ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner’in desteklediği lüks turizm projesine karşı Arnavutluk’ta başlayan protestolar, dünyaca ünlü şarkıcı Dua Lipa’nın açıklamasıyla yeniden uluslararası gündeme taşındı.
Kosova Arnavutu bir ailenin çocuğu olan Lipa, Arnavut akademisyen ve yazar Lea Ypi’yi ağırladığı Service95 Book Club podcastinde, ülkede “Flamingo Devrimi” olarak adlandırılan protesto hareketinden övgüyle söz etti.
Gösterilerin altıncı haftasına girdiği sırada konuşan Lipa, protestocuların doğayı ve kamusal alanları koruma konusundaki kararlılığına ilişkin, “İnsanların ne kadar önem verdiğini görmek bana çok ilham veriyor” ifadelerini kullandı.
LİPA’DAN HÜKÜMETE ŞEFFAFLIK ELEŞTİRİSİ
Lipa, yalnızca projenin çevresel etkilerine değil, Arnavutluk hükümetinin yatırımın önünü açmak için izlediği yönteme de tepki gösterdi.
Arnavutluk Parlamentosu, Aralık 2024’te koruma altındaki ve çevresel açıdan hassas bölgelerde turizm yatırımlarının önünü açan değişiklikleri kabul etmişti. Düzenlemenin kamuoyuna yeterince danışılmadan yapılmasını eleştiren Lipa, hükümetin çevre korumasını kaldıracak şekilde yasayı değiştirebilmesinin kaygı verici olduğunu söyledi. Başbakan Edi Rama yönetimine de tepki gösteren Lipa, "Halkın sesine kulak verin" çağrısında bulundu.
SAZAN ADASI VE ZVËRNEC KIYILARI YAPILAŞMAYA AÇILACAK
Guardian’ın haberine göre yaklaşık 1,6 milyar euro değerindeki proje, Arnavutluk’un tek adası olan Sazan’da geniş çaplı yapılaşmayı öngörüyor. Plan kapsamında adanın karşısındaki Zvërnec Yarımadası boyunca yaklaşık 10 bin villa inşa edilmesi de gündemde.
Sazan ve Zvërnec çevresi, Adriyatik kıyısındaki önemli doğal yaşam alanları arasında bulunuyor. Vjosa-Narta koruma bölgesi; flamingolar, deniz kaplumbağaları, foklar ve yüzlerce göçmen kuş türü açısından kritik bir ekosistem niteliği taşıyor.
Göstericiler, projenin çevreye vereceği zararın yanı sıra karar sürecindeki şeffaflık eksikliğine de tepki gösteriyor. Protestolarda “Arnavutluk satılık değil” sloganı öne çıkarken, başlangıçta çevreyi koruma talebiyle başlayan hareket zamanla Başbakan Edi Rama yönetimine karşı daha geniş çaplı bir itiraza dönüştü.
PROTESTOLARIN SİMGESİ FLAMİNGOLAR OLDU
Protestoların “Flamingo Devrimi” olarak adlandırılması, yapılaşmanın planlandığı Vjosa-Narta bölgesinin flamingolar için önemli bir yaşam ve göç alanı olmasından kaynaklanıyor.
Arnavutluk Doğal Çevreyi Koruma ve Muhafaza Derneği Başkanı Aleksander Trajçe, Lipa’nın açıklamasının özellikle gençler üzerinde güçlü bir etki yarattığını söyledi. Trajçe, gösterilerin 45’inci gününe ulaştığını ve sona ereceğine ilişkin bir işaret bulunmadığını belirtti.
AVRUPA PARLAMENTOSUNDAN MORATORYUM ÇAĞRISI
Proje, Arnavutluk’un Avrupa Birliği’ne katılım sürecinde de tartışma yarattı. Avrupa Parlamentosu, haziran ayında kabul ettiği Arnavutluk raporunda Vjosa-Narta koruma alanındaki gelişmelerden ciddi endişe duyulduğunu açıkladı.
Raporda, Arnavutluk’un 2024’te değiştirdiği Korunan Alanlar Yasası AB standartlarıyla uyumlu hâle getirilene kadar yeni izinlerin, inşaatların ve korunan bölgelerdeki yatırımların durdurulması istendi. Avrupa Parlamentosu, çevre mevzuatına uyumun üyelik müzakerelerinin temel koşullarından biri olduğunu vurguladı.
RAMA: AVRUPA’YA BİR HEDİYE
Arnavutluk Başbakanı Edi Rama ise yoğun protestolara rağmen projeden geri adım atmayacağını açıkladı. Rama, ülke tarihindeki en büyük yatırımlardan biri olarak nitelendirdiği projeyi “Avrupa’ya bir hediye” ve Arnavutluk için “bir nimet” olarak savundu.
Projeyi yürüten yatırımcılar da çalışmaların çevresel sorumluluk, istihdam yaratma ve yerel topluluklara uzun vadeli değer sağlama hedefleri doğrultusunda sürdürüleceğini belirtiyor.
ARAZİ SATIŞI HAKKINDA SORUŞTURMA
Projeye ilişkin tartışmalar çevresel kaygılarla da sınırlı değil. Arnavutluk’un organize suç ve yolsuzlukla mücadele kurumu SPAK, Zvërnec’te proje için satılan bazı arazilere ait tapuların sahte belgelerle oluşturulduğu iddiasını araştırıyor.
Soruşturma dosyasında Jared Kushner, projeyi geliştiren şirketler veya diğer yatırımcılar hakkında herhangi bir usulsüzlük suçlaması bulunmuyor. Yatırımcıların arazi satışı sırasındaki şüphelerden haberdar olduğuna ilişkin de bir bulguya ulaşılmadı.
