İran’da 28 Aralık 2025’te başlayan ve kısa sürede ülke geneline yayılan protestolar devam ederken, yetkililerin 8 Ocak 2026 itibarıyla internet ve telekomünikasyon hizmetlerine erişimi kısıtlaması uluslararası tepkilere yol açtı. Uluslararası Af Örgütü, söz konusu kesintilerin artan ölümcül baskı ihlallerini gizlemeyi amaçladığını belirtti.
Uluslararası Af Örgütü Güvenlik Birimi Araştırmacısı Rebecca White, konuya ilişkin yayımladığı açıklamada İran’daki uygulamaların, son yılların en geniş çaplı protestolarına yönelik baskının bir parçası olduğunu ifade etti.
“İNTERNET KESİNTİLERİ AĞIR İHLALLERİ GİZLİYOR”
White, İran makamlarının protestolara müdahalesine dikkat çekerek şu değerlendirmede bulundu:
“İran yetkilileri, 2022 yılındaki ‘Kadın, Yaşam, Özgürlük’ ayaklanmasından bu yana ülke çapında gerçekleşen en büyük protestoları bastırmak adına işledikleri ağır insan hakları ihlallerinin ve uluslararası hukuk suçlarının gerçek boyutlarını gizlemek için İran içinde internet erişimini bir kez daha kasıtlı olarak engellemektedir. Genel internet kesintisi, insan hakları ihlallerini gizlemekle kalmıyor, aynı zamanda başlı başına ciddi bir insan hakları ihlali oluşturuyor.”
“DİJİTAL KARANLIK CEZASIZLIĞI KALICI HALE GETİRİYOR”
İnternet kesintilerinin yalnızca bilgi akışını kesmekle sınırlı olmadığını vurgulayan White, bunun güvenlik güçlerinin eylemlerinin belgelenmesini de engellediğini belirtti. Açıklamada şu ifadelere yer verildi:
“Devletler kesintileri defalarca, muhalefeti susturmanın ve gerçeği gizlemenin bir aracı olarak kullandı. İnternet kesintileri insanları dijital karanlığa gömerek, ülke içindekilerin dış dünyadan bilgi almasını ve dış dünyayla bilgi paylaşmasını engelliyor. Tamamen kasıtlı olan bu uygulama, güvenlik güçlerinin hukuk dışı öldürmeleri de dahil insan hakları ihlallerinin belgelenmesine mâni olmakta ve bu devlet suçlarına ilişkin cezasızlığı kalıcı hale getirmektedir.”
ÖNCEKİ PROTESTOLARA ATIF
White, İran’da daha önce yaşanan protestolarda da benzer yöntemlerin kullanıldığını hatırlatarak, Kasım 2019 ve 2022’deki gösterilere dikkat çekti:
“İran yetkilileri daha önce de haberleşmeyi ve bilgiye erişimi sekteye uğratmak için internet kesintileri yaptı. Kasım 2019’daki beş günlük protestolar sırasında güvenlik güçleri, protestoculardan ve protestolara katılmayan sivillerden oluşan yüzlerce kişiyi hukuk dışı bir biçimde öldürürken, yetkililer neredeyse tam bir karartma uyguladı. Eylül-Aralık 2022’deki ‘Kadın, Yaşam, Özgürlük’ ayaklanması sırasında da güvenlik güçleri yüzlerce protestocuyu ve katılmayan kişileri hukuk dışı bir biçimde öldürürken yetkililer yine internet erişimini kesti.”
“PROTESTO HAKKI DİJİTAL ALANLARI DA KAPSAR”
Uluslararası Af Örgütü, internet erişiminin protesto hakkının ayrılmaz bir parçası olduğunu vurguladı. White, uluslararası hukuk açısından genel internet kesintilerinin kabul edilemez olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı:
“Protesto hakkı dijital alanları da kapsar. Genel veya topyekûn internet kesintileri, uluslararası insan hakları hukuku uyarınca kendiliğinden orantısızdır ve olağanüstü durumlarda dahi kesinlikle uygulanmamalıdır. İran yetkilileri derhal internet erişimini düzeltmelidir.”
KÜRESEL EYLEM ÇAĞRISI
Açıklamasının sonunda artan can kayıplarına işaret eden White, uluslararası topluma çağrıda bulundu:
“İran’da can kayıplarının arttığına ilişkin bilgiler gelirken, Uluslararası Af Örgütü acil küresel diplomatik eylem çağrısını yinelemekte ve ağır ihlaller işleyen güvenlik güçlerine koruma sağlayan internet kesintilerinin devam ettiği koşullarda daha fazla can kaybı yaşanması riski konusunda uyarıda bulunmaktadır.”
