Akaryakıt fiyatlarında savaşların ve küresel enerji piyasalarındaki dalgalanmanın yarattığı baskı sürerken, motorin kullanan milyonlarca araç sahibini önümüzdeki aylarda bir de kademeli ÖTV artışı bekliyor. 13 Ağustos’ta yürürlüğe giren düzenlemeyle motorinden alınan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) ağustos ayının kalan bölümü için sıfırlandı. Ancak uygulama kalıcı değil.
Resmi Gazete’de yayımlanan 11606 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’na göre motorindeki ÖTV, eylül ayından itibaren her ay 3 lira artırılacak. Böylece litre başına vergi eylülde 3, ekimde 6, kasımda 9 ve aralıkta 12 liraya ulaşacak. 1 Ocak 2027’den itibaren ise ÖTV 13,9006 liraya çıkacak.
MOTORİN ŞİMDİDEN 82-85 LİRA BANDINDA
Güncel pompa fiyatları, vergi takviminin yaratacağı etkinin büyüklüğünü ortaya koyuyor.
Motorinin litresi bugün:
İstanbul Avrupa Yakası’nda 82,73 TL, İstanbul Anadolu Yakası’nda 82,58 TL, Ankara’da 83,83 TL, İzmir’de 84,12 TL, Adana’da 84,67 TL, Adıyaman’da 85,02 TL, Afyon’da 85,06 TL, Ağrı’da ise 85,40 TL seviyesinde bulunuyor.
Üstelik bu fiyatlarda motorinden alınan ÖTV halen sıfır.
EYLÜLDE İLK 3 LİRALIK ÖTV GELİYOR
Motorin fiyatları açısından ilk kritik tarih 1 Eylül olacak.
ÖTV’nin litre başına 3 liraya çıkmasıyla, yüzde 20 KDV etkisi de eklendiğinde vergi kaynaklı teorik artış 3,60 liraya ulaşacak.
Ekimde ÖTV 6 liraya çıktığında ağustos ayına göre KDV dahil fark 7,20 lira, kasımda 9 liralık ÖTV ile 10,80 lira, aralıkta ise 12 liralık ÖTV ile 14,40 lira olacak.
Bu hesap, uluslararası ürün fiyatları, döviz kuru, rafineri maliyetleri ve dağıtım marjlarının hiç değişmediği varsayımına dayanıyor.
ARALIKTA İSTANBUL'DA 97 LİRAYI AŞABİLİR
Bugünkü motorin fiyatının değişmediği ve yalnızca ilan edilen ÖTV takviminin fiyatlara eklendiği varsayılırsa tablo oldukça dikkat çekici.
İstanbul Avrupa Yakası’nda bugün 82,73 lira olan motorinin litresi, aralıktaki 12 liralık ÖTV ve bunun KDV etkisiyle teorik olarak 97,13 liraya ulaşıyor.
İstanbul Anadolu Yakası’nda fiyat yaklaşık 96,98 liraya, Ankara’da 98,23 liraya, İzmir’de ise 98,52 liraya çıkıyor.
Adana’da hesap 99,07 lirayı, Adıyaman’da 99,42 lirayı, Afyon’da 99,46 lirayı gösteriyor.
Ağrı’da ise mevcut fiyat üzerine yalnızca vergi takviminden kaynaklanan 14,40 liralık yük eklendiğinde motorinin litresi 99,80 liraya kadar geliyor.
Başka bir ifadeyle küresel fiyatlarda ve döviz kurunda hiçbir yükseliş yaşanmasa dahi bazı şehirlerde motorin 100 liralık psikolojik sınırın hemen altına dayanıyor.
100 LİRA İÇİN PETROLDE BÜYÜK BİR ARTIŞA BİLE İHTİYAÇ YOK
Bu hesaplamanın dikkat çekici tarafı, 100 liralık seviyenin görülmesi için uluslararası motorin fiyatlarında çok büyük bir yükselişe ihtiyaç kalmaması.
Örneğin aralık ayı için bugünkü maliyetler esas alındığında Ağrı’da 100 lira sınırının aşılması için vergi etkisinin dışında yaklaşık 20 kuruşluk, Afyon’da yaklaşık 54 kuruşluk, Adıyaman’da ise yaklaşık 58 kuruşluk ek fiyat hareketi yeterli olacak.
Ankara ve İzmir gibi büyükşehirlerde de birkaç liralık ilave maliyet artışı motorini 100 liranın üzerine taşıyabilecek.
SAVAŞLARIN SEYRİ KRİTİK
Bu nedenle fiyatların seyrinde bundan sonraki en önemli değişkenlerden biri küresel enerji piyasaları olacak.
ABD-İran savaşı ve Rusya-Ukrayna savaşının sürmesi, enerji arzına ilişkin risklerin devam etmesi ve uluslararası motorin fiyatlarının yüksek kalması durumunda Türkiye’de pompa fiyatları üzerindeki maliyet baskısının devam etmesi beklenebilir.
Döviz kurundaki olası yükseliş de Türkiye’nin ithal enerji maliyetlerini doğrudan artıran bir başka unsur.
Motorin artık eşel mobil sistemi kapsamında da bulunmuyor. 13 Ağustos’taki düzenlemeyle motorin için önceki eşel mobil uygulaması devreden çıkarıldı ve vergi tutarı sabit bir takvime bağlandı. Bu nedenle uluslararası ürün fiyatları veya döviz kuru kaynaklı yeni maliyet artışlarının ÖTV düşürülerek otomatik biçimde karşılanması mümkün olmayacak.
KRİTİK EŞİK ARALIK
Mevcut veriler, motorinde 100 liralık psikolojik sınır açısından en kritik ayın aralık olduğunu gösteriyor.
Küresel fiyatlar ve dolar/TL bugünkü seviyelerinde kalsa bile kademeli vergi artışı birçok kentte motorini 97-100 lira bandına taşıyacak.
Petrol, uluslararası motorin fiyatı veya döviz kurunda yaşanacak sınırlı bir yükseliş ise 100 liralık sınırın aşılmasına neden olabilecek.
Üstelik vergi artışı aralıkta da sona ermeyecek. ÖTV, 1 Ocak 2027’de 13,9006 liraya yükselecek. Ağustos ayındaki sıfır ÖTV ile karşılaştırıldığında bunun KDV dahil pompaya teorik etkisi yaklaşık 16,68 liraya ulaşacak.
