İnsan vücudu, çevresel değişimlere karşı saniyeler içinde tepki veren muazzam bir sisteme sahiptir. Tüylerin diken diken olması (halk arasındaki tabiriyle tüylerin ürpermesi), modern insanın artık ihtiyaç duymadığı ancak biyolojik kodlarından silemediği en eski reflekslerden biridir. Kedi ve köpeklerin tehlike anında tüylerini kabartmasıyla aynı kökene dayanan bu durum, aslında küçük kasların bir araya gelerek deri yüzeyini yukarı itmesiyle oluşur. Adrenalin hormonunun tetiklediği bu süreç, sadece fiziksel etkilere değil, duygusal sarsıntılara da verdiğimiz bir yanıt niteliğinde. Bilim dünyasının "evrimsel bir kalıntı" olarak tanımladığı bu fenomenin detaylarını inceliyoruz.
MİROSKOBİK KASLARIN GÜCÜ
Deri yüzeyinin pütürlü bir hal almasının arkasında "arrektor pili" adı verilen minik düz kaslar bulunur. Her bir tüy köküne bağlı olan bu kaslar kasıldığında, tüy folikülünü yukarı doğru çeker ve cildimizde küçük bir çıkıntı oluşturur. Bu biyolojik mekanizma tamamen istemsiz çalışan otonom sinir sistemi tarafından kontrol edilir. Yani siz istemeseniz de vücudunuz dışarıdaki soğuğa veya içerideki duygu seline bu şekilde tepki verir.
SOĞUK HAVADA VÜCUDUN "ISI YALITIMI" ÇABASI
Atalarımız daha yoğun vücut tüylerine sahipken, tüylerin diken diken olması hayati bir önem taşıyordu. Tüyler dikleştiğinde, deri ile dış dünya arasında bir hava tabakası hapsolur. Bu hapsolan hava, vücut ısısının dışarı kaçmasını engelleyen doğal bir yalıtım tabakası görevi görür. Günümüzde modern insan çok az tüye sahip olduğu için bu mekanizma bizi sıcak tutmaya yetmese de, beynimiz hala soğuk hissettiği anda bu "ısıtma sistemini" devreye sokmaya çalışıyor.
KORKU VE TEHLİKE ANINDA "BÜYÜK GÖRÜNME" STRATEJİSİ
Doğada pek çok memeli, bir tehditle karşılaştığında tüylerini dikleştirerek olduğundan daha iri ve korkutucu görünmeye çalışır. İnsanlarda korku veya öfke anında salgılanan adrenalin hormonu, bu eski savunma hattını tetikler. Bir kavgadan önce veya ani bir irkilme anında kollarınızdaki tüylerin dikleşmesi, aslında genetik mirasımızın "Düşmana karşı daha güçlü görün!" komutundan başka bir şey değildir.
DUYGUSAL TEPKİLER VE MÜZİĞİN ETKİSİ
Sadece fiziksel etkiler değil; çok etkileyici bir şarkı dinlemek, nostaljik bir anıyı hatırlamak veya sanatsal bir şahesere bakmak da tüyleri diken diken edebilir. Bilim insanları, yoğun estetik haz anlarında beynin ödül mekanizmasının adrenalinle birlikte dopamin salgıladığını belirtiyor. Bu "duygusal ürperti", beynimizin karmaşık duyguları işleme biçiminin cildimize yansıyan fiziksel bir kanıtı olarak kabul ediliyor.
