28 Şubat'ta İsrail'le birlikte hedef tahtasına koydukları İran'da istediği askerî sonucu elde edemeyen ABD Başkanı Donald Trump, 25 Mayıs'ta barışı, bölge ülkelerinin Tel Aviv'le ilişkilerinin normalleşmesi şartına bağladı. "Suudi Arabistan ve Katar, derhal İbrahim Anlaşmaları’na katılmalı. Ardından herkes aynı yolu izlemeli. Yoksa savaş bitmez" dedi. Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri, Pakistan, Mısır, Ürdün ve Bahreyn'e çağrıda bulunarak tehdidini genişletti.
ANKARA’DAN CEVAP BEKLENİYOR
radan neredeyse 1 hafta geçti. Suudi Arabistan, Katar ve Pakistan, kesin bir dille reddettiklerini duyurdu. Ankara sessizliğini korurken Trump, bir kez daha tehdit etti: “İbrahim Anlaşmaları’na imza atmazlarsa İran’la anlaşma yapmamız gerektiğinden emin değilim. Dürüst olmak gerekirse bunu bize borçlular.” 2020 yılında BAE, Bahreyn ve Fas, İsrail’le diplomatik ilişkiler kurmayı kabul etmişti. Uzmanlara göre Trump’ın son hamlesi, iç siyasette sıkışmasının sonucu.
HÜRMÜZ ATEŞİ KUVEYT'E SIÇRADI
Ateşkes pazarlığı sürerken Hürmüz Boğazı çevresindeki askeri gerilim arttı. ABD, İran hedeflerini vurunca Tahran da Kuveyt'e füze ve İHA saldırısıyla yanıt verdi.
TRUMP’TAN ‘İBRAHİM ANLAŞMALARI’ TEHDİDİNİ YİNELEDİ
İMZA YOKSA BARIŞ DA YOK
ABD Başkanı Trump, İran’la yürütülen nükleer müzakereler ve ateşkes görüşmelerini, İsrail’le normalleşmeyi öngören İbrahim Anlaşmalarına bağlayan tehdidini bu kez daha yüksek perdeden dillendirdi. Türkiye’nin de aralarında bulunduğu bölge ülkelerinin anlaşmaya katılmasını isteyen Trump ‘İmzalamazlarsa İran’la anlaşma yapmamız gerektiğinden emin değilim’ diyerek yeni bir diplomatik baskı mesajı verdi.
Beyaz Saray’daki kabine toplantısında konuşan ABD Başkanı Donald Trump, İran’la yapılacak olası anlaşmayı, yeniden İbrahim Anlaşmalarının genişletilmesiyle ilişkilendirdi. Türkiye ile Körfez ve bölge ülkelerine tehdidini sürdüren Trump “İmzalamazlarsa İran’la anlaşma yapmamız gerektiğinden emin değilim” dedi. Ülkelerin İbrahim Anlaşmalarına katılmasının “tarihi” bir gelişme olacağını savunarak “Dürüst olmak gerekirse bunu bize borçlular” ifadelerini kullandı. Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff’un ise İbrahim Anlaşmalarının genişletilmesi konusunda “Kesinlikle bastırıyoruz” dediği aktarıldı.
İRAN’A SERT MESAJ
Kabine toplantısında İran’a yönelik sert ifadeler de kullanan Trump, Tahran yönetiminin kendisini “bekleterek yumuşatacağını sandığını” söyledi. İran’la yaşanan süreci “savaş” değil “çatışma” olarak tanımlayan Trump, diplomatik çözümün başarısız olması halinde yeni askeri seçeneklerin masada kalacağını ima etti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Washington’ın önceliğinin diplomasi olduğunu belirterek, “Diplomasi her zaman ilk seçenektir” dedi. Rubio, temel şartın İran’ın nükleer silaha sahip olmaması olduğunu vurguladı.
