Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Türkiye'nin sosyal yardım altyapısını kökten değiştirecek "Aile Gelir Tamamlama Sistemi"ni 2027 yılı itibarıyla 81 ilde uygulamaya geçirmeye hazırlanıyor. Kamuoyunda vatandaşlık maaşı olarak bilinen yeni modelde, hanelere standart ve sabit bir nakdi tutar ödenmesi yerine; toplam hane gelirinin belirlenen asgari sınırın altında kalması durumunda aradaki fark devlet tarafından nakdi olarak doğrudan karşılanacak.
SABİT NAKDİ YARDIM UYGULAMASI BİTİYOR
Türkiye'deki mevcut sosyal yardım dağıtım modelinde radikal bir yapısal değişikliğe gidiliyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın ortaklaşa yürüttüğü çalışmalar sonucunda şekillenen Aile Gelir Tamamlama Sistemi, herkese eşit miktarda maaş bağlanması mantığını tamamen ortadan kaldırıyor. Yeni mimaride haneye giren toplam gelir merkeze alınarak yoksulluk sınırı veya belirlenecek asgari geçim limiti ile hane geliri arasındaki maddi açık hesaplanacak. Şartları sağlayan düşük gelirli hanelere, sadece bu hesaplanan "fark" kadar aylık sosyal destek transferi gerçekleştirilecek.
ASGARİ GELİR GÜVENCESİ SAĞLANACAK
Planlanan sosyal modelin ana omurgasını, dezavantajlı gruplar ve düzenli geliri olmayan vatandaşlar için bir "asgari gelir güvencesi" kalkanı oluşturmak teşkil ediyor. Bakanlık yetkililerinin üzerinde çalıştığı simülasyonlara göre, tek başına yaşayan ve hiçbir geliri olmayan veya geliri belirlenen yasal sınırın altında kalan bir yaşlı vatandaşın ekonomik standartları bu sistemle yükseltilecek. Kişinin mevcut geliri ile devletin belirlediği insani yaşam sınırı arasındaki eksik bölüm, hazine kaynaklı destek ödemeleriyle her ay otomatik olarak tamamlanarak yoksulluk döngüsünün kırılması hedefleniyor.
ERKEN EMEKLİLİK TALEPLERİ AZALACAK
Aile Gelir Tamamlama Sistemi'nin, Türkiye'nin makroekonomik dinamikleri ve çalışma hayatı üzerinde de dolaylı etkiler yaratması öngörülüyor. Hane gelirinin belirli bir yasal güvenlik seviyesinin altına düşmesinin devlet garantisiyle engellenmesi, vatandaşların yalnızca geçim kaygısı güderek erken emeklilik (kademeli emeklilik) yollarını araması eğilimini azaltacak bir faktör olarak değerlendiriliyor. Yürütülen bu çalışma, kademeli emeklilik konusunda doğrudan yasal bir düzenleme veya karar anlamına gelmemekle birlikte, sosyal güvenlik sistemindeki yığılmaları azaltacak bir tampon mekanizma niteliği taşıyor.
VATANDAŞLIK MAAŞI NE ZAMAN BAŞLAYACAK?
Farklı demografik bölgelerde pilot uygulamaları ve veri entegrasyon testleri devam eden Aile Gelir Tamamlama Sistemi'nin, 2027 yılının ilk çeyreğinden itibaren tüm Türkiye genelinde resmi olarak hayata geçirilmesi planlanıyor. Sistemin yasal mevzuatı, hangi hane halkı profillerinin kapsam içine alınacağı, kayıt dışı gelir tespitinde Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi'nin (SOYBİS) nasıl entegre edileceği ve nihai başvuru şartları, uygulamanın ülke geneline yayılacağı 2027 tarihi yaklaştıkça resmi gazetede yayımlanarak kesinleşecek.
HANE İÇİ GELİR SINIRI NASIL HESAPLANACAK?
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın mevcut mevzuatına dayanmaktadır. Halihazırda Türkiye'deki sosyal destek programlarında "hane içinde kişi başına düşen aylık gelir", net asgari ücretin 1/3'ü formülüyle hesaplanmaktadır. 2027 yılında devreye girecek Aile Gelir Tamamlama Sistemi'nde de bu asgari ücret endeksli yoksulluk barajının temel alınması veya TÜİK'in belirlediği güncel açlık/yoksulluk sınırı verileriyle entegre edilmiş yeni bir makroekonomik katsayının belirlenmesi beklenmektedir. Evdeki kayıtlı araç, tapu veya tarımsal gelirler de SOYBİS üzerinden anlık taranarak gelire dahil edilecektir.
Aile Gelir Tamamlama Sistemi, Mevcut 65 Yaş veya Engelli Maaşlarının Kesilmesine Neden Olur mu?
Avrupa Birliği standartlarındaki "Bütünleşik Gelir" (Universal Basic Income Supplement) modellerine geçiş yapıldığında, parça parça ödenen sosyal yardımların tek bir çatı altında toplanması esastır. Kamuoyunda oluşan "Eski yardımlarım kesilecek mi?" endişesinin aksine, bu sistem mevcut hak kayıplarına yol açmayacaktır. Aksine, haneye giren 65 yaş aylığı, dul veya yetim maaşı ile engelli bakım aylığı gibi mevcut kalemler "hane toplam geliri" havuzunda toplanacak; eğer bu toplam rakam devletin belirlediği yeni asgari yaşam sınırının yine de altında kalıyorsa, sistem devreye girerek üstüne "tamamlama ödemesi" yapacaktır. Bu formül, yardımların kesilmesini değil, enflasyon karşısında eriyen yardımların güncel bir standarda yükseltilmesini amaçlamaktadır.
