İran riyalinin ABD doları karşısında değer kaybetmesini protesto etmek için Tahran’daki Kapalı Çarşı esnafı 28 Aralık’ta grev başlatmıştı. Öğrencilerin ve halkın da katılımıyla büyüyen protestolar 14. gününde ülkenin 512 noktasına yayıldı. Ekonomik gerekçeli protestolar rejimi hedef alan gösterilere dönüştü. İran İnsan Hakları Aktivistleri iki haftadır süren eylemlerde sert müdahaleler yapıldığını belirterek 116 kişinin öldüğünü açıkladı. Ülkede internet kullanımı sınırlandırılırken, 2 bin 500 kişinin gözaltında olduğu öne sürüldü.
ABD’DEN MÜDAHALE MESAJLARI
Rejimi hedef alan sokak gösterilerine en büyük destek ABD Başkanı’ndan geldi. Trump, İran yönetiminin göstericileri öldürmesi halinde yeniden operasyon düzenleyebilecekleri tehdidini savurdu. ABD medyası, Trump yönetiminin İran’a yönelik olası bir saldırının nasıl yürütüleceği konusunda ön görüşmeler yaptığını öne sürdü. ABD Senatörü Graham “İran’a yardım yolda” dedi. İran ABD’nin müdahale tehditlerine sert yanıt verdi. Herhangi bir saldırıya karşı misilleme olarak İsrail ve bölgedeki ABD üslerini meşru hedef olarak göreceklerini açıkladı.
MÜESSES NİZAM HALKI DİNLEMEYE HAZIR
“ABD ve İsrail kaos ve düzensizlik çıkarmak istiyor” diyen İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, halkın sorunlarını çözmeye kararlı olduğunu söyledi, “Müesses nizam halkı dinlemeye hazır” dedi. İran Dini Lideri Hamaney göstericileri ABD’yi memnun etmekle suçladı. Trump ise “İran belki de hiç olmadığı kadar özgürlüğe bakıyor. ABD yardım etmeye hazır” dedi.
ABD İRAN’DAKİ KRİZİ ‘FIRSATA’ ÇEVİRECEK
Ekonomik çöküşün tetiklediği protestolar ikinci haftasına girerken İran’ın 512 noktasına yayıldı. En az 116 kişinin öldüğü olaylarda İran emniyeti, ‘çatışma düzeyini yükselttik’ dedi. ABD’de İran’a askeri müdahale için hazırlık planları basına sızdı. Tahran ‘saldırı olursa ABD ve İsrail meşru hedef olur’ açıklamasını yaptı.
İran’da 28 Aralık’ta hayat pahalılığıyla başlayan ve rejim karşıtı gösterilere dönüşen protestolar giderek şiddetlenirken, Washington’da da askeri bir müdahale için hazırlık planları yapıldığı belirtildi. ABD yönetiminden yetkililerin, Başkan Donald Trump’ın “tehditlerinin” uygulanması gerektiği takdirde İran’a yönelik olası bir saldırının nasıl yürütüleceği ve hangi noktaların hedef alınabileceği konusunda ön görüşmeler yaptığı öne sürüldü. Wall Street Journal (WSJ) gazetesinin, ismini paylaşmak istemeyen ABD’li kaynaklara dayandırdığı haberinde, Washington’ın protestoların sürdüğü İran’a yönelik tutumu ve ülkedeki son gelişmelerin değerlendirildiği aktarıldı. Yetkililerden biri, İran’ın çok sayıda askeri hedefine yönelik geniş çaplı hava saldırısının görüşülen seçeneklerden biri olduğunu ileri sürdü. Bir diğer kaynak ise izlenecek eylem planı konusunda uzlaşıya varılmadığını, olası bir saldırı hazırlığı için herhangi askeri teçhizat veya personelin sevk edilmediğini belirtti. Donald Trump, İran’da süren gösterileri yakından takip ettiklerini vurgulayarak, “İranlı liderlere şunu söylüyorum, ateş açmasanız iyi olur, çünkü biz de ateş etmeye başlarız.” demişti.
GRAHAM: İRANLILAR KABUSUNUZ SONA ERECEK
Trump, ayrıca “İran, belki de daha önce hiç olmadığı kadar özgürlüğe bakıyor.” diyerek rejim değişikliği beklentisini dile getirmişti. ABD Senatörü Lindsey Graham da, sosyal medyada protestoları destekleyen paylaşımlar yaptı ve “İran halkına: Uzun süren kabusunuz yakında sona erecek” diye yazdı.
Buna karşılık İran Meclis Başkanı Muhammed Bağher Ghalibaf, “ABD askeri bir saldırı başlatırsa” İsrail ve “ABD askeri ve nakliye merkezlerinin” meşru hedefler olacağını ifade etti. İran’daki protestocular ise, son üç gün içinde güvenlik güçleri tarafından yüzlerce kişinin öldürüldüğü ve yaralandığına dair haberlere rağmen cumartesi gecesi de sokaklara döküldü. İran emniyet yetkilisi, protestocularla “çatışma düzeyinin yükseldiğini” ve “önemli tutuklamalar” yapıldığını belirtti. BBC kaynakları ve ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri (HRANA) güvenlik görevlileri de dahil olmak üzere en az 116 kişinin öldüğünü bildirdi. BBC Farsça Servisi, Cuma gecesi Raşt şehrindeki bir hastaneye 70 cesedin getirildiğini doğruladı ve bir sağlık çalışanı, Tahran’daki bir hastanede yaklaşık 38 kişinin öldüğünü bildirdi. Birkaç hastanenin personeli BBC’ye, yaralı ve ölülerle başa çıkamayacak durumda olduklarını söyledi. Bir insan hakları grubuna göre, 28 Aralık’ta protestoların başlamasından bu yana 2.500’den fazla kişi tutuklandı.
