Rusya-Ukrayna savaşında insansız hava araçlarının kullanımı yeni bir aşamaya geçiyor. The New York Times (NYT), Ukraynalı yetkililerin, Rusya’nın yapay zekâ tarafından yönlendirilen ve son aşamada insan müdahalesi olmadan hedefe saldırabilen dronları sahada kullanmaya başladığını bildirdiğini yazdı.
NYT’nin “A Drone Killed Three Ukrainians. It Was Guided Entirely by A.I.” başlıklı haberinde, Zaporijya’daki bir akaryakıt istasyonuna yönelik saldırının bu dönüşümün en dikkat çekici örneği olduğu belirtildi. Ukraynalı yetkililere göre saldırıda üç kişi hayatını kaybetti ve kullanılan Rus dronu hedefe yerleşik bilgisayarı ve yapay zekâ sistemi yardımıyla yöneldi.
İNSAN OPERATÖR OLMADAN HEDEFE YÖNELDİĞİ İDDİASI
Geleneksel FPV dronlarında operatör, kameradan gelen görüntüyü izleyerek cihazı hedefe kadar yönlendiriyor. Yapay zekâ destekli yeni modellerde ise dron belirli bir bölgeye ulaştıktan sonra görüntüleri kendi üzerinde işleyebiliyor, hedefleri tanıyabiliyor ve son yaklaşmayı radyo bağlantısına ihtiyaç duymadan gerçekleştirebiliyor.
Ukraynalı yetkililerin NYT’ye aktardığı değerlendirmeye göre Zaporijya’da kullanılan sistem, saldırının son aşamasındaki kararları dronun üzerindeki bilgisayara bırakıyordu.
Ukrayna’da Rus sistemleri üzerinde yapılan incelemelerde, mayıs-temmuz döneminde Zaporijya çevresinde kullanılan bazı dronların hedef belirleme ve saldırı aşamalarında gelişmiş otonom özelliklere sahip olduğuna ilişkin bulgular elde edildiği bildirildi.
DRONUN İÇİNDEN NVIDIA JETSON ORIN ÇIKTI
Haberin teknoloji boyutundaki en dikkat çekici ayrıntı ise Rus dronlarında Nvidia Jetson Orin modüllerinin tespit edilmesi.
Jetson Orin, Nvidia tarafından esas olarak robotlar, kameralar, görüntü işleme sistemleri ve “edge AI” olarak adlandırılan, yapay zekânın veriyi buluta göndermeden cihaz üzerinde çalıştırıldığı uygulamalar için geliştirildi.
Ukraynalı yetkililer, Rusya’nın bu küçük bilgisayarları dronların kamera görüntülerini gerçek zamanlı analiz etmesi ve hedeflere otonom biçimde yönelmesi için kullandığını söylüyor. NYT’nin aktardığına göre Nvidia ise cihazların Rusya’ya doğrudan satılmadığını, ancak dünya çapındaki ikinci el ve yeniden satış piyasalarında yaygın biçimde bulunabildiğini belirtti.
NVIDIA: RUSYA’YA SATMIYORUZ
Nvidia, söz konusu ürünlerin askeri kullanım amacıyla tasarlanmadığını ve şirketin Rusya’ya doğrudan satış yapmadığını bildirdi. Ancak Jetson serisi gibi ticari ürünlerin küresel dağıtım ağları ve ikinci el piyasaları üzerinden el değiştirmesi, son kullanıcıya kadar izlenmelerini oldukça zorlaştırıyor.
NYT’nin eş zamanlı yayımladığı ikinci haberde de Nvidia mikro bilgisayarlarının bazı Rus yapay zekâ dronlarında bulunduğu, şirketin bu parçaların yeniden satış piyasalarından edinilmiş olabileceğini belirttiği aktarıldı.
