ABD 28 Şubat’ta taraflar arasında nükleer müzakereleri devam ederken İsrail’in çağrısı üzerine İran’a saldırdı. Dünyayı krize sokan çatışmalar Pakistan’ın arabuluculuğuyla 8 Mart’ta ilan edilen ateşkesle durdu, müzakereler de dün İslamabad’da başladı. Ancak Trump’ın güvenilmezliği ve İsrail’in diplomatik çözümü baltalama çabaları süreci kırılgan hale getirdi. Buna karşılık, ABD kamuoyu dahil ‘bütün dünya’ barışın sağlanmasına destek verirken, uluslararası camia ile Avrupa Birliği ve Çin gibi küresel aktörler barışı sağlamak için seferber oldu.
ABD DAHA ÖNCE SÖZÜNDE DURMADI
Almanya ve İngiltere’den Rusya’ya ve Avustralya’ya neredeyse bütün dünya masanın devrilme tehlikesine karşı Tel Aviv’in Lübnan’a yaptığı saldırıların son bulması için çağrı yaptı. Müzakerelerin pamuk ipliğine bağlı olduğuna İran heyetine liderlik eden Meclis Başkanı Muhammed Kalibaf ve Dışişleri Bakanı Arakçi de dikkat çekti. Kalibaf ‘ABD’yle görüşme deneyimimiz her zaman sözlerinde durmamalarıyla bitti. İyi niyetimiz var ama güvenimiz yok’ dedi. Arakçi de ‘ABD’ye tam güvensizlikle müzakereye giriyoruz’ diye konuştu.
YÜZ YÜZE GÖRÜŞME YOK
İslamabad’da başlayan ABD-İran müzakerelerinden kamuoyuna yansıyan ilk görüntü ‘Umman modeli’nin uygulandığını gösterdi. İran heyetinin talebiyle tarafların henüz aynı odada yüz yüze gelmediği, temasların arabulucular üzerinden yürütüldüğü belirtildi. Ev sahibi Pakistanlı yetkililer ile diğer arabulucular iki oda arasında gidip gelerek teklifleri, şartları ve yanıtları taraflara iletiyor. Reuters ajansı ise Hürmüz’den güvenli geçiş şartına karşılık ABD’nin İran’a ait 6 milyar dolarlık fonu serbest bıraktığını duyurdu.
BİR ORADAN DİĞER ODAYA MEKİK DİPLOMASİSİ: BARIŞ MASASINDA GÜVENSİZLİK DUVARI
ABD ve İran heyetleri, Pakistan’ın başkenti İslamabad’da ateşkes görüşmelerine başladı. Ancak ABD’nin geçmişte müzakereleri bozup savaş başlatması ve İsrail’in Lübnan’daki saldırıları nedeniyle derin güvensizlik hâkim. Buna rağmen Kanada’dan Avustralya’ya dünya liderleri barış için seferber oldu.
Pakistan’ın başkenti İslamabad, dün küresel diplomasinin merkezine dönüştü. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, özel elçi Steve Witkoff ve Jared Kushner’den oluşan Amerikan heyeti ile İran Meclis Başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf ve Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi başkanlığındaki İran heyeti, altı haftalık savaşı sona erdirecek kritik ateşkes görüşmelerine başladı. Görüşmeler, Serena Oteli’nde Pakistan arabuluculuğunda yapılırken; bazı oturumlar Pakistanlı yetkililerin oda oda mekik diplomasisiyle ilerliyor. 7 Nisan’da Trump’ın duyurduğu iki haftalık şartlı ateşkese göre ABD ve İsrail’in İran’a saldırıları duracak, İran da Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçiş sağlayacaktı. Ancak ateşkesin en kırılgan noktası Lübnan oldu. İran, İsrail’in güney Lübnan’daki Hizbullah hedeflerine yönelik saldırılarını “ateşkesin ağır ihlali” olarak nitelendiriyor. Güvensizlik her iki tarafın da açıklamalarına damga vuruyor. İran heyeti, Ghalibaf’ın paylaştığı çarpıcı görüntülerde uçağın koltuklarını Minab ilkokulundaki saldırıda ölen kız çocuklarının fotoğrafları, yanık çantaları ve beyaz güllerle doldurarak “Bu uçuştaki yol arkadaşlarım” mesajı verdi. Ghalibaf, “İyi niyetimiz var ama Amerikalılara güvenmiyoruz” dedi. İran devlet televizyonu IRINN, görüşmelerin “ön şartlar” karşılanmazsa iptal edilebileceğini, bunun bile “iddialı diplomasi” açısından bir başarı sayılacağını vurguladı. ABD tarafı da temkinli. Vance, “Eğer İran bizi oyalamaya çalışırsa hoşgörümüz sınırlı olur” uyarısını yaptı. Trump ise Washington’dan yaptığı açıklamada olası anlaşmanın “yüzde 99’unun nükleer silah yasağı” olduğunu, Hürmüz Boğazı’ndan geçiş ücreti alınmasına izin verilmeyeceğini ve “rejim değişikliği zaten gerçekleşti” dediğini belirtti. Washington Post’a göre Amerikalı müzakereciler, İran’daki ABD’li tutukluların serbest bırakılmasını da masaya getirdi. İran’ın ABD’ye ilettiği 10 maddelik plan ise tam ateşkes, yaptırımların tamamen kaldırılması, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve yeniden imar için tazminat talep ediyor. Trump bu planı “müzakereye uygun bir temel” olarak nitelendirmişti. Reuters ajansı ise Hürmüz’den güvenli geçiş şartına karşılık ABD’nin İran’a ait 6 milyar dolarlık fonu serbest bıraktığını duyurdu. Ancak ABD’li bir yetkili, haberi yalanladı. Küresel ekonomi alarm verirken, dünya da barış için seferber oldu. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron İsrail’e Lübnan saldırılarını durdurması için baskı yaptı. İngiltere Başbakanı Körfez turunu tamamladı. Suudi Arabistan Çin’den İran üzerinde baskı istedi. Çin, Hürmüz Boğazı’ndaki petrol akışına bağımlı olduğu için ateşkesi desteklediğini açıkladı ve “sorumlu büyük güç” olarak yapıcı rol oynayacağını belirtti. BM Genel Sekreteri António Guterres “barışçıl çözümün alternatifi yok” derken, İngiltere’den Avustralya’ya, Katar’dan Almanya’ya pek çok ülke lideri telefon trafiği ve görüşmelerle devrede.
