Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'in İran'a yönelik savaşında üçüncü haftaya girilirken, küresel petrol arzının yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'ndaki tıkanıklık ABD ve müttefikleri arasında derin çatlaklara yol açıyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın enerji rotalarından faydalanan ülkelerin "faturayı paylaşması" gerektiği yönündeki ısrarlı çağrılarına ve oluşturmak istediği uluslararası donanma koalisyonuna ilk olumsuz yanıtlar Japonya, Avustralya ve Almanya'dan geldi.
MÜTTEFİKLER TEKER TEKER REDDEDİYOR
Japonya Başbakanı Sanae Takaichi, Pazartesi günü parlamentoda yaptığı konuşmada, ülkesinin savaştan feragat eden anayasasının getirdiği kısıtlamalara dikkat çekerek, Orta Doğu'da ticari gemilere eskortluk yapmak üzere savaş gemisi gönderme gibi bir planları olmadığını net bir dille ifade etti. Takaichi, Japonya'nın yasal çerçeve içerisinde bağımsız olarak neler yapabileceğini incelemeye devam ettiklerini vurguladı. ABD'nin Hint-Pasifik bölgesindeki bir diğer kilit müttefiki Avustralya'dan da benzer bir açıklama geldi. Başbakan Anthony Albanese'nin kabine üyelerinden Catherine King, devlet televizyonu ABC'ye verdiği mülakatta, boğazın öneminin farkında olduklarını ancak kendilerinden böyle bir talepte bulunulmadığını ve bölgeye savaş gemisi göndermeyeceklerini duyurdu. Asya piyasaları, müttefiklerin bu temkinli yaklaşımı ve Brent petrolün varil fiyatının yüzde 1'den fazla artarak 104,50 doların üzerine çıkmasıyla haftaya endişeli bir başlangıç yaptı.
TRUMP ÇİN'E BEL BAĞLADI
Müttefiklerden gelen bu ret yanıtlarının ardından Trump, baskı politikasının merkezine Çin'i ve Avrupa'yı yerleştirdi. Air Force One uçağında gazetecilere konuşan Trump, halihazırda yedi ülkeyle temasa geçtiklerini belirterek, "Bu ülkelerin gelip kendi topraklarını korumalarını talep ediyorum, çünkü enerjilerini aldıkları yer orası" ifadelerini kullandı. Financial Times gazetesine verdiği demeçte ise Trump, petrolünün yüzde 90'ını boğazdan tedarik eden Çin'in elini taşın altına koyması gerektiğini belirterek, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile Pekin'de yapacağı görüşmeyi iptal edebileceğinin sinyalini verdi: "Körfez'de bize destek sunmazlarsa bu ziyareti erteleyebiliriz." Trump ayrıca, NATO'ya yönelik "yardım etmezlerse çok kötü bir gelecekle karşılaşırlar" uyarısını da yineledi. Ancak bu tehditlere rağmen Avrupa kanadından en net ret Almanya'dan geldi. Alman hükümeti, ABD'nin askeri koalisyon baskısına boyun eğmeyerek Hürmüz Boğazı'ndaki çatışmanın aktif bir parçası olmayacaklarını ve bölgeye savaş gemisi göndermeyeceklerini kesin bir dille duyurdu. Avrupa Birliği Dışişleri Bakanları'nın bölgedeki küçük bir deniz misyonunu güçlendirmeyi tartışması beklenirken, İngiltere Başbakanı Keir Starmer ve Kanada Başbakanı Mark Carney'in Trump ile süreci değerlendirdiği, Güney Kore'nin ise talebi "dikkatle incelediği" bildirildi.
İRAN'DAN DUBAİ ÜZERİNDEN CEVAP
Diplomatik kriz sürerken, cephe hattında ve sivil altyapılarda savaşın yıkıcı etkileri artarak devam ediyor. ABD'li yetkililerin İran'ın askeri kapasitesinin yok edildiğini iddia etmesine rağmen, Pazartesi günü Körfez ülkelerine yönelik şiddetli drone saldırıları gerçekleştirildi. Dubai yetkilileri, uluslararası bir aktarma merkezi olan Dubai Havalimanı'ndaki bir yakıt tankına düzenlenen drone saldırısı sonucu çıkan yangının kontrol altına alındığını ancak uçuşların geçici olarak askıya alındığını duyurdu. Eş zamanlı olarak Suudi Arabistan devlet medyası, ülkenin doğu bölgesinde sadece bir saat içinde 34 İran dronunun havada imha edildiğini bildirdi. Her iki olayda da can kaybı rapor edilmedi.
TAHRAN GERİ ATMIYOR
ABD'li yetkililer yüksek petrol fiyatlarının yarattığı ekonomik belirsizliğe karşı "savaşın haftalar içinde biteceği" ve enerji maliyetlerinin düşeceği öngörüsünde bulunsa da, Tahran cephesi geri adım atmaya niyetli görünmüyor. Hafta sonu Trump'ın Hark Adası'nı tamamen yok etme tehditlerine ve "İran anlaşmak istiyor" iddialarına yanıt veren İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, CBS'in "Face the Nation" programında bu iddiaları kesin bir dille yalanladı. Erakçi, "Hiçbir zaman ateşkes ya da müzakere talebinde bulunmadık. Ne kadar sürerse sürsün kendimizi savunmaya hazırız" diyerek çatışmaların uzun soluklu bir yıpratma savaşına dönüşeceğinin mesajını verdi.
