ABD-İsrail ve İran ekseninde devam eden topyekûn savaş, enerji nakil hatları üzerinden küresel para piyasalarını hedef alan asimetrik bir hamleye sahne oluyor. CNN'in derlediği bilgilere göre; dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sini sırtlayan stratejik Hürmüz Boğazı'nda Batılı ülkelere ve İsrail'e ait gemilere geçişi kapatan İran, bu kilidi açmak için küresel ticarette "petrodolar" sistemini sarsacak yeni bir formül üzerinde çalışıyor.
İran'dan Trump'a cevap: Hürmüz Boğazı hala nasıl kapalı?
CNN'e konuşan üst düzey bir İranlı yetkilinin açıklamalarına göre, Tahran yönetimi belirli petrol tankerlerine Hürmüz Boğazı'ndan geçiş izni verebilir, ancak bu izin yalnızca gemideki yükün ticaretinin ABD doları yerine Çin Yuanı ile yapılması şartına bağlı olacak. Uzmanlar, bu kritik hamlenin ardında yatan temel nedenin, ağır yaptırımlar ve bankacılık sistemindeki çöküş nedeniyle dolarla işlem yapamayan İran'ın, Çin'den silah, teknoloji ve insansız hava aracı (İHA) parçaları tedarik edebilmek için acil yuan ihtiyacı duyması olduğunu belirtiyor. Daha önce Rusya'nın yaptırımlı petrolünü ruble veya yuan ile satmasına benzer bir model izleyen bu strateji, küresel ticarette doların geleneksel rezerv para statüsüne yönelik açık bir tehdit olarak değerlendiriliyor. Halihazırda Hindistan gibi Asya ülkelerine ait tankerlerin boğazdan nispeten daha rahat geçebilmesi, enerji ticaretinin şimdiden Batı'dan Asya eksenine kaydığının önemli bir göstergesi olarak okunuyor.
'YUAN ŞARTI'YLA PETROL 102 DOLARIN ALTINA GERİLEDİ
Savaşın ekonomik bir silah olarak kullanılmasının uluslararası piyasalardaki yankıları ise hızla hissedilmeye başlandı. İran'ın boğazı kapatmasıyla petrol fiyatlarında yaşanan yüzde 12'lik sıçrama ve Brent petrolün 100 doları aşmasının ardından, "yuan şartı" haberinin yayılmasıyla birlikte Dolar Endeksi (DXY) 102 seviyesinin altına geriledi. Karşılığında ise Çin borsa yatırım fonlarında (ETF) belirgin bir yükseliş beklentisi oluştu. Finansal analistler ve piyasa aktörleri bu durumu 1956 Süveyş Krizi'ne benzetiyor. Bilindiği üzere Süveyş Krizi'nde enerji darboğazlarının bir silah haline gelmesi, İngiliz sterlininin küresel rezerv para birimi statüsünü kaybetmesindeki en büyük etkenlerden biri olmuştu. Çin'in yıllardır kendi para birimini küresel enerji ticaretinde yaygınlaştırma çabaları göz önüne alındığında, İran'ın bu hamlesinin Pekin'in çıkarlarına stratejik bir avantaj sağlayacağı ifade ediliyor.
ABD'den İran'ın 'ekonomik kalbine' ağır darbe: Hark Adası da vuruldu
STRATEJİK HARK ADASI VURULDU
İran'ın bu ekonomik manevrası, ABD'nin bölgedeki artan askeri baskısına karşı geliştirilmiş bir reaksiyon niteliği taşıyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın geçtiğimiz günlerde İran'ın petrol ihracatının yüzde 90'ını gerçekleştirdiği Hark Adası'na düzenlediği ve askeri altyapıyı hedef alan hava harekatının ardından yaptığı "Hürmüz'de özgür geçiş engellenirse petrol tesislerini vururum" tehdidi, krizin boyutunu daha da derinleştirmişti. Washington yönetiminin ABD Donanması aracılığıyla tankerlere silahlı eskort sağlama planları ise Körfez'deki askeri karşılaşma riskini en üst seviyeye çıkarıyor. Küresel piyasalar Pazartesi açılışını endişeyle beklerken, ekonomi uzmanları Çin'in katı sermaye kontrolleri nedeniyle Körfez ülkelerinin yuanı benimsemesinin yavaş olabileceğini, ancak olası bir "yuan-petrol" kırılmasının dünya ticaretinde uzun vadeli ve sarsıcı etkiler bırakabileceğini tartışıyor.
