Akaryakıt fiyatlarındaki yüksek seyir, motorinde uygulanan Özel Tüketim Vergisi’nin (ÖTV) sıfıra kadar inmesiyle yeni bir tartışmayı beraberinde getirdi. Araç sahipleri, verginin sıfırlanmasının ardından motorinin litre fiyatında belirgin bir düşüş beklerken pompada böyle bir indirim görülmedi.
Resmi Gazete’de yayımlandı: Motorinde ÖTV sıfırlandı
Son fiyatlamalarda motorin Ankara ve İzmir’de 82 TL’yi aşarken, bazı doğu ve güneydoğu illerinde 83 TL’nin üzerine çıktı. 31 Temmuz tarihli bayi fiyat listelerinde Diyarbakır’da motorin yaklaşık 83,4 TL, Batman’da 83,4 TL, Şırnak’ta 83,5 TL, Iğdır’da 83,1 TL seviyelerinde yer aldı.
ÖTV SIFIRLANDIYSA MAZOT NEDEN UCUZLAMADI?
Buradaki kritik nokta, ÖTV’nin nasıl sıfırlandığı.
Motorindeki ÖTV, tüketiciye doğrudan indirim sağlamak amacıyla bir gecede kaldırılmış bir vergi değil. Mart ayında devreye alınan eşel mobil sistemi kapsamında uluslararası petrol ve ürün fiyatları ile döviz kurundan kaynaklanan maliyet artışlarının bir bölümü, pompa fiyatına yansıtılmak yerine ÖTV’den karşılandı. Böylece motorinin litre başına ÖTV tutarı kademeli biçimde azaltıldı ve artışların devam etmesiyle sıfıra kadar geriledi. Gelir İdaresi Başkanlığı da mayıs ayında motorin ve LPG’de maktu ÖTV’nin sıfıra indiğini açıklamıştı.
Başka bir ifadeyle, ÖTV’nin sıfırlanması motorinin mevcut fiyatından vergi kadar indirim yapılması anlamına gelmiyor. ÖTV, motorinin çok daha fazla pahalanmasını önlemek için kullanılmış durumda.
Örneğin maliyetlerde 10 TL’lik artış oluştuğunda bunun bir kısmının ÖTV azaltılarak karşılanması, tüketicinin pompada 10 TL’nin tamamıyla karşılaşmasını engelliyor. Vergi sıfıra indiğinde ise kullanılabilecek bu tampon da büyük ölçüde ortadan kalkıyor.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ DEĞİŞTİ
3 Temmuz’da yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile sistemin çalışma biçimi yeniden düzenlendi. Buna göre rafineri fiyatlarında artış olması halinde 31 Temmuz’a kadar artışın yüzde 50’sinin, 1 Ağustos-30 Eylül arasında ise yüzde 25’inin ÖTV indirimiyle karşılanması öngörüldü. Kalan bölüm pompa fiyatına yansıyor. Sistem 1 Ekim itibarıyla sona erecek.
Ancak ÖTV tutarı sıfıra ulaştığında, vergi üzerinden karşılanabilecek yeni bir alan kalmıyor. Bu nedenle petrol, motorin ürün fiyatı veya döviz kurundan kaynaklanan yeni maliyet artışları pompaya daha doğrudan yansıyabiliyor.
FİYAT DÜŞÜNCE DE İNDİRİM POMPAYA HEMEN GELMEYEBİLİR
Sistemin sürücüleri en fazla şaşırtan taraflarından biri de bu.
3 Temmuz düzenlemesine göre rafineri çıkış fiyatlarında düşüş yaşandığında, oluşan indirimin tamamı kadar ÖTV artırılıyor. Dolayısıyla uluslararası piyasalarda motorinin maliyeti düşse bile bu düşüşün ilk aşamada pompaya indirim olarak yansımaması mümkün.
Nitekim temmuz ayında motorinde oluşan 2,16 TL’lik indirim, eşel mobil sistemi kapsamında ÖTV’ye aktarıldığı için pompa fiyatına yansımamıştı.
ÖTV’NİN SIFIRLANMASI NE ANLAMA GELİYOR?
Özetle araç sahiplerinin beklediği gibi; “Motorinde ÖTV sıfırlandı, vergi tutarı pompa fiyatından düşecek” şeklinde bir hesaplama yapılmıyor.
Gerçekte süreç; “Motorinin maliyeti yükseldi, devlet artışın bir bölümünü ÖTV’den vazgeçerek karşıladı, ÖTV sıfıra kadar indi, pompadaki fiyatın daha da yükselmesi sınırlanmış oldu” şeklinde işliyor.
Bu nedenle ÖTV'nin sıfıra ulaşması tek başına motorinin litre fiyatında indirim oluşturmuyor. Aksine, vergi tamponunun tükenmesi, bundan sonraki maliyet artışlarının sürücülere daha hızlı yansıması riskini artırıyor.
MOTORİN BİRÇOK İLDE 82 TL'NİN ÜZERİNDE
31 Temmuz’daki son büyük fiyat artışında motorinin litresine 3,71 TL zam gelmiş; İstanbul’da fiyat yaklaşık 81 TL’ye, Ankara’da 82,09 TL’ye, İzmir’de ise 82,37 TL’ye yükselmişti.
Bayi fiyat listelerinde ise dağıtım ve nakliye maliyetlerinin de etkisiyle bazı illerde fiyat daha yukarı çıkıyor. Diyarbakır, Batman, Şırnak, Ardahan ve Iğdır gibi birçok noktada motorinin litre fiyatı 82-83 TL bandının üzerinde görülüyor.
