İran'da rejim ile halk arasında derinleşen kriz nedeniyle sokaktaki tansiyon yükseldi. Protestolarda 18. güne girildi. Normal şartlarda bile internet erişimi büyük ölçüde iç ağ ile sınırlı olan ülkede protestolar nedeniyle internet tamamen kısıtlandı. 100 saati aşan kesinti nedeniyle dünyaya kapalı ülkeden sağlıklı haber alınamıyor. Reuters'a konuşan İranlı bir yetkili, güvenlik görevlileri dahil yaklaşık 2 bin kişinin yaşamını yitirdiğini söyledi. İran'dan göstericilerin çoğunun "silahlı teröristler" tarafından kesici aletlerle öldürüldüğü açıklaması geldi.
TRUMP: KURUMLARI ELE GEÇİRİN
Tahran protestocuları ‘yabancı destekli teröristler’ diye tanımladı. Dini lider Hamaney, ABD ve İsrail’i olayların sorumlusu olarak gösterdi. Göstericileri Trump’ı memnun etmekle suçladı. ‘İdam cezası’ hatırlatması yaptı. Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan ise ‘Halkı dinlemeye hazırız’ diyerek barışçıl protestocular ile ‘düzeni bozmaya çalışanlar’ arasında ayrım yaptığını söyledi. İran’ı ‘müdahale’ ile tehdit eden Trump “İranlılar, protestoya devam edin. Kurumlarınızı ele geçirin. Yardım yolda. Protestocuların anlamsızca öldürülmesi durana kadar İranlı yetkililerle olan tüm toplantılarımı iptal ettim” dedi. İngiltere, Almanya ve Fransa da protestolara desteğini açıkça ifade etti.
İRAN’DAKİ PROTESTOLARDA ÖLÜ SAYISI BİNLERLE İFADE EDİLİYOR: 1979’DAN BU YANA EN BÜYÜK MEYDAN OKUMA
1979’daki devrim sonrası çok sayıda protestoyla karşılaşan İran rejimi görülmemiş ölçekte güvenlik baskısı uyguluyor. İnternetin ardından ülke içi intranet şebekesi de kapanırken, ölü sayısının 2 bini aştığı iddia ediliyor. Jet hızla yargılanan ilk protestocunun ise bugün idam edilmesi bekleniyor.
İran’da 17 günü geride bırakan hükümet karşıtı protestolar, 47 yıllık mevcut rejimin karşılaştığı en büyük krize dönüşürken, artık binlerle ifade edilen ölü sayısı bir iç savaşa işaret ediyor. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın ‘Halkı dinlemeye hazırız’ sözlerine karşı dini lider Ali Hamaney’in göstericileri ‘vandal’ olarak niteleyen sert tutumu krizi daha da derinleştirdi. Bir haftayı bulan internet kesintisinin ardından ülke içinde kullanılan intranet şebekesi de kapandı. Uzmanlara göre son internet ve iletişim kesintisi, bugüne kadar görülen en kapsamlı ve en sert bilgi akışı karartması niteliğinde. Mobil şebekeler tamamen devre dışı kalırken, cep telefonlarında sinyal alınamıyor ve uluslararası aramalar da kesik. Forbes’un haberine göre, Rusya’dan temin edilen askerî karıştırıcılar kullanılarak Starlink uydu interneti de bastırılıyor. Reuters’a konuşan bir İranlı yetkili gösterilerde güvenlik görevlileri dahil 2 bin kişinin öldüğünü duyurdu. Bu rakam, İranlı bir yetkilinin açıkladığı ilk ölü sayısı olarak kayıtlara geçti. Daha önce aktivist gruplar ölü sayısını en az 600 olarak duyurmuş ancak rakamın artmasından endişe ettiklerini açıklamıştı. Tahran’ın güneyindeki Kahrizak Adli Tıp Merkezi’nden sızan görüntüler, protestoların insani bilançosunu gözler önüne serdi. Hafta sonu sosyal medyada yayılan videolarda, siyah ceset torbalarıyla kaplı bedenlerin geçici morga dönüştürülen depo benzeri odalarda ve merkezin bahçesinde yan yana dizildiği görüldü. Aileler, onlarca cesedin arasında yakınlarını tanımaya çalışırken çığlıklar attı ve gözyaşlarına boğuldu. CNN International’ın doğruladığı görüntülerde,insanlar monitörde gösterilen ölü fotoğraflarını inceleyerek kimlik tespiti yapmaya çalıştı. İran Adli Tıp Kurumu Başkanı Abbas Mescidi Arani, hayatını kaybeden çoğu protestocunun silahlı teröristler tarafından kesici aletlerle hayati organları hedef alınarak veya yakın mesafeden av tüfeğiyle vurularak öldürüldüğünü açıkladı. İran yönetimi protestocuları “yabancı destekli paralı askerler” ve “teröristler” olarak nitelendiriyor. Başsavcı ise “acımasız yargı süreci” yürütüleceğini, ölüm cezasının da ihtimal dahilinde olduğunu açıkladı.
