Ekonomist Kerim Rota, Sözcü TV'de Senem Toluay Ilgaz'ın sorularını cevaplayarak Türkiye gündemindeki fon soruşturmasını, yatırımcıların kayıplarını ve krizin ekonomiye olası etkilerini değerlendirdi. Fon soruşturmasında ortaya çıkan birçok gelişmenin kendisini şaşırtmadığını belirten Rota, Saadet Partisi Bursa Milletvekili Mehmet Atmaca'nın gündeme taşıdığı bir sanayiciye yönelik rüşvet ve hisse manipülasyonu iddialarının ise beklemediği bir tabloyu ortaya çıkardığını söyledi.
Bursalı iş insanının önce şirketini halka arz ettirebilmek için rüşvet ödemek zorunda kaldığının, ardından şirketin hisse fiyatını yükseltme vaadiyle kendisinden yeniden para istendiğinin öne sürüldüğünü hatırlatan Rota, bu yöntemi ilk kez duyduğunu belirtti.
"İKİNCİ BİR VURGUNU BEN İLK DEFA GÖRDÜM"
Senem Toluay Ilgaz'ın, fon soruşturmasında kendisini en çok şaşırtan olayın ne olduğunu sorması üzerine Kerim Rota, Bursa merkezli bir gazetede okuduğu habere dikkat çekti.
Rota, daha önce halka arz süreçlerinde bazı aracı kurumlar ve portföy yönetim şirketlerinin birlikte hareket ederek usulsüz kazanç sağladığı iddiaları üzerinde durduğunu belirterek, Bursalı sanayicinin anlattıklarının farklı bir yönteme işaret ettiğini söyledi.
Rota, şu ifadeleri kullandı:
"Ben hep şunu düşünüyordum Senem Hanım. Halka arz olan firmalara bazı aracı kurumlar ve portföy yönetim şirketleri yaklaşıyor, belli çıkarlar vadediyorlar ve beraber bir halka arz vurgunu yapıyorlar. Sonrasında da fonlara geçiyorlar."
Ancak son olayda, halka arz işlemi tamamlanan ve hisseleri piyasada işlem gören bir şirkete de para talebiyle gidildiğinin öne sürüldüğünü belirten Rota, şöyle devam etti:
"Orada gördüm ki aslında halka arz olmuş, fiyatı normal bir şekilde piyasada işlem görenlere de yanaşıp ekstra bir rüşvet isteyip, para isteyip, 'Biz sizin hissenizi şuraya taşırız, fonda da fiyatlarınızı düşürmeyiz' şeklinde ikinci bir vurgunu ben ilk defa gördüm."
Rota, "Bu kadar olacağını ben de hayal etmiyordum. Vizyonlarımızı genişlettiler" sözleriyle yaşadığı şaşkınlığı dile getirdi.
"FON BORSALARI OLUŞABİLİR" UYARISI
Rota, programda fon soruşturmasının yürütülme biçimini ve yatırımcılara yapılacak ödemeler konusundaki belirsizlikleri de eleştirdi. Haksız kazanç elde ettiği belirlenen kişilerden ne kadar para tahsil edildiğinin şeffaf biçimde açıklanması gerektiğini savunan Rota, kişisel verilerin korunması gerekçesiyle isimlerin gizli tutulabileceğini ancak tahsilatların kamuoyunun denetimine açılabileceğini belirtti.
Rota, her yatırımcı için alacak, iade edilen tutar, kalan borç ve adli işlem durumunu gösteren, kişisel bilgilerin gizlendiği bir listenin düzenli olarak yayımlanmasını önerdi.
Bu yapılmadığı takdirde ortaya çıkabilecek riski şöyle anlattı:
"Bunu yapmadığınız sürece maalesef literatüre kazandıracağız, fon borsaları olacak. Orada 50 milyon kazandı diye birisi varken, ona 'Sen 10 milyon getir, 15 milyon getir, seni bu listeden çıkartalım' gibi pazarlıklar dönmeye başlayacak. Endişem bu yönde."
"YÜZ BİNLERCE DAVANIN OLUŞACAĞI HUKUKİ BİR SARMALA GİDİYORUZ"
Fon mağdurlarına yapılması planlanan ödemelerin de yeni hukuki uyuşmazlıklara neden olabileceğini söyleyen Rota, özellikle anapara hesaplamalarında sorunlar yaşanabileceğini belirtti.
Yatırımcıların geçmişte fondan çektikleri tutarların anaparalarından düşülmesi halinde, hesaplarında görünen tutarla kendilerine ödenecek miktar arasında büyük farklar oluşabileceğini ifade etti.
Rota, bir yatırımcının hesabında 2 milyon lira görünmesine rağmen geçmiş işlemler nedeniyle anaparasının 200 bin lira olarak hesaplanabileceğini söyledi.
