Orta Doğu’da bir ayı geride bırakan ABD/İsrail-İran savaşı, küresel enerji piyasalarında ve havacılık sektöründe derin sarsıntılara yol açıyor. Stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nda yaşanan tıkanıklık ve artan güvenlik riskleri, jet yakıtı fiyatlarının yalnızca 30 gün içerisinde yaklaşık iki katına çıkmasına neden oldu. Kuzeybatı Avrupa merkezli fiyatlarda görülen yüzde 95’lik bu sert yükselişin, dünya genelinde uçak bileti fiyatlarına rekor artışlar olarak yansıması bekleniyor.
PETROL PİYASALARINDA ARZ DARBOĞAZI
Bölgedeki çatışmaların şiddetlenmesiyle birlikte küresel petrol piyasalarında önemli miktarda tedarik kapasitesi devre dışı kaldı. Brent petrolün varil fiyatı 100 dolar barajını aşarken, arz kısıtları özellikle jet yakıtı gibi rafine ürünler üzerindeki fiyat baskısını en üst seviyeye taşıdı. Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlik, deniz yolu taşımacılığını kısıtlayarak enerji arz güvenliğini tehdit etmeye devam ediyor.
TEDARİK ROTALARI UZADI, MALİYETLER KATLANDI
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) verileri, Avrupa’nın jet yakıtı ihtiyacının yaklaşık yüzde 30’unun Basra Körfezi’nden karşılandığını ortaya koyuyor. Mevcut durumda Avrupa’daki arz güvenliği, sadece bir aylık talebi karşılayabilecek seviyedeki ticari stoklara dayanıyor.
Öte yandan, Hürmüz Boğazı’ndan geçen ham petrolün yüzde 80’inden fazlasını alan Çin ve Hindistan gibi Asya pazarları da ciddi kısıtlarla karşı karşıya. Boğazdaki ticari trafiğin durma noktasına gelmesi, rafinaj işlemleri için gereken petrol arzını sınırlandırıyor. Güvenli rota arayışıyla gemilerin Ümit Burnu üzerinden sefere yönelmesi ise hem teslimat sürelerini uzatıyor hem de navlun ve sigorta maliyetlerini yukarı çekiyor.
RAKAMLARLA JET YAKITINDAKİ KESKİN YÜKSELİŞ
IATA ve S&P Global Energy (Platts) verileri, fiyatlardaki dramatik artışı somut rakamlarla teyit ediyor:
KÜRESEL ENDEKS: 27 Şubat’ta varil başına 99,4 dolar olan jet yakıtı fiyatı, 27 Mart itibarıyla 195,2 dolara çıktı.
TON BAŞI MALİYET: Jet yakıtının ton fiyatı 1541 dolara ulaştı.
KUZEYBATI AVRUPA (PLATTS): Sigorta ve navlun dahil maliyetler, bir ayda 873,2 dolardan 1704,5 dolara fırlayarak yüzde 95 oranında artış gösterdi.
UÇAK BİLETLERİNE "ZAM" BASKISI
Hava yolu şirketlerinin operasyonel giderleri arasında en büyük kalemi oluşturan yakıt maliyetlerindeki bu artış, bilet fiyatlarını doğrudan etkiliyor. Sektör temsilcileri, maliyet artışlarının sürdürülebilirlik sınırlarını zorladığını ifade ediyor.
United Airlines Üst Yöneticisi (CEO) Scott Kirby, geçtiğimiz hafta yaptığı değerlendirmede, şirketin yalnızca mevcut yakıt maliyetlerindeki artışı kompanse edebilmesi için bilet fiyatlarına en az yüzde 20 oranında zam yapması gerektiğini bildirdi. Uzmanlar, savaşın ve lojistik tıkanıklığın devam etmesi durumunda küresel çapta bilet fiyatlarının iki katına çıkabileceği uyarısında bulunuyor.
