Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), çalışanların maaşlarını resmi kayıtlarda asgari ücret üzerinden gösterip kalan tutarı elden ödeyerek prim kaçıran işletmelere yönelik denetimlerini sıkılaştırdı. Teknoloji destekli yeni denetim modelleri ve çapraz kontrol sistemleri sayesinde, hileli bildirimde bulunan işyerleri tek tek tespit ediliyor. Kurum, usulsüzlük saptanan işverenlerden geriye dönük 5 yıllık prim farklarını faiziyle birlikte tahsil edecek.
MESLEK KODU UYGULAMASI İLE OTOMATİK TESPİT
SGK, özellikle kalifiye iş gücünün düşük ücretle bildirilmesini engellemek için "Meslek Kodu" sistemini devreye soktu. Bu sistem sayesinde, yüksek uzmanlık gerektiren meslek mensuplarının (örneğin beyin cerrahları, mühendisler veya şantiye şefleri) asgari ücretli olarak beyan edilmesi sistemde kırmızı bayrak kaldırıyor. SGK, bu tür hayatın olağan akışına aykırı durumları otomatik olarak belirleyerek işverenlerden yazılı savunma talep ediyor.
DENETİMDE "DİJİTAL İZ" DÖNEMİ
SGK denetmenleri, incelemelerini sadece kağıt üzerindeki bordrolarla sınırlı tutmuyor. Maaş hilelerini ortaya çıkarmak için kapsamlı bir delil toplama süreci yürütülüyor:
Finansal Hareketler: Banka hesap hareketleri, düzenli yapılan havale ve EFT işlemleri ile kredi kartı harcama kapasiteleri inceleniyor.
Tanık İfadeleri: İşyerindeki diğer çalışanların beyanları delil olarak kabul ediliyor.
Gizli Ücret Tespiti: Bankaya yatan asgari ücret haricinde, her ayın belirli dönemlerinde elden para verildiğinin saptanması "ücret gizleme" suçu kapsamında değerlendiriliyor.
İŞVERENİ BEKLEYEN AĞIR MALİ YÜKÜMLÜLÜKLER
Denetimler sonucunda maaşı eksik bildirdiği kesinleşen işverenler için 5 yıllık zaman aşımı süresi işletiliyor. Usulsüzlük tespitinin faturası şu kalemlerden oluşuyor:
Prim Farkı ve Faiz: Eksik beyan edilen her ay için yatırılmayan sigorta primleri, yasal faizleriyle birlikte geri alınıyor.
İdari Para Cezaları: Düzenlenmeyen her bir belge ve eksik bildirim yapılan her ay için asgari ücretin katları tutarında ağır cezai işlemler uygulanıyor.
Teşviklerin İptali: Hileli bildirim yapan işyerleri, devlet tarafından sağlanan tüm sigorta prim teşviklerinden mahrum bırakılıyor ve belirli bir süre boyunca teşvik sisteminden yasaklanıyor.
ÇALIŞANLAR İÇİN "GELECEK" RİSKİ
Uzmanlar, elden maaş almanın çalışanlar için kısa vadede avantajlı görünse de uzun vadede büyük kayıplara yol açtığı konusunda uyarıyor. Maaşı düşük gösterilen bir çalışanı bekleyen riskler şunlar:
Emeklilikte Düşük Gelir: Primler en alt sınırdan yattığı için emekli maaşı asgari seviyede kalıyor.
Tazminat Kaybı: Kıdem ve ihbar tazminatları gerçek maaş üzerinden değil, bankadaki düşük tutar üzerinden hesaplanıyor.
Finansal Erişim Engeli: Resmi geliri düşük görünen çalışanlar, bankalardan kredi veya kredi kartı almakta zorluk yaşıyor.
İHBAR VE KONTROL MEKANİZMASI
Çalışanların, e-Devlet üzerinden "SGK Tescil ve Hizmet Dökümü" sayfasını düzenli olarak kontrol etmeleri öneriliyor. Prim ödemelerinde gerçek kazançları ile bildirimler arasında fark gören vatandaşlar, ALO 170 hattı üzerinden kimliklerini gizli tutarak ihbarda bulunabiliyor.
