ABD'nin en büyük otomobil üreticileri, Trump yönetiminin koyduğu ve ABD Yüksek Mahkemesi'nin 20 Şubat 2026'da yasaya aykırı bulduğu gümrük vergilerinin iadesi için sıraya girdi. Ford, General Motors (GM), Stellantis ve Mercedes-Benz, ödedikleri vergilerin önemli bir bölümünü geri almayı bekliyor. Üreticilerin ilk çeyrek bilançolarına yansıyan toplam iade beklentisi 2,3 milyar dolara ulaştı.
Trump, 21 Nisan'daki CNBC röportajında gümrük vergisi ödemeyi "vatansever bir eylem" olarak nitelendirdi. Oysa bu vergileri ABD'ye mal ithal eden şirketler ödüyor. Otomobil üreticileri de ödedikleri vergiyi fiyat zammı olarak tüketiciye yansıttı. Mahkeme kararının ardından iade çekleri vergiyi ödeyen üreticilere gidecek. Fiyat artışı yoluyla bu yükü asıl taşıyan tüketicinin ise iade hakkı bulunmuyor.
MAHKEME KARARI VE İADE SÜRECİ
ABD Yüksek Mahkemesi, 20 Şubat 2026'da 6'ya 3 oy çokluğuyla aldığı kararda, Trump'ın dayanak gösterdiği 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası'nın (IEEPA) başkana gümrük vergisi koyma yetkisi vermediğine hükmetti. Karar, ABD'ye giren mallardan toplanan yaklaşık 166 milyar dolarlık verginin ithalatçılara faiziyle birlikte geri ödenmesinin önünü açtı.
İade başvurularını alan CAPE adlı elektronik sistem 20 Nisan 2026'da devreye girdi. ABD Gümrük ve Sınır Koruma İdaresi (CBP) verilerine göre 26 Nisan itibarıyla 75 binin üzerinde başvuru yapıldı. Onaylanan iadelerin 60 ila 90 gün içinde elektronik ödemeyle hesaplara yatması bekleniyor. The Hill gazetesi, ilk ödemelerin 11 Mayıs 2026 civarında başlayacağını yazdı.
Mahkeme kararı yalnızca IEEPA kapsamında toplanan genel ithalat vergilerini iptal etti. Üreticiler de iadeyi bu vergiler için talep ediyor. Otomobil ve otomobil parçalarına özel uygulanan yüzde 25'lik gümrük ise farklı bir yasaya, 1962 tarihli Ticaret Genişletme Yasası'nın 232. Maddesi'ne dayanıyor. Bu vergi mahkeme kararının dışında kaldığı için yürürlükte ve sektörün üzerindeki baskı da devam ediyor.
FORD, GM, STELLANTIS VE MERCEDES BAŞVURDU
Ford, Mart 2025 ile Şubat 2026 arasında ödediği vergiler için 1,3 milyar dolar iade bekliyor. Şirket bu tutarı muhasebe kayıtlarına ekledi ve 2026 yıllık kar tahminini 500 milyon dolar yukarı çekti. Ford'un birinci çeyrek geliri yıllık yüzde 6 artışla 43,3 milyar dolara, net karı ise 500 milyon dolardan 2,5 milyar dolara yükseldi. Ford Finans Direktörü Sherry House, üreticinin hissedarlarına karşı sorumluluğu nedeniyle yasaya aykırı bulunan vergilerin iadesini talep etmek zorunda olduğunu söyledi.
GM yaklaşık 500 milyon dolar iade öngörüyor. Şirketin birinci çeyrek ayarlanmış faiz ve vergi öncesi karı 4,2 milyar dolarla beklentileri aştı. GM, iade beklentisi sayesinde 2026 kar hedefini 500 milyon dolar yükseltti. Stellantis ise 400 milyon euro (yaklaşık 469 milyon dolar) iade beklediğini açıkladı. Şirketin birinci çeyrek geliri yıllık yüzde 6 artışla 38,1 milyar euroya çıktı.
Başvuru yapan tek Avrupalı üretici Mercedes-Benz oldu. Reuters'a göre Alman üretici, beklenen iadeyi ilk çeyrek defterlerine işledi. Volkswagen ise farklı bir yol seçti. VW Finans Direktörü Arno Antlitz, beklenen iadenin grubun yıllık 4 milyar euroluk gümrük yükü yanında küçük kalacağını söyleyerek henüz bilançosuna yazmadı. Otomotiv haber sitesi Automotive News'e göre Trump'ın gümrük politikaları sektöre 2025'ten bu yana 35,4 milyar dolardan fazla maliyet çıkardı. Üç büyük ABD üreticisinin toplam yükü ise 6,5 milyar dolara ulaştı.
'İYİLİK YAP, İYİLİK GÖR'
Trump, iade sisteminin açılmasının ertesi günü 21 Nisan 2026'da CNBC'nin "Squawk Box" programına bağlandı. Sunucular, başkana Apple ve Amazon gibi büyük şirketlerin iade için başvurmadığını ve bunun nedeninin Trump'ı kızdırma kaygısı olabileceğini sordu. Trump'ın yanıtı net oldu, "Başvurmamaları harika. Eğer başvurmazlarsa beni çok iyi tanıyorlar demektir. Onları hatırlayacağım."
