Uygur üniversite öğrencisi Kamile Wayit, “aşırılıkçılığı teşvik etmek” suçundan aldığı üç yıllık hapis cezasından sonra 28 Aralık 2025'te serbest bırakıldı. Uluslararası Af Örgütü, ailesiyle yeniden bir araya gelen öğrencinin uzun süredir ertelediği göz ameliyatına gireceğini bildirerek, Kamile’nin serbest kalması için daha fazla çağrı yapılmasına gerek kalmadığını açıkladı.
Henan'daki Shangqiu Teknoloji Enstitüsü'nde üniversite öğrencisi olan Uygur Türkü Kamile, Aralık 2022'de gözaltına alınmıştı. 25 Mart 2023'te, WeChat'te Çin'de Kasım 2022'de gerçekleşen “A4 protestoları” hakkında bir video paylaştıktan sonra “aşırılıkçılığı teşvik etmek” suçlamasıyla üç yıl hapis cezasına çarptırılmıştı.
‘ALDIĞI CEZA, UYGUR KİMLİĞİYLE KISMEN BAĞLANTILI’
Uluslararası Af Örgütü’nün paylaştığı raporda, “Kamile, protestolarla ilgili bir “suç”tan mahkum edildiğini bildiğimiz birkaç kişiden biri; temelsiz suçlamalar ve orantısız ceza, bizim görüşümüze göre, kısmen Uygur kimliği ile bağlantılı” ifadeleri yer aldı.
Uluslararası Af Örgütü, Kamile'nin tahliye sonrası durumunu izlemeye devam edeceğini bildirdi.
Af Örgütü’nün paylaştığı raporda, Doğu Türkistan’daki (Sincan) insani şartlarla ilgili şu ifadelere yer verildi:
"2017 yılından bu yana, Çin hükümeti “terörizm” ve “dini aşırılık”la mücadele kampanyası adı altında Sincan'da yaşayan Müslümanlara karşı yaygın ve sistematik insan hakları ihlalleri gerçekleştirmiştir. 2017 yılından bu yana Sincan'daki toplama kamplarında bir milyondan fazla kişinin keyfi olarak gözaltına alındığı tahmin edilmektedir.
Ağustos 2022'de, İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, Uluslararası Af Örgütü ve diğer kuruluşların önceki bulgularını doğrulayan, uzun zamandır beklenen bir rapor yayınladı. Bu bulgular, Sincan'da Uygurlar, Kazaklar ve diğer Müslümanların keyfi ve ayrımcı bir şekilde gözaltına alınmasının boyutunu ortaya koyuyor ve bu durum, özellikle insanlığa karşı suçlar olmak üzere, uluslararası suçlar teşkil edebilir. Raporda ayrıca işkence veya diğer kötü muamele iddiaları, cinsel ve cinsiyete dayalı şiddet olayları, zorla çalıştırma ve zorla kayıplar gibi diğer ciddi insan hakları ihlalleri de belgelenmiştir."
ÇİN'DEKİ “A4 PROTESTOSU” VEYA “BEYAZ KAĞIT HAREKETİ” NEDİR?
24 Kasım 2022'de, Urumçi'deki bir apartmanda yangın çıkmış, hükümet kaynaklarına göre en az 10 kişi hayatını kaybetmişti. Birçok kişi ölümlerin Covid-19 kısıtlamalarından kaynaklandığını iddia etmişti, ancak yerel yetkililer bu iddiayı reddetti.
Yangın sonrası Pekin’in bu tutumu, Doğu Türkistan’ın başkenti Urumçi'de protestoların patlak vermesini engellemedi. Yangından sonra hükümet, Covid-19 salgınının kontrol altına alındığını ve 100 günden fazla süren ciddi hareket kısıtlamalarının ardından şehrin karantina önlemlerini hafifleteceğini açıklamıştı.
25 Kasım'da, Nanjing Medya Koleji'nden bir öğrenci kampüste beyaz bir kağıt tutarak Çin’in kısıtlamalarında doğan yangını protesto etmiş, diğer öğrenciler de ona katılmıştı. Bu eylem sosyal medyada paylaşılarak viral olmuş; Pekin, Guangzhou, Şanghay ve Wuhan dahil olmak üzere, Çin'in dört bir yanındaki üniversitelerde ve şehirlerde protestolara neden olmuştu.
Protestocular, Urumçi yangınının kurbanlarını anarak, karantina önlemlerinin hafifletilmesini talep etmişti. Birçoğu sansürün sona ermesini talep ederken, bazıları Cumhurbaşkanı Xi'nin istifasını bile istemişti. Bu protestolara katılan çok sayıda kişi gözaltına alınmıştı.