‘SU YOLU HERKESE AÇIK OLMALI’
ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve İran’ın nükleer programına ilişkin aşamalı bir formül üzerinde durulduğu belirtiliyor. Trump, İran ve Umman’ın Hürmüz üzerinde ortak kontrolüne ilişkin soruya ise “Su yolu herkese açık olmalı” yanıtını verdi. İran’a yönelik yaptırımlar konusunda da geri adım mesajı vermeyen Trump “Yaptırımları hafifletmekten, para vermekten bahsetmiyoruz” dedi. İran’ın uygun davranması halinde dondurulmuş fonlarına erişimine izin verilebileceğini söyledi. Trump, İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun Çin ya da Rusya’ya devredilmesi fikrine ise sıcak bakmadığını belirtti.
‘DERHAL İMZA’ ÇAĞRISI YAPMIŞTI
ABD ve İsrail’in İran’a saldırması ile 28 Şubat’ta başlayan savaş, bölgesel bir insani krizin yanı sıra dünya çapında enerji fiyatlarının artmasıyla ekonomik sıkıntılara yol açmıştı. İran savaşını bitirmeye yönelik diplomatik girişimler sürerken, Trump daha önce de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın da aralarında bulunduğu bölge liderleriyle yaptığı görüşmeleri hatırlatarak, Suudi Arabistan ve Katar’ın “derhal” İbrahim Anlaşmalarına katılması gerektiğini söylemişti ve Türkiye dahil diğer ülkelerin de süreci takip etmesini istemişti. ABD Başkanı, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, İran’la yapılacak olası anlaşmanın ancak bölgesel normalleşmeyle birlikte anlam taşıyacağını savunmuştu. İran’la bir anlaşma hâlinde Türkiye, Suudi Arabistan, Mısır, Pakistan, Katar ve Ürdün’ün İbrahim Anlaşması’na katılmasının “zorunlu olması gerektiğini” belirten Trump, bunu yapmamanın “kötü niyet göstergesi olacağını” söylemişti.
BÖLGE ÜLKELERİ SESSİZ
Trump’ın İbrahim Anlaşmaları tehdidine, bölge ülkelerinden destek gelmezken, İran-ABD görüşmelerinde arabulucular arasında yer alan Pakistan’dan da anlaşmalara katılma fikrine ret verdi. Türkiye’nin bu ısrara nasıl bir cevap vereceği hâlâ merak konusuyken, ABD Başkanı’nın zaten ikili ilişkiye sahip Türkiye-İsrail arasında çok taraflı bir anlaşmayı neden gündeme getirdiği de bilinmiyor. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın internet sitesinde yer alan İbrahim Anlaşmaları Deklarasyonu’nda ise Ortadoğu’da “barışın korunması ve güçlendirilmesi” vurgulanıyor.
ERDOĞAN’DAN DÜNYA KUPASI DİPLOMASİSİ
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, gelecek ay Los Angeles’ta oynanacak Türkiye-ABD Dünya Kupası maçı sırasında ABD Başkanı Donald Trump’la görüşmek istediği ileri sürüldü. Bloomberg’in aktardığına göre Erdoğan, 25 Haziran’da SoFi Stadium’da oynanacak Türkiye-ABD Dünya Kupası grup maçına katılmayı planlıyor. Görüşmenin gerçekleşmesi halinde iki liderin, 7-8 Temmuz’da Ankara’da yapılacak NATO Zirvesi öncesinde ikili ilişkiler, bölgesel gelişmeler ve NATO’nun gelecekteki rolünü ele alabileceği belirtiliyor. Olası görüşmesinin yeri ve saatine ilişkin henüz kesinleşmiş bir plan bulunmuyor. Erdoğan’ın ofisi konuya ilişkin yorum yapmazken, Beyaz Saray’dan bir yetkili de şu aşamada böyle bir görüşmenin programda yer almadığını bildirdi. İki lider son olarak geçen yıl eylül ayında Beyaz Saray’da bir araya gelmişti. Öte yandan görüşme girişimi, Türkiye’nin 7-8 Temmuz’da Ankara’da NATO Zirvesi’ne ev sahipliği yapacağı dönemin hemen öncesine denk geliyor. Ankara’nın NATO müttefikleriyle savunma sanayii alanında daha yakın iş birliği kurmak istediği ifade ediliyor.
