İran savaşı sonrası Hürmüz Boğazı'nın kapanması ve Rusya'nın ihracata getirdiği kısıtlamalar nedeniyle Türkiye'nin gübre tedarikinde yaşanan daralma, Ankara ile Moskova arasındaki tarım diplomasisiyle aşılıyor. İki ülke arasında imzalanacak yeni anlaşma kapsamında Rusya; ihracatını sınırlandırdığı azotlu ve fosforlu gübreler ile amonyakta Türkiye'ye özel bir alan açacak.
Bloomberg'ün haberine göre varılan anlaşmayla, Türkiye'nin özellikle tarımsal üretimin ve gübre kullanımının yoğunlaştığı bahar dönemindeki ihtiyacının güvence altına alınması hedefleniyor. Söz konusu mutabakat, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Şanghay İşbirliği Örgütü'nün Kırgızistan'daki zirvesi kapsamında gerçekleştirdiği ikili görüşmenin ardından sağlandı.
GÜBRE TEDARİKİNDE İKİ KANAL BİRDEN DARALMIŞTI
Türkiye açısından anlaşmanın kritik önem kazanmasında, bölgede yaşanan jeopolitik gelişmeler etkili oldu. 28 Şubat 2026'da başlayan İran savaşı sonrasında Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla Körfez ülkelerinden yapılan üre, amonyak ve kükürt ithalatı durma noktasına geldi. Aymı dönemde Rusya da mart ayı itibarıyla bazı gübre ürünlerinin ihracatına kota ve kısıtlama getirdi.
Aşılmaya çalışılan tedarik süreçlerine ilişkin Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, mart ayında yaptığı açıklamada gübre tedarikinde bir sıkıntı bulunmadığını belirterek, "Hatta arzı artırmak için gerekli tedbirleri alıyoruz. Farklı tedbirleri peyderpey devreye alacağız." ifadelerini kullanmıştı. Rusya ile sağlanan bu özel düzenleme de alınan tedbirlerin bir parçası olarak öne çıkıyor.
TÜRKİYE GÜBRE ÜRETİMİNDE HAM MADDEYE BAĞIMLI
Türkiye'nin yıllık gübre üretim kapasitesi 8 milyon tonun üzerinde bulunmasına karşın, sanayide ihtiyaç duyulan temel ham maddelerin büyük bölümü dışarıdan temin ediliyor. Üretimde kullanılan amonyak, fosforik asit, fosfat kayası, potasyum ve kükürt gibi girdiler ağırlıklı olarak Körfez bölgesi, Akdeniz havzası ve Rusya'dan ithal ediliyor.
Yurt içinde 7 büyük gübre üreticisi toplam 17 tesiste faaliyet yürütüyor. Ancak ham maddedeki dışa bağımlılık nedeniyle tesislerin kapasite kullanım oranı yüzde 60-70 seviyesinde kalarak yıllık üretim 4,5 ila 5 milyon ton civarında gerçekleşiyor. Tarım sektörünün yıllık ortalama 7 milyon tonluk gübre ihtiyacının yerli üretimle karşılanamayan kısmı ise ithalat kanalıyla tamamlanıyor.
TEDARİK ARTIŞI İHRACAT POTANSİYELİNİ DESTEKLEYEBİLİR
Rusya'dan yapılacak tedarik artışının yalnızca iç piyasadaki arz güvenliğine değil, Türkiye'nin gübre ihracatına da katkı sağlaması bekleniyor. Temel yapısı itibarıyla net bir gübre ihracatçısı konumunda bulunmayan Türkiye, uluslararası piyasalarda fiyatların yükseldiği konjonktürlerde rekabet avantajı elde edebiliyor. Bu dönemlerde ülkenin yıllık gübre ihracatı 500 bin ton ile 1 milyon ton arasında değişkenlik gösteriyor.
Rusya'dan gübre ve ham madde akışının güçlenmesiyle birlikte, bir yandan iç piyasadaki arz desteklenirken diğer yandan yerli üretim kapasitesinin daha yüksek oranlarda kullanılması ve uygun piyasa koşullarında ihracatın artırılması hedefleniyor.
