Geçtiğimiz aylarda İstanbul’daki 15 Temmuz Şehitler ve Fatih Sultan Mehmet köprüleri ile yedi otoyolun 4.4 milyar dolar karşılığında özelleştirileceği iddia edilmiş ancak hükümet bunu yalanlamıştı. Ardından küresel danışmanlık şirketi Ernst & Young LLP’yi bunun için yetkilendirildiği ortaya çıkmıştı. 14 Mart’ta ise Ulaştırma Bakanı Uraloğlu ‘Bakım masrafı bütçeye yük’ diyerek söz konusu çalışmayı doğruladı. Son olarak projelere müşteri de bulunduğu açıklandı.
TÜRKİYE HEYETİ PAZARLIK İÇİN PORTEKİZ’DE
Uluslararası haber ajansı Reuters’ın aktardığına göre Özelleştirme İdaresi yetkilileri ve danışmanlık şirketi EY’den oluşan heyet, potansiyel yatırımcılarla görüşmek üzere Portekiz’e gitti. Masadaki en büyük alıcılardan biri olan Portekizli Brisa şirketi ile ilk görüşmeyi perşembe günü yapan Türk heyetinin devasa otoyol işletmecisi Brisa ile bu kez kendi talebi ile masaya oturduğu belirtiliyor. Brisa, Türkiye’yi ikinci büyük pazarları yapmak istediklerini açıklamıştı.
KÖPRÜLER İÇİN YENİ MÜŞTERİ PORTEKİZ'DEN
İktidar, kamu harcamalarını kısamaması ve bütçe açığını kapatamaması nedeniyle yeni gelir kaynaklarına yöneliyor. Özelleştirmede Cumhuriyet tarihinin rekorunu kıran iktidar, Türkiye’nin simge yapıları iki boğaz köprüsünü ve otoyolları 25 yıllığına satmaya hazırlanıyor. Hükümetin önce yalanladığı sonrasında ise doğruladığı özelleştirme hamlesinde Türk heyetinin görüşmeler için Portekiz’e gittiği öğrenildi.
Türkiye, stratejik öneme sahip otoyol ve köprülerin işletme haklarının devredilmesini öngören geniş kapsamlı özelleştirme planı için uluslararası temaslarına hız verdi. Bu kapsamda Türk yetkililerden oluşan bir heyetin potansiyel yatırımcılarla bir araya gelmek amacıyla Portekiz’E gittiği öğrenildi. Konuya yakın kaynakların Reuters’a aktardığı bilgilere göre, görüşmelerde Özelleştirme İdaresi yetkililerine, satış süreci için geçtiğimiz yıl danışman olarak görevlendirilen küresel denetim ve danışmanlık firması Ernst & Young (EY) temsilcileri de eşlik etti. Türk heyetinin 16 Nisan Perşembe günü, Portekiz’in en büyük otoyol işletmecisi Brisa’nın üst düzey yöneticileriyle kritik bir toplantı gerçekleştirdiği belirtildi. Türk tarafının talebi üzerine organize edilen bu görüşmenin ana gündem maddesini Türkiye’nin otoyol ve köprülerini 25 yıllığına özelleştirme planları oluşturdu. Portekizli şirket, Türkiye’nin 2011 yılındaki benzer bir girişimine ilgi gösterdiğini resmi olarak açıklamıştı. Brisa yetkilileri, o dönemde Türkiye’yi şirketleri için en büyük ikinci pazar haline getirmeyi hedeflediklerini dile getirmişti. Ancak şirket, son görüşme sürecine dair sorulara yorum yapmaktan kaçındı. Türkiye Özelleştirme İdaresi de sessizliğini korudu. Özelleştirilmek istenen varlıklar arasında İstanbul Boğazı üzerindeki iki köprü, stratejik ve ekonomik değerleri nedeniyle ön plana çıkıyor. ‘Taçtaki mücevherler’ olarak nitelendirilen bu köprüler, yüksek doluluk oranları ve düzenli nakit akışlarıyla yatırımcılar için cazip bir kaynak olarak görülüyor. Geçmişte de gündeme gelen bu durum sonuçlanmamış, Erdoğan, o dönemde teklifleri düşük bularak en az 7 milyar dolarlık beklentisini dile getirmişti. Öte yandan, geçtiğimiz yıl eylül ayında da hükümetin İstanbul’daki 15 Temmuz Şehitler ve Fatih Sultan Mehmet köprüleri ile 7 otoyol projesini 4,4 milyar dolar karşılığında özelleştirme kapsamına aldığı iddia edilmiş ancak hükümet bunu yalanlamıştı. Ancak daha sonra 14 Mart’ta ise Ulaştırma Bakanı Uraloğlu ‘Bakım masrafı bütçeye yük’ diyerek söz konusu çalışmayı doğrulamıştı. İktidarın bu yolla bütçe açığını kapatmak ve nakit bulmak istediği belirtiliyor.