UKRAYNA İSTİHBARATI RUS FÜZESİNDE DE AYNI MODÜLÜ BULMUŞTU
Nvidia’nın Jetson Orin sistemi yalnızca dronlarda gündeme gelmedi. Ukrayna askeri istihbaratı, 12 Ağustos’ta yeni Rus S-71 “Monochrome” seyir füzesinin enkazında da Nvidia Jetson Orin bilgisayar modülü tespit edildiğini açıklamıştı.
Ukrayna istihbaratı, söz konusu parçanın görüntü analizi ve hedefleme gibi yapay zekâ uygulamalarında kullanılabileceğini bildirmiş, ancak yalnızca parçanın bulunmasının füzenin tamamen otonom çalıştığını tek başına kanıtlamadığını belirtmişti.
RUSYA TEMMUZDA OTONOM “MOLNİYA” DRONLARINI KULLANMAYA BAŞLAMIŞTI
Rusya’nın yapay zekâ destekli dronları Zaporijya bölgesinde kullanmaya başladığına ilişkin ilk işaretler daha önce de ortaya çıkmıştı.
Ukrayna Savunma Bakanlığı danışmanı ve radyo teknolojileri uzmanı Serhii “Flash” Beskrestnov, 3 Temmuz’da Rus birliklerinin yapay zekâ destekli otonom Molniya saldırı dronlarını Zaporijya cephesinde toplu şekilde kullanmaya başladığını açıklamıştı.
Beskrestnov, bu modellerin klasik FPV dronlarından farklı olarak sürekli radyo bağlantısına ihtiyaç duymadığını belirterek, yalnızca dron sinyalini tespit eden sistemlerin artık yeterli olmayabileceği uyarısında bulunmuştu.
ELEKTRONİK KARIŞTIRMA SİSTEMLERİNE KARŞI AVANTAJ
Otonom dronların savaş alanında sağladığı en önemli avantajlardan biri elektronik harp sistemlerine karşı daha dirençli olmaları.
Klasik FPV dronlarında operatör ile araç arasındaki radyo bağlantısı kesildiğinde pilot görüntüyü kaybediyor ve çoğu zaman saldırı başarısız oluyor.
Yapay zekâ destekli sistemlerde ise hedef görüntüsü önceden dronun bilgisayarına aktarılabiliyor. Dron, radyo sinyali kesilse bile kameradan gelen görüntüyü analiz ederek hedefi takip etmeyi sürdürebiliyor.
ABD merkezli Stratejik ve Uluslararası Araştırmalar Merkezi (CSIS), Rusya’nın bazı yeni dronlarında Jetson Orin gibi yüksek işlem gücüne sahip modüllerin, kamera ve diğer sensörlerle birlikte kullanıldığını; bu yapının otonom navigasyon ve hedef tanıma için gerekli teknik altyapıyı sağladığını belirtiyor. CSIS aynı zamanda bu donanımların bulunmasının tek başına tamamen otonom saldırıyı kanıtlamadığına dikkat çekiyor.
AKARYAKIT İSTASYONLARI SON AYLARDA SIK SIK HEDEF OLDU
Zaporijya’daki akaryakıt istasyonları son aylarda Rus dronlarının sık hedefleri arasında bulunuyor.
Ukraynalı yetkililere göre Rus güçleri özellikle yaz aylarında şehirde ve çevresinde akaryakıt istasyonlarına yönelik saldırılarını artırdı.
6 Temmuz’da bir akaryakıt istasyonuna gerçekleştirilen Rus dron saldırısında 18 yaşındaki bir kadın ile 41 yaşındaki bir erkek hayatını kaybetmiş, biri çocuk dokuz kişi yaralanmıştı. 9 Temmuz’daki başka bir saldırıda ise bir kişi yaşamını yitirmiş ve üç kişi yaralanmıştı.
Reuters da ağustos ayı başında Zaporijya’da küçük FPV dronları ve hava saldırılarının siviller üzerinde giderek büyüyen bir tehdit oluşturduğunu bildirmişti.
