberg’e konuşan eski Pentagon yetkilileri, özellikle yeni bir savaş kampanyasının ilk gününde yapılacak saldırılarda hedeflerin ek bir doğrulama sürecinden geçirilmemesinin düşünülemeyeceğini belirtti.
Eski Pentagon yetkililerinden emekli Korgeneral Jack Shanahan, her hedef paketindeki bilginin doğruluğunu gözden geçirmenin muharip komutanlıklar açısından zorunlu olduğunu söyledi. Shanahan, ABD ordusunda hedefleme alanının yıllar içinde ihmal edildiğini ve eğitimli personel eksikliğinin geleneksel savaş operasyonlarında ciddi sorun yaratabileceğinin önceden bilindiğini ifade etti.
YAPAY ZEKÂ ÇÖZÜM MÜ, RİSK Mİ?
Bloomberg’e göre okul saldırısı, hedefleme süreçlerinde yapay zekâ ve otomasyon tartışmalarını da hızlandırdı.
Bazı uzmanlar, dijital sistemlerin birbirine bağlanması ve yapay zekâ destekli kontrollerin hedefleme hatalarını azaltabileceğini savunuyor. Örneğin kamuya açık harita verileriyle otomatik karşılaştırma yapılması, bir yapının okul ya da sivil tesis olup olmadığına ilişkin uyarı üretebilir.
Ancak bu alanda başka bir endişe de var. Yapay zekânın savaş süreçlerine daha fazla dahil edilmesi, hataların daha hızlı ve daha geniş ölçekte tekrar edilmesine yol açabilir. Bu nedenle insan denetimi ve veri doğruluğu, hedefleme süreçlerinde kritik başlık olmayı sürdürüyor.
KONGRE CEVAP BEKLİYOR
Saldırının ardından çok sayıda Kongre üyesi Pentagon’dan açıklama talep etti. İnsan hakları kuruluşları da İran’daki sivil kayıpların boyutuna ilişkin bağımsız inceleme çağrısı yaptı.
Airwars adlı sivil kayıp izleme kuruluşu, İran’da yüzlerce sivil zarar iddiasını takip ettiğini ancak bazı saldırılarda sorumluluğun ABD’ye mi yoksa İsrail’e mi ait olduğunu ayırt etmenin zor olduğunu bildirdi.
Eski Savunma İstihbarat Ajansı Direktörü Bob Ashley de Pentagon’un soruşturma sonuçlarını kamuoyuyla paylaşması gerektiğini söyledi.
Ashley, Amerikan kamuoyunun 100’den fazla çocuğun öldüğü bir saldırıda ne yaşandığını bilme hakkı olduğunu belirterek, ordunun hedefleme sürecini, savaş hukukunu nasıl uyguladığını ve neyi gözden kaçırdığını açıklaması gerektiğini vurguladı.
ABD ORDUSU İÇİN GÜVEN KRİZİ
Bloomberg’in haberine göre İran’daki okul saldırısı, ABD ordusunun modern savaşlarda hedef doğrulama kapasitesine ilişkin ciddi soru işaretleri yarattı.
Bir analistin yıllar önce sisteme girdiği kritik notun resmi hedefleme veri tabanına ulaşmaması, eski ve bağlantısız sistemlerin sivil kayıplara nasıl yol açabileceğini gösterdi.
Soruşturmanın kamuoyuna açıklanıp açıklanmayacağı henüz bilinmiyor. Ancak olay, ABD’nin İran operasyonlarındaki en ağır sivil kayıp vakalarından biri olarak şimdiden askeri hedefleme süreçlerinin yeniden sorgulanmasına neden oldu.
