Güneydoğu Asya'nın popüler 'süper' uygulaması Gojek'in kurucu ortağı ve Endonezya'nın eski Eğitim Bakanı Nadiem Makarim, okullara dizüstü bilgisayar alımında usulsüzlük yaptığı gerekçesiyle 10 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Mahkeme, 41 yaşındaki Makarim'in kendisini zenginleştirdiği gerekçesiyle 809 milyar rupi (yaklaşık 2 milyar 109 milyon TL) tutarında tazminat ödemesine de hükmetti. Bu meblağı ödeyemeyeceğini açıklayan Makarim'in cezası 5 yıl daha uzayacak.
Jakarta'daki mahkeme salonunda kararın açıklanmasının ardından Nadiem Makarim'in destekçileri kararı yuhalayarak protesto etti. Makarim, hakkındaki suçlamaları reddederken, bazı gözlemciler davanın siyasi bir cadı avına dönüştüğünü öne sürdü.
Gojek; ulaşım, yemek siparişi, kurye ve teslimat, market alışverişi ve dijital cüzdan hizmeti veren bir 'süper uygulama'dır.
Endonezya'nın en başarılı teknoloji şirketlerinden birinin kurucu ortağı olarak geniş bir takipçi kitlesine ulaşan Makarim, 2019 yılında Gojek'ten ayrılarak eski Devlet Başkanı Joko Widodo hükümetine katılmış ve 2024 yılına kadar eğitim bakanlığı görevini yürütmüştü. Görev yaptığı süre boyunca Gojek'teki hisselerinin bir kısmını elinde tutmaya devam ediyordu.
Dava, Eğitim Bakanlığı'nın 2021-22 yıllarında Endonezya'daki okullar için gerçekleştirdiği Chromebook dizüstü bilgisayar alımıyla ilgili. Savcılar, bakanlığın 2018 yılında bu bilgisayarların kullanım için internet bağlantısı gerektirdiğini ve bu nedenle bağlantı sorunu yaşanan uzak bölgeler için uygun olmadığını tespit etmesine rağmen satın almanın yapıldığını iddia etti.
GOOGLE'A ÖZEL İHALE ŞARTI SUÇLAMASI
Savcılık makamı, Makarim'in 2020'de Google temsilcileriyle görüştükten sonra satın alma işlemini onayladığını belirtti. Gojek'in yatırımcıları arasında yer alan Google'ı kayırdığı iddia edilen Makarim'in, ihale şartnamesini yalnızca Chrome sistemine uyacak şekilde hazırlayarak "Google'ı Endonezya'daki eğitim ekosisteminin tek denetleyicisi yapmayı" amaçladığı öne sürüldü.
Makarim'in attığı adımların, hükümetin yolsuzlukla mücadele taahhütlerini ihlal ettiğini ve eğitim sistemine zarar verdiğini savunan savcılar, devletin 125 milyon dolar zarara uğratıldığını iddia etti. Makarim ayrıca Gojek'in holding şirketini ilgilendiren 809 milyar rupi değerindeki işlemlerden kişisel çıkar sağlamakla da suçlandı.
Makarim ise Google'ın Gojek'e yaptığı yatırımların bilgisayar alımıyla bağlantılı olmadığını savunarak, bakanlığın Chromebook tercihinin hükümet açısından maliyetleri düşürdüğünü ileri sürdü. Söz konusu 809 milyar rupinin her zaman şirket hesaplarında kaldığını ve bu paraya şahsen hiç dokunmadığını da sözlerine ekledi. Ancak davaya bakan yargıç heyeti, ihalenin Makarim'in kurumsal çıkarlarına ve teknoloji devleriyle ilişkilerine hizmet edecek şekilde tasarlandığına ve bir çıkar çatışması içerdiğine hükmetti.
KAMERALAR ÖNÜNDE GÖZYAŞLARI
Mahkeme öncesinde, aralarında Gojek'in ulaşım hizmetinde çalışan şoförlerin de bulunduğu kalabalık bir grup, "Nadiem'in yanındayız" ve "Nadiem'e özgürlük" yazılı beyaz pankartlarla Jakarta Adliyesi önünde toplandı. BBC News'a konuşan Makarim'in kayınvalidesi Sania Makki, "Yaklaşık 10 aydır çok zor bir süreçten geçiyoruz. Bir aile olarak bu süre boyunca dua etmeye, mücadele etmeye ve onun yanında olmaya devam ettik" dedi.
Gazetecilere temyize gideceğini söyleyen Makarim, "Bugün hissettiklerimi hangi kelimelerle anlatabileceğimi bilmiyorum" dedi. Makarim, "Kimden yardım isteyeceğimi veya nerede adalet arayacağımı bilemiyorum. Tek umudum Endonezya halkında, bu ülkede gerçeğin hâlâ var olduğuna inananlarda" ifadelerini kullandı.
GENÇ NESİL ÜZERİNDE ÜRKÜTÜCÜ ETKİ ENDİŞESİ
Bazı analistler Makarim hakkındaki davayı sorguladı. BBC News'e konuşan avukat ve aktivist Todung Mulya Lubis, "Yolsuzluğun ortadan kaldırılması, sevilmeyenlere ya da iktidardakileri eleştirenlere saldırmak için kullanılıyor" değerlendirmesinde bulundu.
Gözlemciler ayrıca mahkûmiyet kararının hükümette kariyer yapmak isteyen genç Endonezyalıları hayal kırıklığına uğratma riski taşıdığını belirtti. Sanatçı ve siyasi aktivist Andovi da Lopez, "Bir korku atmosferi oluştu. Sanki hükümet dışından biri hükümetle çalışmaya ya da kendi alanında bu ülkede iyi bir şeyler yapmaya çalışırsa suçlu mu ilan edilecek?" diye sordu. Da Lopez, "Herkes adına konuşamam ama kendi çevremde bu korku hâkim ve insanlar sadece 'hükümetle çalışma, kesinlikle çalışma' diyor. Ve bu korku gerçek" dedi.
Uluslararası Af Örgütü Endonezya Direktörü Usman Hamid ise genç Endonezyalıların gözünde Makarim'in "değişim getirmek isteyen ancak sistemik sorunları olan bir hükümet sisteminde tuzağa düşürülmüş" biri olarak görüldüğünü söyledi. Hamid, "Belki de Makarim, hükümeti politikalarda yenilik yapmaya zorluyor olarak algılandı ve belki de bunu çok hızlı yapmak istedi" diye konuştu.
ESKİ BAKANLAR İÇİN VERİLEN AF KARARLARIYLA TEZAT OLUŞTURDU
Diğer gözlemciler Makarim'in davası ile eski Devlet Başkanı Joko Widodo'nun iki siyasi müttefikinin (eski Ticaret Bakanı Tom Lembong ve parti yetkilisi Hasto Kristiyanto) davaları arasında paralellikler kurdu. Lembong ve Kristiyanto da yolsuzluktan hüküm giymiş ancak mevcut Devlet Başkanı Prabowo Subianto tarafından ulusal uzlaşı adına affedilmişti.
Mahkûmiyet kararı, hayat pahalılığının arttığı ve yerel para birimi rupinin değer kaybettiği, ülkede gençler arasında huzursuzluğun yükseldiği bir dönemde açıklandı.
Son haftalarda Endonezya genelinde, aktivistlerin ülkeyi iflasa sürüklediğini söylediği politikalara karşı protesto yürüyüşleri düzenlendi.
