Gramofon ustası Mustafa Özkan’ın Kadıköy’ün kalbinde, zamanın yavaş aktığı ve taş plakların tozlu kokusunun sindiği o küçük dükkâna kilit vurulmak üzere. Türkiye’nin yaşayan son gramofon ustalarından Özkan, mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne ait olan ve yaklaşık 23 yıldır kiracısı olduğu iş yerinden tahliye edildiğini duyurdu. Özkan’ın maruz kaldığı muamele, sadece bir kira kontratının feshi değil; bir şehrin hafızasından silinen son analog tınılardan birinin, bürokratik çarklar arasında kayboluşunun resmi.
BÜROKRASİNİN SOĞUK YÜZÜYLE TANIŞTI
Mustafa Özkan’ın sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamaya göre süreç, İstanbul Vakıflar 2. Bölge Müdürlüğü ile yapılan görüşmelerle başladı. Kurum, Özkan’ın ‘Gramofon Antik’ isimli dükkânının yer aldığı taşınmazın ‘yapım karşılığı ihaleye’ çıkarılacağını ustaya bildirdi. Bu teknik terim; binanın yenilenmesi veya restorasyonu karşılığında kullanım hakkının yüksek bedelli teklifler sunan şirketlere devredilmesi anlamına geliyor.
Özkan bu sürece tepkisiz kalmadı. Mesleğini yaşatmaya çalışan bir zanaatkâr hassasiyetiyle, dükkânın ihtiyacı olan tüm tadilat ve restorasyon masraflarını hiçbir talepte bulunmaksızın bizzat karşılayacağını hem sözlü hem de yazılı olarak beyan etti. Ancak bu iyi niyetli teklif, ihale sisteminin soğuk koridorlarında karşılık bulmadı. Sonuçta, yarım asırlık bir emek, yüksek sermayeli bir şirketin kazandığı ihale dosyasına yenildi.
HERHANGİ BİR TİCARİ İŞLETME MUAMELESİ GÖRDÜ
Sosyal medyadaki paylaşımında; yıllardır her sabah Kocaeli’den yola çıkıp dört farklı vasıta değiştirerek Kadıköy’e geldiğini belirten Özkan, günde dört saat süren bu yolculuğunu “kültürel ve mesleki bir mirası yaşatma gayretinin açık bir göstergesi” olarak tanımladı. Özkan, “Kamu vicdanında ve kültürel sorumluluk anlayışında derin bir karşılığı olduğuna inandığım bu mesleğin, herhangi bir ticari işletme ile aynı değerlendirme içinde ele alınması, şahsım adına derin bir üzüntü ve hayal kırıklığı yaratmıştır. Uzun yıllar Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne sadakatle kiracılık yapmış, kamu malına gözü gibi bakmış bir sanatkârım” dedi. Usta, veda paylaşımını şu can alıcı uyarıyla bitirdi: “Bu durum yalnızca bir iş yerinin el değiştirmesi değil; bir mesleğin, bir kültürün ve bir aile geleneğinin sona ermesi anlamına gelmektedir.”
İngiliz ‘His Master’s Voice’ (Sahibinin Sesi) markasının Osmanlı pazarı için ürettiği nadir parçaları onarmasıyla da bilinen Özkan için bu tahliye, bir emeklilik değil, tam bir sürgün anlamına geliyor. İstanbul’un bu son gramofon atölyesinin kapanmasıyla birlikte; 1915’ten, 1940’lardan kalma gramofonlar artık yetim kalacak. Yalnız tamir işleriyle uğraşmayan, Osmanlı döneminden kalma 100 gramofonu, 3 bin 500 taş plağı ve 300 kutu gramofon iğnesinden oluşan zengin bir koleksiyonu da bulunan Özkan’ın dükkânının tahliyesiyle Kadıköy artık biraz daha sessiz, taş plaklar ise biraz daha tozlu kalacak.
CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN’A EVİNDE TAKDİM ETMİŞTİ
Mustafa Özkan’ın mesleğinin kökeni 1947 Erzurum’una, hayvanlarını satıp bir gramofon alan ve adı ‘Gramofon Yusuf’a çıkan dedesine dayanıyor. Yaklaşık 40 yıldır ailesinden devraldığı bu nadir zanaatın mirasını yaşatan Özkan, 2022 yılında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından konutunda kabul edilmiş ve bizzat tasarladığı özel bir gramofonu kendisine takdim etmişti. Devletin en üst kademesinin takdirine mazhar olan ustanın, yine bir devlet kurumu tarafından ‘herhangi bir ticari işletme’ gibi değerlendirilerek tahliye edilmesi, Türkiye’deki kültürel koruma politikalarındaki derin çelişkiyi bir kez daha gözler önüne serdi.
