ABD ile İran arasında geçen ay imzalanan geçici mutabakatın geçen hafta çökmesinin ardından çatışmalar yeni bir eşiğe ulaştı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 17 Temmuz’da Ürdün’de İran’a ait balistik füze ve insansız hava araçlarına karşı yürütülen savunma sırasında iki Amerikan askerinin öldüğünü, bir askerin de kayıp olduğunu açıkladı. Dört asker hastaneye sevk edildi; CENTCOM bu personelin daha sonra taburcu edildiğini bildirdi.
Bu kayıplar, Washington’ın İran’a yönelik harekâtında doğrudan Amerikan askerlerinin ölmesi bakımından kritik bir dönemeç oluşturdu. ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, kayıpların ardından operasyon iradesinin güçlendiğini söyledi. Reuters’ın aktardığı verilere göre çatışmanın başlangıcından bu yana hayatını kaybeden ABD askeri sayısı 16’ya, yaralananların sayısı ise 420’nin üzerine çıktı.
ABD’DEN SEKİZİNCİ GECE ÜST ÜSTE SALDIRI
CENTCOM, Başkan Donald Trump’ın talimatıyla 18 Temmuz Cumartesi günü yeni saldırı dalgasının başlatıldığını ve operasyonun gece saatlerinde tamamlandığını duyurdu. Açıklamaya göre İran’ın kıyı gözetleme ve hava savunma tesisleri, deniz unsurları ile füze ve İHA depolama alanları hedef alındı. Ürdün’deki saldırıdan sorumlu tutulan Devrim Muhafızları birliklerinin de vurulduğu bildirildi.
Washington, saldırıların Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemileri tehdit edebilecek İran kapasitesini azaltmayı amaçladığını savunuyor. İran basını ise ülkenin güneyindeki Sirik çevresinde saldırı düzenlendiğini, ilk belirlemelere göre can kaybı ya da altyapı hasarı olmadığını aktardı. Tahran ayrıca Huzistan’daki Darkhovin nükleer enerji tesisi şantiyesinin hedef alındığını ileri sürdü.
KÖRFEZ’DE SALDIRI ALANI GENİŞLEDİ
İran devlet medyası, pazar günü Kuveyt’teki El-Adiri Kampı ile Ali El Salem Hava Üssü’nde bulunan ABD unsurlarına İHA saldırısı düzenlendiğini bildirdi. Kuveyt ordusu İran’dan gelen füze ve İHA’ların önlendiğini açıklarken Bahreyn de hava savunmasının yeni bir saldırıyı engellediğini duyurdu. Son saldırı dalgasında can kaybı ya da hasar bildirilmedi.
AKABE’DE GÜVENLİK ALARMI
Ürdün’ün güneyindeki Akabe’de de güvenlik alarmı yükseldi. ABD’nin Amman Büyükelçiliği, uluslararası havalimanı ve limanın ‘belirli ve inandırıcı bir tehdit’ nedeniyle tahliye edildiğini açıkladı. Ürdünlü yetkililer ise son saatlerde teyit edilmiş bir tehdit saptanmadığını ve resmi tahliye emri verilmediğini belirtti.
HÜRMÜZ’DE GEMİ TRAFİĞİ YENİDEN DARALIYOR
Gerilimin en hassas noktası, küresel enerji ticaretinin ana geçitlerinden Hürmüz Boğazı. ABD, İran’a yönelik deniz ablukasını uyguladığını söylerken Tahran, kendi geçiş kurallarına uymayan gemileri hedef alabileceği uyarısında bulunuyor. İran Devrim Muhafızları pazar günü dört geminin ‘güvenli olmayan bir rota’dan geçmeye çalıştığını; ikisinin geri döndüğünü, diğer ikisinin ise bir ‘kazaya’ karıştığını öne sürdü. Olayın ayrıntıları bağımsız kaynaklarca doğrulanmadı.
ABD Enerji Enformasyon İdaresi’nin verilerine göre Hürmüz’den 2024’te günde ortalama 20 milyon varil petrol geçti. Bu miktar, küresel petrol ve sıvı yakıt tüketiminin yaklaşık yüzde 20’sine karşılık geliyor. Aynı dönemde dünya sıvılaştırılmış doğal gaz ticaretinin de yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan taşındı. Boğazı devre dışı bırakabilecek alternatif boru hattı kapasitesi ise taşınan toplam hacmin yalnızca sınırlı bir bölümünü karşılayabiliyor.
BRENT 88 DOLARIN ÜZERİNDE: PAZARTESİ PİYASALARI KRİTİK
Çatışmaların tırmanması petrol piyasasına şimdiden yansıdı. Brent petrolün varil fiyatı cuma günü yüzde 4,59 artışla 88,10 dolara, ABD tipi ham petrol ise yüzde 4,48 yükselişle 82,49 dolara çıktı. İki gösterge de haftayı yaklaşık yüzde 16 değer kazancıyla tamamladı.
Kpler verilerine göre Körfez ülkelerinin ham petrol ve kondensat ihracatı temmuzun ilk yarısında günlük 12 milyon varile yükseldi; ancak çatışmaların yeniden yoğunlaşmasıyla geçişler sert biçimde yavaşladı. Perşembe günü Hürmüz’den yalnızca üç emtia tankerinin geçmesi, mayıstan bu yana görülen en düşük günlük seviye oldu. İhracat hacmi toparlanmaya rağmen savaş öncesindeki şubat zirvesinin yüzde 32 altında kaldı.
AKARYAKIT FİYATLARINDA YENİ YÜKSELİŞ BASKISI
Uluslararası Enerji Ajansı İcra Direktörü Fatih Birol da boğazdan petrol akışının önümüzdeki haftalarda artmaması halinde küresel enerji güvenliğinin ciddi risk altına gireceği uyarısında bulundu. Stratejik rezervlerin ve alternatif sevkiyatların fiyatları bir süre sınırlayabileceğini belirten Birol, bu tamponların kalıcı olmadığını vurguladı.