Başkanın açıklaması, başvuran şirketleri "ileride hatırlanmamak"la yani yönetimden olası bir misilleme görmekle uyaran örtük bir tehdit olarak yorumlandı. Trump, mahkemenin kararından duyduğu rahatsızlığı da gizlemedi. Vergi ödemek zorunda kalmış şirketleri "ülkeden nefret edenler" olarak nitelendirdi ve "Amerika'dan nefret edenlere milyarlarca dolar çek veriyoruz, çok üzücü" dedi.
Hazine Bakanı Scott Bessent ise iadeleri "şirketlere sosyal yardım" olarak tanımladı, Trump da "hak edilmemiş bir kazanç" ifadesini kullandı. Buna karşın Ford, GM, Stellantis ve Mercedes-Benz başvurularını yaptı ve tutarları bilançolarına yazdı. Reuters, üreticilerin Trump'ın olası tepkisini göze aldığını ancak hissedarlarına karşı sorumlulukları nedeniyle başvurudan kaçınamadıklarını aktardı. Ford Finans Direktörü Sherry House da bu yaklaşımı şu sözlerle özetledi, "Asıl amacımız hissedarlarımızı korumak ve geri ödemeyi alma sırasına girmek."
OTOMOBİL FİYATI TÜKETİCİYE ZAMLANDI
Tarifeler otomotiv sektörüne 2025'ten bu yana 30 milyar dolar ek maliyet çıkardı. Yeni araç fiyatları yüzde 10,4 arttı. İthal modellerde araç başına artış 5 bin–8 bin 900 dolar, yerli üretim modellerde ise çelik ve alüminyum vergisi nedeniyle 1.600–2.000 dolar arasında gerçekleşti. Bayiler artışın yaklaşık dörtte birini kendi marjlarından karşıladı, kalanı tüketiciye yansıdı.
Kiel Dünya Ekonomisi Enstitüsü'nün ocak 2026'da yayımladığı çalışma, gümrük yükünün yüzde 96'sının ABD'li alıcılara yansıdığını ortaya koydu. Tax Foundation'a göre IEEPA gümrükleri ortalama bir ABD hanesine 2025'te 700 dolara mal oldu.
TRUMP SÖZÜNÜ TUTMADI
Trump, tarifeleri geçen yıl yürürlüğe koyduğu günden bu yana "Amerikan halkına kazandıracak bir gelir" olarak tanıttı. Kasım 2025'te Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda, "Yüksek gelirliler hariç herkese kişi başı en az 2.000 dolar temettü ödenecek" sözünü verdi. Ocak 2026'da ise bu çeklerin "yıl sonuna doğru" gönderileceğini açıkladı.
Mahkeme kararı bu vaadi büyük ölçüde rafa kaldırdı. Tax Foundation, tarifelerin 2026'da toplayacağı tahmini 207,5 milyar doların 2.000 dolarlık çeklerin maliyetinin yarısını bile karşılamadığını hesapladı. Üstelik 166 milyar dolarlık iadenin federal bütçeden çıkması, çek vaadini fiilen olanaksız hale getirdi. Tüketicinin doğrudan başvuru hakkı da yok. İade hakkı yalnızca ithalatı yapan şirketlere ve gümrük müşavirlerine tanındı.
Sonuç olarak otomobil alıcısı tarifeleri fiyat zammı olarak ödedi. Şimdi vergiyi ödeyen üreticilere iade gidiyor. Vaat edilen 2.000 dolarlık tüketici çeki ise gerçekleşmedi. Forbes, iadelerin tüketicilere yansıtılmaması durumunda perakendecilerin toplu davalar ve marka itibarı kayıplarıyla karşılaşabileceğini yazdı.
Alman otomotivi yeni gümrük kriziyle karşı karşıya
YENİ GÜMRÜK DALGASI YOLDA
Üreticiler IEEPA iadesini bekliyor, ancak otomotive özel vergi yükü devam ediyor. 232. Madde kapsamında otomobil ve parçalarına uygulanan yüzde 25'lik gümrük yürürlükte. AB menşeli araçlarda ise Temmuz 2025'teki Turnberry çerçeve anlaşmasıyla bu oran yüzde 15'e çekilmişti.
Trump 1 Mayıs 2026'da Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda AB'nin ticaret anlaşmasına uymadığını öne sürerek AB menşeli otomobil ve kamyonlara uygulanan gümrüğü 4 Mayıs'ta başlayan haftadan itibaren yeniden yüzde 25'e çıkaracağını duyurdu. Karar, Turnberry indirimini daha ilk yılını dolduramadan geri alacak. Bilançolarına iade gelirini yazan ABD'li üreticiler için olumlu bir tablo çizilirken, ABD pazarına bağımlı Avrupalı üreticiler yeni gümrük dalgasıyla yüzleşmek zorunda kalacak.
