Türkiye ekonomisinde son 10 yıllık süreçte gözlemlenen en belirgin dalgalanmalardan biri, vatandaşın temel harcama kalemi olan gıda ürünlerinde yaşanıyor.
Geçtiğimiz 10 yıllık zaman diliminde sürekli bir yükseliş trendi çizen tarımsal ürün ve market fiyatları, evlerdeki tencerelerin kaynama maliyetini baştan aşağı değiştirdi.
Geleneksel yemek tarifleri üzerinden yapılan güncel maliyet analizleri, çarşı ve pazardaki fiyat artışının vatandaşın sofrasına ne ölçüde yansıdığını tüm çıplaklığıyla ortaya koyuyor.
KÜRESEL KRİZ BİTTİ, TÜRKİYE'DE FİYATLAR KATLANARAK ARTTI
BBC Türkçe'de yer alan habere göre, ülke genelinde 2013 ile 2018 yılları arasındaki beş yıllık süreçte iki katına tırmanan gıda fiyatları, 2021 yılından itibaren çok daha sert bir ivme yakalayarak neredeyse her iki yılda bir ikiye katlandı.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, mutfaktaki yıllık enflasyon Kasım 2022 tarihinde yüzde 102 seviyesini görerek tarihi bir rekor kaydetti.
Bu tarihten sonra oranlarda bir miktar gerileme izlense de fiyatların artış hızı yavaşlamakla yetindi.
Diğer yandan, Rusya'nın 24 Şubat 2022 tarihinde Ukrayna topraklarına yönelik başlattığı işgal girişimi, küresel gıda pazarında bir yılda yüzde 30 civarında bir maliyet sıçramasına yol açtı.
Ancak ilerleyen aylarda dünya genelindeki gıda fiyat endeksi hızla eski seviyelerine dönerken, Türkiye'deki yukarı yönlü seyir devam etti.
MUTFAKTAKİ YANGININ BAŞ AKTÖRÜ: DOLAR KURU VE İTHAL GİRDİLER
Yerel piyasalardaki bu önlenemez artışın temelinde, TL'nin yabancı para birimleri karşısında yaşadığı değer kaybı yatıyor.
Türkiye sınırları içindeki tarımsal üretim süreçlerinde kullanılan temel unsurların büyük bir bölümü, küresel piyasalarda dolar üzerinden fiyatlanıyor.
Tarladaki çiftçinin hasat elde etmek için zorunlu olarak başvurduğu mazot, hayvan yemi, elektrik ve gübre gibi hayati girdilerin maliyeti doğrudan döviz kurlarına bağlı şekilde şekilleniyor.
BAKAN ŞİMŞEK'TEN 2026 YILI İÇİN DÜŞÜŞ BEKLENTİSİ
Sürece müdahale etmek isteyen ekonomi yönetimi, geçmiş yıllarda soğuk hava depolarına ve toptancı hallerine yönelik baskınlar düzenledi.
İlerleyen dönemlerde ise zincir süpermarket yönetimlerine fiyat artışına gitmemeleri yönünde telkinler yapıldı.
Enflasyonla mücadele kapsamında güncel bir değerlendirme yapan Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, 3 Nisan 2026 tarihinde yaptığı resmi açıklamada, "Geçtiğimiz yıl yaşanan don ve kuraklığın ardından iklim koşullarında görülen normalleşmenin, 2026 yılında gıda enflasyonu görünümünü desteklemesini bekliyoruz" ifadelerini kullandı.
BAĞIMSIZ ARAŞTIRMALAR RESMİ RAKAMLARLA ÇELİŞİYOR
Devletin zirvesinden gelen iyimser beklentilere rağmen, sahadaki fiyat analizleri farklılık gösteriyor.
Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG) gibi bağımsız kuruluşlar, mutfaktaki enflasyonu TÜİK tarafından açıklanan resmi verilerin çok daha üzerinde hesaplıyor.
Yayımlanan güncel maliyet araştırmasında incelenen yemekler sadece sebzelerden oluşmuyor; kırmızı et, beyaz et, balık, bakliyat ve çok çeşitli sebze türlerini kapsayan geniş bir yelpaze değerlendiriliyor.
DÖRT KİŞİLİK MENEMENİN MALİYETİ 7 YILDA 11 KATINDAN FAZLA ARTTI
Maliyet araştırmasında, Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesindeki Kültür Portalı platformunun geleneksel mutfak kategorisinde yer alan yemek tarifleri ve gramajları temel alınıyor.
Hesaplamalar yapılırken tuz, karabiber veya su gibi her evin mutfağında hazır bulunan ve birim maliyeti düşük olan temel malzemeler formüle dahil edilmiyor.
Buna göre; dört adet yumurta, üç adet soğan, dört adet domates, 250 gram sivri biber ve dört çorba kaşığı sıvı yağ kullanılarak hazırlanan dört kişilik bir menemenin maliyeti 2019 yılında 10,22 TL olarak hesaplanırken, bu rakam yüzde 63 artışla 2022 yılında 16,63 TL seviyesine çıktı.
Aynı menemenin maliyeti 2022 yılına kıyasla yüzde 269,6 oranında devasa bir yükseliş göstererek 2024 yılında 61,46 TL oldu.
2026 yılı itibarıyla ise maliyet, 2024 yılına göre yüzde 92 daha pahalanarak 118,01 TL sınırına dayandı.
Böylece 2026 maliyeti, 2019 yılından yüzde 1.054,7 oranında daha pahalı hale gelerek tarihi bir artış kaydetti.
TEK TEK MALZEME FİYATLARI DA CEP YAKIYOR
Etiketler üzerinden 2026 yılı için yapılan detaylı incelemede, menemene katılan her bir malzemenin güncel fiyatı dudak uçuklatıyor.
Araştırma verilerine göre menemene giren dört adet yumurtanın güncel maliyeti 26,67 TL seviyesine ulaşırken, üç adet soğanın faturası 6,3 TL olarak hesaplandı.
Yemeğin ana bileşeni olan dört adet domates için 44 TL ödenmesi gerekirken, 250 gram sivri biberin maliyeti 22,5 TL oldu.
Tavaya eklenen dört çorba kaşığı sıvı yağın bedeli ise 18,54 TL tuttu.
Sadece bir tutam tuz için maliyet hesaplaması yapılmazken, toplam tablo mutfaktaki sarsıntının büyüklüğünü kanıtlıyor.
MARKET RAFLARI ENFLASYONUN YENİ GÖSTERGESİ OLDU
Maliyet analizlerinde kullanılan fiyatlandırmalar, geçmiş yıllarda doğrudan TÜİK yetkililerinin enflasyon sepetinde kilogram bazında yayımladığı ücret tablolarından elde ediliyordu.
Ancak kurum, söz konusu madde fiyat listelerini Nisan 2022 tarihinden itibaren kamuoyu ile paylaşmayı durdurdu.
Bu gelişme üzerine araştırmacılar yöntem değiştirdi.
Geleneksel tariflerin 2024 ve 2026 yıllarına ait pazar maliyetleri, söz konusu yılların ocak aylarında doğrudan Migros firmasının internet sitesindeki etiket fiyatları üzerinden derlenerek hesaplandı.