GÜNLÜK GEÇİŞ SAYISI ORTALAMA 500 BİNE YAKIN
Resmi verilere göre, 2024 yılında bu köprülerden günlük ortalama 430 bin araç geçişi sağlanıyor. Karayolları Genel Müdürlüğü, çoğu İstanbul, Ankara ve İzmir çevresindeki yoğun kuzeybatı güzergâhlarında bulunan yaklaşık 2 bin 300 kilometrelik otoyolu işletiyor. Buna karşılık yaklaşık bin 500 kilometrelik yol ağı özel sektör tarafından işletiliyor. Veriler, toplam trafiğin birazdan fazlasının kamuya ait köprü ve otoyolları kullandığını gösteriyor. Portekizli Brisa ise kendi ülkesinde yaklaşık 1.500 kilometre uzunluğunda 14 farklı otoyolun işletmesini üstlenmiş durumda. Geçmişte Brezilya ve Hollanda’daki operasyonlarını sonlandıran şirket, halen Amerika Birleşik Devletleri’nde faaliyetlerini sürdürüyor. Portekiz temaslarının ardından Türk heyetinin diğer Avrupa ülkelerindeki yatırımcılarla görüşüp görüşmeyeceği henüz netlik kazanmadı.
BU YIL ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİNİN 9 KAT ARTMASI BEKLENİYOR
İktidar, artan bütçe açığına kaynak bulmak için yeni vergi düzenlemeleri yetmeyince, yanına bir de özelleştirme gelirlerini koydu. Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren ve 2026-2028 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program (OVP), önümüzdeki üç yıllık döneme ilişkin ekonomik hedeflerinde durum açıkça görülüyor. Programda, artan bütçe açığı karşısında yeni vergi düzenlemelerinin yanı sıra özelleştirme gelirlerine daha fazla ağırlık verileceği vurgulandı. Bu kapsamda, geçen yıl 21 milyar lira olarak açıklanan özelleştirme geliri beklentisinin bu yıl 185 milyar liraya çıkarılması hedefleniyor. OVP’ye göre, özelleştirmelerden 2027 yılında 70 milyar lira, 2028 yılında ise 30 milyar lira gelir elde edilmesi öngörülüyor. Programda ayrıca, özelleştirme kapsamındaki kamu varlıklarının “şeffaf, rekabetçi ve açık ihaleler” yoluyla ekonomiye kazandırılacağı savunuldu. Köprüler ve otoyollar şu anda Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından işletiliyor. Hükümet, olası satıştan elde edilecek geliri bütçe açığını kapatmada kullanmayı hedefliyor.
OTOYOLLARDA YÜZDE 300 ZAM RİSKİ
Özelleştirme kapsamına alınması planlanan otoyollar arasında İstanbul-Edirne (Avrupa Otoyolu), İstanbul-Ankara (Anadolu Otoyolu), İzmir-Aydın, İzmir-Çeşme, Niğde-Mersin-Adana, Adana-Gaziantep ve Gaziantep-Şanlıurfa güzergâhları yer alıyor. CHP’li Deniz Yavuzyılmaz, Yap-İşlet-Devret (YİD) projelerinde uygulanan fiyatlandırma modellerinin esas alınması halinde otoyol geçiş ücretlerinde yüzde 300’e varan artışlar yaşanabileceğini öne sürdü. Bu senaryoya göre, mevcutta 338 TL olan İstanbul-Ankara otoyol ücretinin yaklaşık 1.600 TL’ye, 168 TL seviyesindeki İstanbul-Edirne otoyol ücretinin ise 660 TL’ye çıkabileceği iddia edildi. Muhalefet, söz konusu özelleştirmenin “vatandaşa ihanet” anlamına geleceğini ve maliyeti vergilerle ödenmiş kamu yatırımlarının özel sektöre devredilerek yüksek geçiş ücretleri yaratılacağını savunuyor.
