Milyonlarca çalışan, emeklilik günlerinin hayalini kurarak prim günlerini doldurmaya çalışırken çok kritik bir detayı gözden kaçırıyor. SGK’ya bildirilen Prime Esas Kazanç (PEK) tutarı ve fazla mesai ödemeleri, gelecekte bağlanacak emekli maaşının miktarını doğrudan tayin ediyor.
Çalışma süresi ve ödenen prim gün sayısı sürekli artsa dahi, elde edilen kazançların asgari ücret seviyesinden veya daha düşük bir matrah üzerinden SGK'ya bildirilmesi, bağlanacak emekli aylığının her geçen gün daha da düşmesine zemin hazırlıyor. Emeklilik döneminde ele geçecek maaş, prim yatırılan gün sayısından çok, kuruma bildirilen brüt kazanç tutarına göre belirleniyor.
'DÜŞÜK MATRAH' TUZAĞINA DİKKAT
Bu tehlikeli erimenin arkasında yasal bir değişiklik yatıyor. Ekim 2008 tarihinde yürürlüğe sokulan 5510 Sayılı Kanun ile birlikte Aylık Bağlama Oranı (ABO) düşürüldü. Bu kritik değişiklik nedeniyle, SGK matrahının alt sınırda kalması, SSK, Bağ-Kur, esnaf ve şirket ortaklarının çalıştıkça alacakları emekli aylığının geriye doğru çekilmesine yol açıyor.
Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş, okurlardan gelen "Emekli maaşımı nasıl yükseltirim?" şeklindeki yoğun sorulara karşı, sorunun çözümünün Prime Esas Kazanç (PEK) tutarında gizli olduğunu belirtti.
EMEKLİ MAAŞINI YÜKSELTME YOLLARI
SGK matrahına sadece alınan temel maaşın değil, çalışanın elde ettiği tüm yan hakların da eklenmesi büyük önem taşıyor. Emekli maaşını doğrudan artıran ve matraha mutlaka dahil edilmesi gereken ödemeler şunlardır:
- Haftalık 45 saati aşan çalışmalar için ödenen fazla mesai ücretleri.
- Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde yapılan çalışmaların yevmiyeleri.
- İşverenden alınan ikramiye, prim, yol parası ve prime tabi diğer tüm ücret eklentileri.
Bu ek ödemelerin tamamının SGK’ya gerçeğe uygun ve eksiksiz bir şekilde bildirilmesi, çalışanın bağlanacak emekli aylığı miktarını doğrudan kendi lehine çevirecektir.
FAZLA MESAİ HESABI NASIL DOĞRU YAPILIR?
İş hukukuna göre haftalık 45 saatlik yasal sınırı aşan çalışmalar fazla mesai olarak kabul ediliyor ve normal çalışma saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenmesi gerekiyor.
Karakaş, bu durumu net bir örnekle açıklıyor: Normal saatlik ücreti 500 TL olan bir işçi, haftalık 48 saat çalıştığında 3 saatlik fazla mesai yapmış olur. Bu işçinin 1 saatlik fazla mesai ücreti 750 TL, 5 saatlik mesai ücreti ise 3.750 TL brüt olarak hesaplanır. Hesaplanan bu brüt tutarın aynen ve hiçbir kesintiye uğramadan SGK’ya bildirilmesi yasal bir zorunluluktur. Ayrıca, tatil günlerinde çalışılması durumunda çift yevmiyeye ek olarak fazla çalışma ücretlerinin de hesaplanıp bordroya brüt olarak yansıtılması gerekiyor.
BORDRONUZU İMZALAMADAN ÖNCE İKİ KERE DÜŞÜNÜN
Çalışma hayatındaki denetimlerde en çok rastlanan ihlallerin başında, işçilerin fazla mesai ücretlerinin hiç ödenmemesi, eksik ödenmesi veya ödense bile SGK'ya bildirilmemesi geliyor. Yargıtay içtihatlarına göre, eğer bir işçi fazla mesai ücreti ödenmiş gibi görünen bir bordroyu itiraz etmeden (şerhsiz) imzalarsa, sonrasında aksini iddia etmesi sadece yazılı bir belge ile mümkün olabiliyor.
Bu hukuki çıkmazdan kurtulmak için işçilerin her ay ücret bordrolarını dikkatle incelemesi gerekiyor. Karakaş, eğer fazla mesai ücretleri bordroda yer almıyorsa o belgenin imzalanmaması gerektiğini, imzalanacaksa da mutlaka "Fazla çalışma alacağım saklıdır" şeklinde bir ihtirazi kayıt (şerh) düşülmesinin hayati önem taşıdığını belirtiyor.
Hak kaybı yaşayan, mesaileri ödenmeyen veya SGK’ya eksik bildirilen vatandaşlar, hiç vakit kaybetmeden Alo 170 hattını arayarak ihbarda bulunabilir ya da SGK ve Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüklerine resmi dilekçe vererek hak arama süreçlerini başlatabilirler