STK’LAR DUYURDU: İLK DARAĞACI KURULUYOR
İnsan hakları gruplarına göre İran, yaygın rejim karşıtı gösteriler nedeniyle yapılan toplu tutuklamalarla bağlantılı olarak ilk protestocuyu idam etmeye hazırlanıyor. Sivil toplum kuruluşları İran İnsan Hakları (IHRNGO) ve İran'da Demokrasi için Ulusal Birlik (NUFD), 26 yaşındaki Erfan Soltani'nin geçen hafta Karaj'daki protestolar sırasında tutuklandıktan sonra bugün idam edileceğini açıkladı. Kaynaklar IHRNGO'ya, "Ailesine, Soltani'nin ölüm cezasına çarptırıldığı ve cezanın 14 Ocak'ta infaz edileceği bildirildi" dedi. IHRNGO Direktörü Mahmood Amiry-Moghaddam yaptığı açıklamada, "İran İslam Cumhuriyeti'nin son günlerde sivil protestocuları yaygın olarak öldürmesi, 1980'lerde insanlığa karşı suç olarak kabul edilen rejimin suçlarını hatırlatıyor" dedi.
AB ‘HIZLA’ YENİ YAPTIRIMLAR ÖNERECEK
Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı, Avrupa Birliği’nin İran’daki hükümet karşıtı protestoları “baskı altında tutan” yetkililere “hızlı bir şekilde” yeni yaptırımlar önereceğini söyledi. Ursula Von der Leyen, X’te yaptığı açıklamada, İran’daki hükümet karşıtı protestolarda ölenlerin sayısını “korkunç” olarak nitelendirerek, “aşırı güç kullanımı ve özgürlüğün sürekli kısıtlanmasını” kınadı. Von der Leyen, yardımcısı Kaja Kallas ile koordineli olarak “baskıdan sorumlu olanlara yönelik yeni yaptırımların hızla önerileceğini” de sözlerine ekledi. “Özgürlükleri için cesurca yürüyen İran halkının yanındayız” dedi.
SİBER VE PSİKOLOJİK SALDIRI SEÇENEKLERİNİ DEĞERLENDİRİYOR
CBS News’e konuşan ve isimlerinin açıklanmasını istemeyen 2 Savunma Bakanlığı yetkilisine göre, Trump’a, İran’a karşı kullanılabilecek askeri ve örtülü araçlara ilişkin detaylı sunum yapıldı. Yetkililer, İran’a olası askeri müdahalede hava gücü ve uzun menzilli füzelerin merkezi rolünü koruduğunu ancak siber operasyonlar ve psikolojik faaliyetlerin de seçenekler arasında yer aldığını iddia etti. Bu operasyonların, İran’ın komuta yapısı, iletişim ağları ve devlet kontrolündeki medyayı hedef alabileceğini öne süren yetkililer, henüz son kararın alınmadığını ve diplomatik kanalların açık olduğunu belirtti. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran konusunda öncelikle diplomasiyi tercih ettiğini ancak askeri güç kullanımını da her zaman masada tuttuğunu ifade etmişti.
