Analistler, üretim kesintileri ve lojistik sorunlar nedeniyle gübre fiyatlarının kısa sürede yükseldiğini ve bunun dünya genelinde çiftçilerin maliyetlerini artırabileceğini belirtiyor.
Bölgedeki gübre tesislerinde üretimin durması ve sevkiyatların sekteye uğraması özellikle tarım sektörü için önemli bir maliyet baskısı yaratıyor. Gübre ihtiyacının önemli bölümünü ithalatla karşılayan ABD’de de fiyatlar hızla yükseldi. New Orleans’taki ithalat merkezinde ton başına yaklaşık 516 dolar olan gübre fiyatı birkaç gün içinde 683 dolara kadar çıktı.
Uzmanlara göre Basra Körfezi’ndeki sevkiyat sorunları devam eder ve gübre tedariki bahar ekim sezonuna yetişmezse fiyat artışlarının daha da hızlanması mümkün.
ÇİFTÇİLER EKİM PLANLARINI GÖZDEN GEÇİREBİLİR
StoneX analisti Josh Linville, yaşanan gelişmelerin tarım takvimi açısından en hassas döneme denk geldiğini vurgulayarak, “Bundan daha kötü bir zamanlama neredeyse olamazdı” değerlendirmesinde bulundu.
Eski ABD Tarım Bakanlığı başekonomisti ve Gıda ve Tarım Politikası Enstitüsü uzmanı Seth Meyer ise maliyetlerdeki artışın çiftçilerin üretim tercihlerini değiştirebileceğini söyledi. Meyer’e göre üreticiler, yüksek miktarda azotlu gübre gerektiren mısır ekimini azaltabilir veya gübre kullanımını kısmayı tercih edebilir.
BÖLGEDEKİ ÜRETİM KESİNTİLERİ ARZI DARALTIYOR
Orta Doğu’daki üretim aksaklıkları küresel gübre arzını doğrudan etkiliyor. Qatar Energy, dünyanın en büyük tek saha üre üretim tesislerinden birinde üretimi durdurmak zorunda kaldı. Şirket, sıvılaştırılmış doğalgaz tesislerine yönelik saldırılar nedeniyle doğalgaz üretiminin kesilmesi sonucu gübre üretiminde kullanılan gaz tedarikinin durduğunu açıkladı.
Bunun yanında bölgedeki bazı tesislerde kükürt üretiminin de azaldığı belirtiliyor. Linville, bu gelişmelerin küresel gübre arzının önemli bir bölümünü devre dışı bıraktığını ifade ediyor.
HİNDİSTAN’DA DA ÜRETİM YAVAŞLADI
Kriz, dünyanın en büyük gübre tüketicilerinden biri olan Hindistan’ı da etkiledi. Ülke, üre ve fosfatlı gübre ihtiyacının yüzde 40’tan fazlasını Orta Doğu’dan karşılıyor.
Yeni Delhi merkezli bir sektör yetkilisi, Katar’dan gelen LNG sevkiyatının ciddi biçimde azalması nedeniyle üç gübre tesisinde üretimin düşürüldüğünü söyledi. Bu durumun kısa vadede üre ve diamonyum fosfat arzında sıkışıklığa yol açabileceği belirtiliyor.
PİYASADA SORUNLAR ZATEN BAŞLAMIŞTI
Analistler, küresel gübre piyasasının Orta Doğu’daki çatışmalardan önce de baskı altında olduğuna dikkat çekiyor. Çin’in gübre ihracatına getirdiği kısıtlamalar ve Avrupa’daki üreticilerin Rus gazındaki kayıplar nedeniyle üretimi azaltması arzı zaten daraltmıştı.
Son gelişmelerle birlikte üre fiyatlarının savaş öncesine kıyasla ton başına yaklaşık 80 dolar arttığı ifade ediliyor.
“FİYATLAR 2022’DEKİ ZİRVEYE YAKLAŞABİLİR”
Morningstar analisti Seth Goldstein, piyasaların uzun sürebilecek bir savaş ihtimalini henüz tam olarak fiyatlamadığını belirtti. Goldstein’a göre arz şoku birkaç haftadan daha uzun sürerse azotlu gübre fiyatları iki katına çıkabilir, fosfat fiyatları ise mevcut seviyelerin yaklaşık yüzde 50 üzerine yükselebilir.
Böyle bir senaryoda gübre fiyatlarının, Rusya-Ukrayna savaşının başladığı 2022 yılında görülen zirve seviyelere yeniden yaklaşabileceği ifade ediliyor.
