2025 yılında ortalama 16.847 bin kişi emekli, dul ve yetim maaşı aldı. Bu kişilere toplam ödenen maaş ise 3 trilyon 775 milyar lira oldu.

Bu durumda emekli, dul ve yetimlerde kişi başına aylık ödeme 18 bin 676 TL ediyor.

SGK verilerine göre 2025 yılında Hazine’den SGK’ya aktarılan kaynak 1 trilyon 954 milyar TL (49,5 milyar dolar) oldu. (GSYH’nın %3,10’u)

2008-2018 ortalama yıllık Hazine’den aktarılan kaynağın GSYH oranı ise %3,99… Eğer böyle bir oranda kaynak aktarımı devam etseydi Hazine’den 561 milyar lira daha fazla SGK’ya para gidecekti. Bu durumda bu ek kaynak ile emekli, dul ve yetimin 2025 yılı maaşı 18.676 lira yerine 21.450 lira olacaktı.

Kısaca sorun Hazine’den daha çok kaynağın aktarılması ile de çözülebilecek gibi değil. Hatta Hazine’den aktarılan kaynağı GSYH’nın yüzde 5,0’ine çıkarsak bile maaş farkı yüzde 31,7’de kalacaktı (24.600 lira alacaklardı)

Unutmayın ki 2025 yılı açlık sınırı ortalaması 26.183 TL’dir.

***

2008 yılında 0-5 yaş nüfus 7 milyon 175 bin kişi iken 64 yaş üstü nüfus 4 milyon 893 kişiydi. 0-5 yaş nüfusa göre 64+ yaş nüfus oranı %68,2 düzeyindeydi. 2025 yılında bu oran %160,5’e çıktı ve 5 milyon 969 bin çocuğa karşılık 9 milyon 583 bin 64+ yaş nüfus oluştu.

Felaket bir şey…

2007 yılında 28,3 yaş ortalamamız vardı. Şimdi yaş ortalamamız 34,9’a çıktı. Özellikle 2018 sonrası yaşlanma hızımız çok arttı. Bu gidişle 2035 yılında en az 39,0 yaş ortalamasına çıkacağız.

Bunun anlamını söyleyelim: Çalışabilir nüfus hızla gerilerken yaşlı nüfusumuz çok hızlı artacak. Ya da başka açıdan söyleyelim: Yaşlı emekli nüfusa bakacak genç insanlar yeterli sayıda olmayacak.

Yaşlı ve fakir ülke olacağız.

***

Gelelim maaş kısmına.

SGK verilerine göre yaklaşık 17 milyon kişi 4/a statüsünde İŞÇİ olarak çalışıyor. Ocak-Nisan ilk 4 ayda ortalama brüt maaş 65.100 lira. Ortalama maaşa göre her bir çalışan SGK’ya ayda 20.018 lira pirim ödemiş.

SGK ise topladığı primlerin yüzde 28,5’ini sağlık sistemine harcıyor (Son 24 yılın ortalaması)

Buna göre ayda 20 bin lira pirim ödeyen bir işçiye devlet desteksiz emekli aylığı için kalan para 14 bin 300 liradır.

Bugün 1,5 çalışan 1 emekliye bakıyorsa ortalama emekli maaşı yine devlet desteği olmadan 21.500 liraya karşılık geliyor. Nitekim 2026 yılı ilk 4 aylık ortalama emekli, dul ve yetim maaşı 23.165 lira olarak karşımıza çıkıyor.

***

Gelelim sisteme…

Türkiye’de emeklilik hesabı işçi, esnaf ve memur olarak 4/a; 4/b ve 4/c diye ayrılmıştır. Oysa herkesin ödediği pirim TL’dir…

Emeklilik hesabımızda iki temel yanlış var: Emekli olmaya yakın dönemde alınan aylık maaş emekli maaşının hesabında ana etken oluyor. Oysa bunun yerine havuza ne ödediğin dikkate alınmalıdır.

