ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan ve Tahran’ın karşı hamleleriyle bölgesel gerilime dönüşen çatışmaların üzerinden bir ay geçti. Bu süreçte küresel petrol arzı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nda ticaretin ciddi ölçüde aksaması, tedarik daralmasına ve risk priminin yükselmesine yol açtı. Yaşanan gelişmeler jet yakıtı fiyatlarını yaklaşık iki katına çıkardı.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA AKSAMA KÜRESEL ARZI DARALTTI
Basra Körfezi’nin çıkışında yer alan Hürmüz Boğazı, Orta Doğu’daki petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz üretimini Umman Denizi ve Hint Okyanusu üzerinden dünya piyasalarına ulaştırıyor. Küresel günlük petrol talebinin yaklaşık 20 milyon varillik kısmı bu geçitten taşınırken, bunun 15 milyon varili ham petrol, 5 milyon varili ise petrol ürünlerinden oluşuyor.
Çatışmaların 28 Şubat’ta başlamasının ardından boğazdaki ticari gemi trafiğinde yaşanan aksamalar ve artan güvenlik riskleri, küresel petrol piyasasında arzın daralmasına neden oldu. Bu gelişmelerin etkisiyle Brent petrolün varil fiyatı 100 doların üzerine çıkarken, özellikle jet yakıtı başta olmak üzere petrol ürünlerinde fiyat baskısı arttı.
AVRUPA VE ASYA TEDARİK RİSKİNE AÇIK
S&P Global Energy verilerine göre Orta Doğu’dan Kuzeybatı Avrupa’ya günlük 177 bin varil jet yakıtı sevk edilirken, 31 bin varil Güney Avrupa ve Doğu Akdeniz’e, 100 bin varil Afrika’ya, 17 bin varil ise Asya’ya gönderiliyor. Ayrıca bölgeden çıkan 34 bin varil jet yakıtı Süveyş Kanalı üzerinden Kızıldeniz’e ulaşıyor.
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği verileri, Avrupa’nın jet yakıtı talebinin yaklaşık üçte birini Basra Körfezi’nden karşıladığını ortaya koyuyor. Bu nedenle Avrupa, tedarik kesintilerine karşı en kırılgan bölgeler arasında yer alıyor. Öte yandan Çin ve Hindistan gibi büyük alıcılar da arz daralmasıyla karşı karşıya bulunuyor. Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrolün büyük bölümü Asya pazarlarına yönelirken, gemi trafiğindeki sınırlama rafinasyon süreçlerini de etkiliyor.
MALİYETLER VE TESLİM SÜRELERİ YÜKSELDİ
Artan risk primi, sigorta maliyetlerindeki yükseliş ve gemilerin Ümit Burnu üzerinden daha uzun rotalara yönelmesi, hem maliyetleri artırıyor hem de teslim sürelerini uzatıyor.
Veriler, jet yakıtı fiyatlarındaki artışın boyutunu da ortaya koyuyor. Küresel jet yakıt endeksi 27 Şubat’ta varil başına 99,4 dolar seviyesindeyken, 27 Mart itibarıyla yüzde 95’in üzerinde artışla 195,2 dolara yükseldi. Ton başına fiyat ise 1541 dolara ulaştı.
Platts verilerine göre Kuzeybatı Avrupa’da jet yakıtının maliyet, sigorta ve navlun dahil fiyatı aynı dönemde 873,2 dolardan 1704,5 dolara çıktı. Bu artış, piyasadaki arz sıkışıklığı ve fiziksel kısıt beklentilerinin fiyatlara güçlü şekilde yansıdığını gösterdi.
JET YAKITINDAKİ ARTIŞ BİLET FİYATLARINI ETKİLİYOR
Jet yakıtı, havayolu şirketlerinin en önemli maliyet kalemlerinden biri olmaya devam ederken, fiyatlardaki bu yükseliş bilet ücretleri üzerinde de baskı oluşturuyor. United Airlines Üst Yöneticisi Scott Kirby, artan maliyetlerin karşılanabilmesi için bilet fiyatlarının yüzde 20 oranında artırılması gerekebileceğini ifade etti.