İSRAİL DE YÜKSEK ALARMDA
İsrailli üç kaynağın Reuters’a verdiği bilgiye göre, İsrail, İran’da son yılların en büyük hükümet karşıtı protestolarıyla karşı karşıya kalan Tahran yönetimine yönelik olası bir ABD müdahalesi ihtimaline karşı yüksek alarm durumuna geçti.
Hafta sonu yapılan İsrail güvenlik istişarelerine katılan kaynaklar, yüksek alarm durumunun pratikte ne anlama geldiğine dair ayrıntı vermedi. İsrail ile İran, haziran ayında ABD’nin de İsrail’e katılarak hava saldırıları düzenlediği 12 günlük bir savaş yaşamıştı. Cumartesi günü yapılan bir telefon görüşmesinde, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun İran’a olası bir ABD müdahalesini ele aldığı, görüşmeye katılan bir İsrailli kaynak tarafından aktarıldı. Bir ABD’li yetkili, iki ismin görüştüğünü doğruladı ancak konuşmanın içeriğine dair bilgi vermedi. İsrail, ülke genelinde protestoların sürdüğü İran’a doğrudan müdahale etme yönünde bir işaret vermedi. Ancak iki ezeli düşman arasındaki gerilim, İsrail’in İran’ın nükleer ve balistik füze programlarına ilişkin endişeleri nedeniyle yüksek seyretmeye devam ediyor. Öte yandan Netanyahu, cuma günü Economist dergisinde yayımlanan söyleşisinde, İran’ın İsrail’e saldırması halinde bunun “korkunç sonuçları” olacağını söyledi.
YURT DIŞINDAKİ İRANLILARDAN PROTESTOLARA DESTEK
İstanbul’da yaşayan İranlılardan oluşan bir grup, Fatih’te toplanarak İran’daki protestolara destek açıklaması yaptı. Fatih’te bir araya gelen kalabalık, İran’da yaşanan protestolara destek vermek amacıyla Sirkeci’deki İran Konsolosluğu önünde eylem yapmak istedi. Bölgede güvenlik önlemi alan polis ekipleri, gruba Fatih Kaymakamlığınca asayiş ve güvenlik sebebiyle etkinlik yapmanın yasaklandığı yönündeki kararı bildirdi. Ekiplerin konsolosluğun bulunduğu alandan uzaklaştırdığı grup bu bölgedeki bir kafede toplandı. Burada yapılan basın açıklamasında İran’daki protestolara destek verilerek, hükümetin değişmesi yönündeki talepler dile getirildi. Gazetecilere açıklama yapan İranlı bir kadın, 33 sene İran’da yaşadığını, ülkedeki baskıların yoğun olduğunu belirterek, internetin kesik olduğu ülkesindeki ailesinden haber alamadığı için endişelendiğini söyledi. İtalya’nın Milano kentinde de, İran’daki hükümet karşıtı protestoları desteklemek amacıyla düzenlenen gösteriye çok sayıda kişi katıldı. Gösteri sırasında İran bayraklarının yanı sıra farklı ülke bayrakları ve pankartlar taşıyan göstericiler sloganlar attı. Londra’da da bir protestocu İran büyükelçiliğinin balkonuna tırmandı. Yüzlerce kişi binanın önünde toplanarak bayrak sallayıp hükümet karşıtı sloganlar attı.
PEHLEVİ: YAKINDA YANINIZDA OLACAĞIM
İran’ın son şahının sürgündeki oğlu Rıza Pehlevi, dün sabah X’e bir video yayınladı ve şu mesajı paylaştı: “Yalnız olmadığınızı bilin. Dünyanın dört bir yanındaki yurttaşlarınız gururla sesinizi duyuruyor... Özellikle, özgür dünyanın lideri olan Başkan Trump, tarif edilemez cesaretinizi dikkatle izlemiş ve size yardım etmeye hazır olduğunu açıklamıştır.” ABD’de yaşayan Pehlevi, halkı sokağa çıkmaya çağırıırken ülkeye dönmeye hazırlandığını söyledi. Pehlevi, İslam cumhuriyetinin “ciddi bir paralı asker sıkıntısı” yaşadığını ve “birçok silahlı ve güvenlik gücünün işyerlerini terk ettiğini veya halkı bastırma emirlerine uymadığını” iddia etti. Protestolara devam etme çağrısı yapan Pehlevi, insanları gruplar halinde hareket etmeye ve “hayatlarını tehlikeye atmamaya” teşvik etti. Pehlevi, Cuma günkü protestoları da “muhteşem” olarak nitelendirdi ve İranlıları hafta sonu boyunca daha hedefli protestolar düzenlemeye çağırdı. Pehlevi, sosyal medyada yayınladığı bir video mesajında, “Amacımız artık sadece sokaklara çıkmak değil. Amacımız şehir merkezlerini ele geçirmeye ve kontrol altında tutmaya hazırlanmak” dedi.