Mesela aylık net 50 bin lira maaş alıp 40 yıl çalışan 60 yaşında emekli oluyor diyelim. Bu kişinin yaklaşık olarak aldığı maaş 46 bin lira oluyor. Ama aylık net maaşı 100 bin lira olan 25 yıl çalışıp 43 yaşında emekli olunca 82 bin lira civarı emekli maaşı alıyor.

Bir de toplam pirim ödemesi sistemine bakalım:50 bin lira net maaş alan SGK’ya 40 yılda 10 milyon lira pirim ödemiş oluyor. 100 bin lira net maaş alan ise 25 yılda SGK’ya 12,5 milyon lira pirim ödemiş oluyor.

Burada 100 bin lira maaş alan toplamda 2,5 milyon lira (%25) daha fazla pirim ödemiş oluyor … İyi ama iş geliyor ikinci hesaba…

40 yıl çalışıp 60 yaşında emekli olan ortalama ömür 80 olduğuna göre 20 yıl emekli maaşı alacak demektir. Bu durumda devlet desteksiz bu kişinin emekli maaşı 10 milyon TL / 20 yıl dediğimizde 41.500 lira olmalıdır.

100 bin lira net maaşı olan ise 43 yaşında emekli olduğunda 37 yıl maaş alacak demektir. Ödediği toplam pirim 12 milyon 500 bin lira üzerinden hesap ettiğimizde emekli maaşı 28.150 olmalıdır.

Bu ne demek biliyor musunuz? Kısa süre çalışıp yüksek maaş alanlar uzun süre çalışıp çok pirim ödeyenlerden çok daha yüksek emekli maaşı alıyorlar.

Totalde havuza ne kadar pirim ödedin ve kaç yıl emekli maaşı alacağın gibi bir hesap yok. Hatta nerede ise hiç dikkate alınmamış.

Ve daha vahimini söyleyelim: Çalıştıkça ve pirim ödedikçe maaş artan sistem kurulmadığı gibi yaşlandıkça emekli maaşı azalan bir düzen kurulmuştur.

Oysa insanlara asıl yaşlandıkça emekli maaşı gerekmektedir. Artık elden ayaktan düştükleri için ikinci bir işte de çalışamıyorlar.

PEKİ NE YAPMALI?

Öncelikle emeklilik sistemine devlet desteği verilmelidir. Ama bu destek yaş ilerledikçe ve daha uzun süre çalıştıkça artırılacak şekilde olmalıdır.

Mesela ilk yıldan itibaren bir sabit destek verilebilir ama asıl çalışma süresi ve çalışma yaşı ilerledikçe bu destek her yıl artırılabilir. Örneğin 40 yaşında 20 yıl çalışmış birine her yıl belirli bir yüzde artışı ile pirim desteği eklenebilir. 40 yaşında yüzde 10 emeklilik desteği alırken 60 yaşında bu destek yüzde 30’a çıkartılabilir. Tabii ki burada afaki rakamlar söylüyorum ama kesin çözüm çok çalışıp çok pirim ödeyenin desteklenmesidir.

Zaten emekli yaşı ilerleyip geç emekli olanlar “emekli maaşı alacakları süre” kısalacağı için otomatik olarak 60-65 ve hatta 70 yaşında emekli olanlar çok daha yüksek emekli maaşına kavuşabilecektir.

Şu anda 43 yaşında emekli edip 60-80 bin lira maaş verilenler aslında haksız bir maaş sisteminden beslenmektedir. Daha ortada pirim ödeyenler ise en düşük emekli maaşına hapsedilmektedir.

Arapsaçı dediğimiz bir sistemde çözüm karmaşası ile günü kurtarıp gidiyoruz. Umarım gerçeği ve adaleti bir gün kurabiliriz.

Yaşımız ilerleyip yeni nesil gelmediğinde zaten iş işten geçmiş olacak.