Fonların nihai tasfiyesinde elde edilecek tutarların yatırımcılar arasında farklı oranlarda dağıtılmasının da dava konusu olabileceğini belirten Rota, "Yüz binlerce davanın oluşacağı hukuki bir sarmala doğru gidiyoruz" dedi.
"HANE HALKI SERVETLERİNDE YÜZDE 3-4 ERİME YAŞANDI"
Fon krizinin yalnızca doğrudan zarar gören yatırımcıları etkilemediğini vurgulayan Kerim Rota, Borsa İstanbul'daki düşüşler nedeniyle çok daha geniş bir yatırımcı kitlesinin kayba uğradığını söyledi. BIST 100 ve halka arz endekslerinde yaşanan gerilemeleri fon krizinin ikincil etkileri olarak değerlendiren Rota, bu durumu "artçı depremler" olarak tanımladı.
Fon soruşturmasında adı geçen hisseler dışındaki şirketlerde de önemli değer kayıpları yaşandığını ifade eden Rota, kendi hesaplamasına göre Türkiye'de hane halkının bireysel servetlerinde şimdiden yüzde 3-4 civarında erime meydana geldiğini öne sürdü.
Rota, söz konusu hesaplamanın doğrudan soruşturma konusu olan fon ve hisselerdeki kayıpların dışında kalan ikincil etkileri kapsadığını belirtti.
"ÖNÜMÜZDEKİ ALTI AYDA İŞSİZLİK ARTACAK, BÜYÜME DÜŞECEK"
Ekonomi yönetiminin fon krizinin etkilerini yeterince dikkate almadığını savunan Rota, yaşananların yalnızca sermaye piyasalarıyla sınırlı kalmayacağını söyledi. Hane halkının servetindeki erimenin tüketim harcamalarını da etkileyeceğine dikkat çeken Rota, yüksek gelir grubunun toplam harcamalar içindeki ağırlığını hatırlattı.
Rota, değerlendirmesini şu sözlerle sürdürdü:
"Sayın Mehmet Şimşek'in yaptığı açıklamaları görünce bu işi küçümsediklerini düşünüyorum. Bunun ekonomiye, büyümeye etkisi önümüzdeki en az altı ay içerisinde beklenenden çok daha fazla olacak."
Servet kaybının ekonomik faaliyet üzerindeki etkilerinin zamanla belirginleşeceğini savunan Rota, "Bu maalesef önümüzdeki altı aylık dönem içerisinde işsizliğin artması, özellikle atıl işsizliğin artması ve büyümenin düşmesi şeklinde ekonomiye yansıyacak. Sadece bunu bir borsa veya fon krizi olarak okumak çok yanlış olur" dedi.
"SORUŞTURMADAKİ BÜTÜN AKTÖRLER SİSTEM DIŞINA ÇIKARILDI MI?"
Rota, benzer bir olayın tekrar yaşanmaması için atılması gereken adımlara ilişkin soruya da cevap verdi. Öncelikle fon sisteminde yeni bir suistimalin önlenmesi için hangi düzenlemelerin yapıldığının açıklanması gerektiğini belirten Rota, şu ana kadar bu konuda yeterli adım atılmadığını savundu.
Soruşturmaya konu olan organizasyonun bütün aktörlerinin tespit edilip edilmediğinin de sorgulanması gerektiğini söyleyen Rota, yalnızca bazı kişilerin sistem dışına çıkarıldığını, diğerlerinin ise beklemeye alındığını ileri sürdü.
Yaşananları mümkün kılan ekonomik ve kurumsal koşulların da incelenmesi gerektiğini ifade eden Rota, fon krizinin yalnızca mevcut sorumluların cezalandırılmasıyla çözülemeyeceğini vurguladı.
ATMACA'NIN GÜNDEME GETİRDİĞİ 600 BİN DOLARLIK RÜŞVET İDDİASI
Rota'nın sözünü ettiği olay, Saadet Partisi Bursa Milletvekili Mehmet Atmaca'nın kamuoyuna taşıdığı halka arz sürecindeki rüşvet iddialarıyla ilgili. Atmaca, Bursa'da faaliyet gösteren bir sanayicinin şirketini halka arz ettirmek için SPK'ya yaptığı başvuruların uzun süre sonuçlanmadığını, daha sonra iktidar ortağı bir partinin milletvekili tarafından para talep edildiğini ileri sürmüştü.
Atmaca'nın aktardığına göre sanayiciden başlangıçta 1,5 milyon dolar istendiği, daha sonra halka arz işleminin gerçekleşmesi için 600 bin dolar ödendiği iddia edilmişti.
Atmaca, rüşvet aldığı öne sürülen milletvekilinin kimliğini açıklamazken, "Savcının beni araması lazım, rüşvet alan belli" diyerek soruşturma başlatılması çağrısında bulunmuştu.
İddialarda dönemin SPK Başkanı İbrahim Ömer Gönül'ün adı da geçmişti. Atmaca, sanayicinin parayı ödemesinin ardından Gönül'ün kendisinden helallik istediğini ileri sürmüştü.
