ABD ile İran arasında varılan ve ticari gemilerin geçişini kolaylaştırmayı öngören iki haftalık ateşkesin üzerinden bir hafta geçmesine rağmen, dünyanın en önemli enerji koridoru olan Hürmüz Boğazı'nda gerilim düşmek yerine daha da tırmanıyor. The Washington Post'ta (WP) yayımlanan kapsamlı analize göre, Washington yönetimi İran'ı ekonomik olarak köşeye sıkıştırmaya çalışsa da, Tahran elindeki en güçlü kozu, yani "coğrafyayı" ustalıkla kullanıyor.
Kpler verilerine göre, savaş öncesi Hürmüz Boğazı'ndan günde ortalama 130 gemi geçerken, ateşkesin ilanından bu yana bu sayı günde sadece 7 gemiye düştü. Kopenhag merkezli denizcilik danışmanlık şirketi Vespucci Maritime'dan Lars Jensen durumu, "Fiili olarak ateşkes boğazdaki durumu zerre kadar değiştirmedi" sözleriyle özetliyor. Rakamlar, boğazdaki fiili kapanmanın resmi bir yasaktan ziyade "yüksek riskten" kaynaklandığını gösteriyor.
İRAN'IN COĞRAFİ AVANTAJLARI
Savaş öncesinde küresel petrol akışının yüzde 20'sini (günde 20 milyon varil) ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yüzde 20'sini taşıyan Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'nin tek çıkış noktası konumunda. WP analizine göre İran, bu stratejik dar boğazı altı haftalık çatışma süresince döşediği deniz mayınlarıyla adeta geçilmez bir kaleye dönüştürdü.
Boğazın coğrafi yapısı gereği devasa ticaret gemileri sadece iki mil genişliğindeki dar şeritlerden geçmek zorunda kalıyor. Bu durum, onları İran'ın sarp kıyı şeridine saklanmış küçük saldırı botlarına ve adalara yerleştirilmiş gemisavar füzelerine karşı tamamen açık hedef haline getiriyor. Villanova Üniversitesi'nden Frank Galgano, "Mayınlar gerçek bir tehlike olduğu kadar psikolojik bir silaha da dönüştü" değerlendirmesini yapıyor.
"HARAÇ" KRİZİ VE YAPTIRIM ÇIKMAZI
İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO), ana geçiş yollarındaki mayın riski nedeniyle gemilerin rotalarını kendi kıyılarına yakın olan Larak Adası çevresine saptırmalarını şart koşuyor. Bu sapma, İran ordusuna gemileri denetleme ve geçiş için "geçiş ücreti/gişe" adı altında para talep etme fırsatı veriyor.
ABD Başkanı Donald Trump bu talepleri doğrudan "haraç kesmek" olarak nitelendirerek, pazar günü ABD'nin İran limanlarına giren veya çıkan gemileri engelleyeceğini duyurdu. Bu durum uluslararası denizcilik şirketlerini büyük bir açmaza sürükledi. DMO'ya güvenli geçiş için para ödeyen şirketler, ABD ve AB yaptırımlarını delme suçuyla karşı karşıya kalma riski taşıyor.
700 GEMİ KÖRFEZ'DE MAHSUR KALDI
Hürmüz'ün statüsündeki bu karmaşa ve yükselen riskler, denizcilik sektörünü "bekle-gör" politikasına itti. Windward verilerine göre pazartesi günü itibarıyla Basra Körfezi'nde 700'den fazla gemi mahsur durumda. Denizcilik devi Hapag-Lloyd, güvenlik garantisi verilene ve geçiş ücretleriyle ilgili durum netleşene kadar gemilerini boğazdan geçirmeyeceğini açıkladı.
Uzmanlar, İran'ın boğazı bir koz olarak kullanmaya devam etmek istediğini ancak kısıtlamaları çok fazla zorlamanın ateşkesi tamamen çökertme riski taşıdığını belirterek, Tahran'ın çok ince bir çizgide yürüdüğü konusunda uyarıyor.
