Dünya’nın dönüşüne dayalı astronomik zaman ile hassas atom saatleri arasındaki farkı eşitlemek amacıyla 1972'den günümüze kadar küresel saatlere toplam 27 kez "artık saniye" eklendi. Ancak bu eklemelerin düzensiz aralıklarla yapılması ve yalnızca altı ay önceden duyurulması, yüksek frekanslı finansal işlem ağlarında ve veri sunucularında ciddi teknik krizler yarattı.
2012 yılında eklenen artık saniye bazı büyük sosyal medya platformları ile uçak rezervasyon sistemlerinde geniş çaplı kesintilere yol açarken; 2016'nın sonunda yapılan son ekleme, bulut hizmet sağlayıcılarının altyapılarında kısa süreli aksaklıklara neden oldu. Teknoloji devlerinin baskısıyla birlikte, Eşgüdümlü Evrensel Zaman'ın (UTC) geleceğini 20 yılı aşkın süredir tartışan yetkililer, sistemin sonlandırılması konusunda uzlaşmaya vardı.
NEGATİF ARTIK SANİYE DÖNEMİ BAŞLAYACAK
Artık saniyenin kaldırılması tartışmalarını mutlak bir karara dönüştüren en önemli etken, Dünya'nın dönüşünde tespit edilen kısa vadeli hızlanma eğilimi oldu. Gezegenin dönüşünün hızlanması, zaman sisteminden bir saniye eklemek yerine ilk defa bir saniyenin çıkarılmasını gerektiren "negatif artık saniye" senaryosunu gündeme getirdi. Daha önce dijital sistemlerde hiç test edilmemiş olan bu yöntemin uygulanması, kritik altyapı işletmecileri ve uluslararası ağlar için büyük bir çöküş riski barındırıyor. Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu, kurumların böyle benzeri görülmemiş bir yazılım müdahalesine hazırlıklı olmadığını belirterek sistemden tamamen vazgeçilmesini tavsiye etti.
YENİ TAKVİM MAYIS 2027'DE DEVREYE GİRECEK
Ölçüm standartlarının belirlenmesinde küresel otorite olan Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu üyesi 69 ülke, artık saniyenin kaldırılmasına ilişkin teklifi resmi oylamaya sunuyor. 2022 yılında gerçekleştirilen ön toplantıda artık saniyenin 2035 yılına kadar kademeli olarak kaldırılmasını öngören bir prensip kararı kabul edilmişti. Masadaki son güncel teklifin onaylanması halinde ise resmi zaman ölçümünün Dünya’nın hareketleriyle olan bağını koparacak kesin kararın Mayıs 2027 tarihinde yürürlüğe girmesi öngörülüyor.
ERİYEN KUTUPLAR DÜNYANIN DÖNÜŞ HIZINI DEĞİŞTİRİYOR
Google aramalarında sıklıkla araştırılan "Dünya'nın dönüş hızı neden değişiyor?" sorusunun yanıtı gezegenin fiziksel dinamiğinde yatıyor. Dünya, sabit bir eksende dönen kusursuz bir katı küre değildir. Ay'ın kütleçekim kuvveti (gelgit sürtünmesi) ve gezegenin sıvı dış çekirdeğindeki sismik değişimler dönüş hızını etkileyen temel faktörlerdir. Ancak son yıllardaki en kritik sapma, küresel ısınma kaynaklı iklim değişikliğinden kaynaklanmaktadır.
SANİYELER KALDIRILDIĞINDA ZAMAN FARKI NASIL KAPATILACAK
Kutuplardaki devasa buzulların eriyerek okyanuslara karışması, Dünya'nın kütlesinin kutuplardan ekvatora doğru kaymasına neden olmaktadır. Fizikteki "açısal momentumun korunumu" ilkesi gereği (kollarını açan bir buz patencisinin yavaşlaması gibi), bu kütle dağılımı değişimi gezegenin dönüş eksenini ve saniyelik dönüş hızını doğrudan etkilemektedir.
Artık saniye uygulamasına son verilmesi, atom saatleriyle astronomik zaman arasındaki farkın sınırsız biçimde büyüyeceği anlamına gelmiyor. Kabul edilecek yeni tasarı, zaman sistemleri arasındaki sapmanın en fazla "bir saat" ile sınırlandırılmasını tavsiye etmektedir. Dünya'nın mevcut dönüş hızı sapmaları hesaplandığında, bu bir saatlik farkın oluşması için 3 bin yıldan fazla bir sürenin geçmesi gerekecektir. Dolayısıyla zaman otoriterleri saniyelik düzeltmeler yaparak sistemleri riske atmak yerine, sorunun çözümünü binlerce yıl sonraki nesillere bırakarak tek seferlik bir "artık saat" (leap hour) uygulamasını öngörmektedir.
