İnsan Hakları İzleme Örgütü, Kazakistan yetkililerinin, Doğu Türkistan’da (Sincan) Çin hükümetinin ihlallerine karşı barışçıl protestolar düzenleyen 18 Kazak aktivist hakkındaki suçlamaları düşürmesi gerektiğini duyurdu. Örgüte göre, Nagyz Atajurt Gönüllüleri grubuna mensup aktivistler, ifade özgürlüğünü kullandıkları için 10 yıla kadar hapis cezasıyla karşı karşıya. Sanıkların 13’ünün tutuklu yargılandığını, geri kalanların ise ev hapsinde tutulduğunu bildiren Örgüt, duruşmanın 21 Ocak'ta Taldykorgan şehrinde başlayacağını belirtti.
İnsan Hakları İzleme Örgütü Asya direktör yardımcısı Maya Wang, “Kazakistan yetkilileri, Atajurt aktivistlerine yönelik ceza davalarını geri çekmeli ve gözaltında bulunanları derhal serbest bırakmalıdır” dedi. Wang, “Kazakistan hükümeti, Çin’in baskılarına destek vermek yerine, Çin hükümetine Sincan’da insanlığa karşı işlediği suçları durdurması için baskı yapmalıdır” ifadelerini kullandı.
KAZAKİSTAN’DAKİ PEKİN KARŞITI GÖSTERİLERDE NE OLMUŞTU?
“Ulusal ayrılıkçılığı kışkırtma” suçlamaları, 13 Kasım 2025’te Almatı’nın Uygur bölgesi Qalzhat’ta düzenlenen bir gösteride aktivistlerin üç Çin bayrağı ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in portresini yakmasından kaynaklanıyor. Protestocular, “Kazak ve Uygur halklarına yönelik baskı ve adaletsizliği durdurun” ve “Komünist Parti kahrolsun! Xi Jinping kahrolsun!” gibi sloganlar atarak Çinli yetkililerden Alimnur Turganbay'ın serbest bırakılmasını talep etmişlerdi.
Doğu Türkistan kökenli Kazakistan vatandaşı Turganbay’ın Temmuz 2025'ten bu yana Çinli yetkililer tarafından bilinmeyen gerekçelerle gözaltında tutulduğunu iddia eden İnsan Hakları İzleme Örgütü, Kazakistan yetkililerinin ilk kez tek bir davada Doğu Türkistan’da insan haklarını savunan bu kadar büyük bir aktivist grubunu cezai kovuşturmaya tabi tutmaya çalıştığını belirtti.
GÖSTERİCİLERİN ‘SUÇU’: ÇİN BAŞKANI’NIN HAYSİYETİNİ ZEDELEMEK
İddianameye göre, aktivistler “ulusal ayrılıkçılığı kışkırtmak ve Çin ulusunun temsilcilerinin onur ve haysiyetini zedelemek amacıyla kitle iletişim araçlarını kullanarak bir araya geldi.” Kazak yetkililere göre, göstericilerin olaydan sonra sosyal medyada paylaştıkları protesto videosu üzerinde yapılan adli inceleme, “etnik gruplar arası uyuşmazlık veya ulusal düşmanlık kışkırtma belirtileri” bulduğunu iddia ediyor.
‘KAZAK YETKİLİLER, PEKİN’İN TALEBİ ÜZERİNE DAVA AÇMIŞ OLABİLİR’
İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün internet sitesinde konuya ilişkin yer alan raporda şu ifadelere yer verildi:
“Kanıtlar, Kazak yetkililerin Çin’in talebi üzerine hareket ediyor olabileceğini gösteriyor. Kazak polisi, 13 Kasım’da protesto eden aktivistleri gözaltına aldı ve idari mahkeme onları ‘holiganlık’ suçundan mahkum ederek para cezası ve 15 gün hapis cezası gibi yaptırımlar uyguladı.”
14 Kasım'da, Almatı'daki Çin Konsolosluğu, Kazakistan Dışişleri Bakanlığı'na bir diplomatik nota göndererek protestoyu “kasıtlı olarak planlanmış açık bir provokasyon” olarak nitelendirmiş, Kazak yetkilileri “uygun önlemleri almaya” çağırmıştı. Kazak yetkililer daha sonra aktivistler hakkında cezai soruşturma başlatmıştı.
