Suriye’de Beşar Esad döneminin sona ermesinden sonra geleceği en fazla merak edilen konulardan biri olan Rus askeri üsleri konusunda kritik anlaşmaya varıldı. Şam ile Moskova’nın Hmeymim ve Tartus’un geleceğini belirleyen yeni bir mutabakata vardı. Suriye Dışişleri Bakanlığı da anlaşmayı doğruladı.
Suriye ve Rusya üslerin yönetimi hakkında anlaştı
18 AYLIK PAZARLIK SONUÇLANDI
Suriye Dışişleri Bakanlığına göre anlaşma, iki ülke arasında yaklaşık 18 aydır sürdürülen yoğun görüşmelerin ardından sağlandı.
Yeni düzenlemeyle Suriye devleti, Hmeymim’deki sivil havalimanı tesislerinin ve Tartus Limanı’ndaki ticari alanların yönetimini üstlenecek. Bu tesisler aşamalı olarak Suriye’nin sivil idari yapısına dahil edilecek. Geçiş sürecinin üç ay içinde tamamlanması planlanıyor.
RUS ASKERİ ÜSLERİ “ORTAK EĞİTİM MERKEZİ” OLACAK
Anlaşmanın en dikkat çekici bölümü ise Rusya’nın askeri kullanımındaki tesislerin statüsünün değişmesi. Hmeymim ve Tartus’taki askeri tesisler artık Moskova’nın tek başına kullandığı klasik askeri üsler olarak faaliyet göstermeyecek. Suriye Dışişleri Bakanlığı, bu bölümlerin iki ülkenin çıkarlarını koruyacak yeni düzenlemeler altında “ortak eğitim ve nitelik kazandırma merkezlerine” dönüştürüleceğini açıkladı.
Şam yönetimi gelişmeyi Rusya’nın Suriye kıyısındaki varlığının “yeniden düzenlenmesi” olarak tanımladı ve bunu yaklaşık bir buçuk yıl önce başlayan görüşmelerden bu yana sağlanan en önemli ilerleme olarak nitelendirdi.
TARTUS’TA 4 NUMARALI İSKELE DE SURİYE’YE GEÇİYOR
Anlaşmanın Tartus Limanı açısından somut sonuçları da belli oldu.
Suriye Limanlar ve Gümrük Genel İdaresi, Rusya tarafından kullanılan ticari alanların Şam yönetimine geçeceğini açıkladı. Buna 4 numaralı iskele, depolar ve bağlantılı tesisler de dahil olacak.
Rusya kısa süre önce bu bölgede Rus mallarının Suriye ve çevre ülkelere dağıtılmasını sağlayacak büyük bir ticari lojistik merkezi kurmayı planlıyordu. Ancak daha önce yapılan görüşmelerde dahi merkezin Suriye egemenliği altında bulunacağı ve bütün operasyonların Suriye makamlarının iznine tabi olacağı belirtilmişti.
RUSYA İÇİN AKDENİZ’DE STRATEJİK KAYIP
Hmeymim ve Tartus, Rusya’nın yalnızca Suriye açısından değil, Akdeniz ve Afrika’daki askeri operasyonları bakımından da kritik önemdeydi. Tartus, Rusya’nın Akdeniz’deki başlıca deniz ikmal ve bakım noktası olurken Hmeymim Hava Üssü Moskova’nın Orta Doğu ve Afrika’daki askeri faaliyetlerinde önemli bir lojistik merkez işlevi görüyordu.
Bu nedenle uzmanlar, anlaşmayı Moskova’nın uzun yıllardır sahip olduğu bölgesel askeri ağırlığının azalması açısından önemli bir gelişme olarak değerlendiriyor. Ancak Rusya Suriye’den tamamen çıkmıyor; askeri ilişki tek taraflı üs kullanımından ortak eğitim ve güvenlik iş birliği modeline dönüştürülüyor.
ESAD’IN DEVRİLMESİYLE DENGELER DEĞİŞTİ
Rusya, 2015 yılında doğrudan askeri müdahalede bulunarak Beşar Esad yönetiminin en önemli askeri destekçilerinden biri olmuştu. Hmeymim ve Tartus bu dönemde Rus operasyonlarının merkezleri haline geldi.
Ancak Esad’ın Aralık 2024’te devrilmesinin ardından Moskova’nın Suriye’deki askeri geleceği belirsizleşti. Rusya, Esad ve ailesine sığınma hakkı verirken ülkedeki bazı askerlerini de kademeli olarak geri çekti.
Yeni Suriye yönetimi ise Rusya ile bütün bağları koparmak yerine ilişkileri yeniden tanımlama yoluna gitti. Suriye yönetiminin başındaki Ahmed Şara, iktidara gelmesinden bu yana Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Moskova’da iki kez görüştü ve üslerin geleceği bu temasların önemli başlıklarından biri oldu.
ŞAM, ABD VE AVRUPA İLE DE YAKINLAŞIYOR
Rus üslerine ilişkin yeni düzenleme, Suriye’nin dış politikasında daha geniş kapsamlı bir yeniden dengelenme sürecinin parçası olarak görülüyor.
Esad sonrası Şam yönetimi bir taraftan Moskova ile ilişkilerini korumaya çalışırken diğer taraftan ABD, Avrupa ülkeleri ve Arap dünyasıyla bağlarını güçlendiriyor. AP’ye göre Washington Suriye’ye yönelik yaptırımların büyük bölümünü kaldırırken Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da temmuz ayında Suriye’yi ziyaret ederek iki ülkenin 14 yıl sonra yeniden karşılıklı büyükelçi atayacağını duyurdu.
