İran, ABD’nin savaşı sona erdirmek için sunduğu son çerçeve öneriye resmi yanıtını iletti. Tahran, Pakistan üzerinden Washington’a gönderilen oldukça ayrıntılı cevapta kendi şartlarını ayrıntılı biçimde ortaya koydu.
İran’ın cevabı taraflar arasındaki temel görüş ayrılıklarının sürdüğünü gösteriyor. Tahran, ABD’nin nükleer program ve yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokuna ilişkin önceden bağlayıcı taahhüt talebini kabul etmedi. Bunun yerine İran, önce çatışmaların durmasını, ABD’nin İran gemileri ve limanlarına yönelik ablukayı kaldırmasını, buna karşılık Hürmüz Boğazı’nın ticari geçişlere kademeli olarak açılmasını önerdi.
NÜKLEER BAŞLIK 30 GÜNLÜK MÜZAKEREYE BIRAKILDI
Wall Street Journal’ın konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre İran, nükleer programla ilgili başlıkların önümüzdeki 30 gün içinde müzakere edilmesini istiyor. Tahran, yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun bir bölümünün seyreltilmesini, kalan kısmının ise üçüncü bir ülkeye transfer edilmesini önerdi.
Ancak İran, transfer edilecek uranyum için güvence talep ediyor. Buna göre müzakereler başarısız olursa ya da ABD ilerleyen aşamada anlaşmadan çekilirse, üçüncü ülkeye gönderilen uranyumun İran’a iade edilmesi isteniyor.
TESİSLERİ DAĞITMAYI REDDETTİ
İran’ın yanıtındaki en kritik başlıklardan biri de nükleer tesislerin geleceği oldu. ABD’nin, İran’ın nükleer altyapısına yönelik daha kapsamlı sınırlamalar istediği belirtilirken, Tahran nükleer tesislerin dağıtılması talebini reddetti.
İran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini askıya almaya hazır olduğunu bildirdi ancak bunun ABD’nin önerdiği 20 yıllık moratoryumdan daha kısa süreli olması gerektiğini savundu.
ABD HENÜZ RESMİ YANIT VERMEDİ
Washington’ın İran’ın son önerisine henüz kamuoyu önünde bir yanıt vermediği belirtildi. ABD’nin daha önce arabuluculara sunduğu planın, bir aylık müzakere sürecini de içeren 14 maddelik bir mutabakat zaptı üzerinde şekillendiği aktarıldı.
Beyaz Saray’ın İran’ın yanıtını nasıl değerlendireceği, savaşın gidişatı ve Hürmüz Boğazı’ndaki ticari trafiğin geleceği açısından belirleyici olacak.
TRUMP’TAN SERT İRAN MESAJI
İran’ın yanıtının ardından ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda Tahran’a sert ifadelerle yüklendi. Trump, İran’ın yıllardır ABD’yi oyaladığını savunarak, “Artık gülmeyecekler” mesajı verdi.
Trump ayrıca İran’ın geçmişte Amerikan askerlerine yönelik saldırılar, protestoların bastırılması ve Obama dönemindeki politikalar üzerinden ABD’yi “beklettiğini” ileri sürdü. ABD yönetimi ise Tahran’ın son teklifine ilişkin resmi diplomatik yanıtını henüz açıklamadı.
HAMANEY’İN YOKLUĞU KARAR SÜRECİNİ ZORLAŞTIRIYOR
WSJ’nin haberinde, İran yönetimi açısından en önemli belirsizliklerden birinin yeni dini lider Mücteba Hamaney’in kamuoyu önünde görünmemesi olduğu belirtildi. Hamaney’in savaşın başında babasının öldürüldüğü saldırıda yaralandığı, bu nedenle karar süreçlerinde ne ölçüde doğrudan yer aldığına ilişkin soru işaretleri bulunduğu aktarıldı.
İran’da önceki dini liderlerin ulusal güvenlik konularında son sözü söylediği dikkate alındığında, Hamaney’in durumu müzakere sürecinin en kritik belirsizliklerinden biri olarak görülüyor.
HÜRMÜZ İÇİN FRANSA VE İNGİLTERE HATTI
Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim, Avrupa başkentlerinde de yakından izleniyor. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Fransa’nın Hürmüz Boğazı’nı açmak için askeri deniz konuşlandırması seçeneğini değerlendirmediğini söyledi. Macron, bunun yerine koşullar oluştuğunda İran’la koordinasyon içinde deniz trafiğinin yeniden başlamasını sağlayacak Fransa-İngiltere öncülüğünde uluslararası bir misyon önerdiklerini belirtti.
İngiltere ise daha önce, şartlar uygun olduğunda boğazın güvenliğini sağlama çabalarına destek için savaş gemisi göndereceğini duyurmuştu. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi ise ABD eylemlerini destekleyen Fransız ve İngiliz savaş gemilerinin “derhal ve sert karşılıkla” karşılaşacağını söylemişti.
ABD 61 TİCARİ GEMİYİ İRAN LİMANLARINDAN UZAKLAŞTIRDI
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın verilerine göre Amerikan güçleri, İran limanlarına yönelen toplam 61 ticari gemiyi farklı rotalara yönlendirdi. ABD, geçen aydan bu yana İran limanlarına abluka uygulayarak Tahran ekonomisini baskı altına almayı ve İran’ı nükleer zenginleştirme faaliyetlerini askıya almaya zorlamayı hedefliyor.
Enerji piyasaları açısından ise gözler Hürmüz Boğazı’nda. ABD Enerji Bakanı Chris Wright, boğazdan serbest geçişin yeniden başlaması halinde enerji fiyatlarının düşeceğini söyledi ancak petrol ve benzin fiyatlarına ilişkin kesin tahminde bulunmaktan kaçındı.
KRİTİK PAZARLIK: ABLUKA, HÜRMÜZ VE URANYUM
İran’ın son yanıtı, savaşın sona erdirilmesi için masada üç temel başlık olduğunu gösteriyor: ABD ablukasının kaldırılması, Hürmüz Boğazı’nın kademeli açılması ve İran’ın nükleer programının geleceği.
Tahran çatışmaları durdurmaya ve boğazı ticari geçişlere açmaya hazır olduğunu bildirirken, nükleer tesislerin dağıtılması talebine kapıyı kapatıyor. Washington’ın bu öneriyi kabul edip etmeyeceği, yalnızca savaşın değil, küresel enerji piyasalarının da yönünü belirleyecek.
