İstanbul'un Maltepe ilçesinde sabah saatlerinde 7 katlı bir binanın ilk üç katının çökmesi ve bölgeye sevk edilen AFAD ekiplerinin arama kurtarma çalışmaları, Türkiye'nin en büyük gerçeği olan "yapı güvenliği" konusunu yeniden gündemin ilk sırasına taşıdı. Herhangi bir deprem olmaksızın yaşanan bu çökme olayı, özellikle eski yapılarda ikamet eden vatandaşlarda paniğe neden oldu. Evlerinin dayanıklılığından şüphe eden pek çok kişi, dijital platformlar üzerinden binalarının durumunu öğrenmenin yollarını arıyor. Peki, E-Devlet üzerinden hasarlı bina sorgulaması nasıl yapılır ve bu sonuçlar yapının güvenliği hakkında bize ne söyler?
E-DEVLET HASARLI BİNA SORGULAMA NASIL YAPILIR?
E-Devlet sistemi üzerinden doğrudan "binanızın deprem dayanıklılığını ölçen" bir mühendislik testi veya algoritma bulunmamaktadır. Ancak vatandaşlar, mülklerinin daha önce resmi bir incelemeden geçip geçmediğini tapu kayıtları üzerinden kontrol edebilirler. Yukarıdaki tabloda belirtilen adımları izleyerek "Tapu Bilgileri Sorgulama" ekranına ulaştığınızda, mülkünüzün "Şerh ve Beyanlar" bölümünü incelemeniz gerekir. Eğer binanız daha önce Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yetkili kurumları tarafından incelenmiş ve çürük raporu almışsa, burada "Riskli Yapıdır" ibaresi yer alır.
RİSKLİ YAPI ŞERHİ OLMAYAN BİNA SAĞLAM MIDIR?
Halk arasında en çok düşülen yanılgı, E-Devlet sorgulamasında "Riskli Yapı" şerhi görülmediğinde binanın depreme yüzde 100 dayanıklı sanılmasıdır. Tapu kaydında risk şerhi bulunmaması, binanızın güvenli olduğunun bir kanıtı değildir. Bu durum yalnızca, o güne kadar binanız için resmi bir başvuru yapılmadığını ve devlet kayıtlarına giren bir karot (beton) testi sonucunun olmadığını gösterir. Gerçek bir dayanıklılık tespiti için dijital kayıtlar değil, sahadaki mühendislik testleri referans alınmalıdır.
GÖZLE GÖRÜLÜR HASARLI BİNA BELİRTİLERİ NELERDİR?
Mühendislik testlerinin yerini hiçbir şey tutmasa da, binanın taşıyıcı sisteminin yorulduğunu veya hasar aldığını gösteren bazı erken uyarı işaretleri vardır:
Kolon ve Kiriş Çatlakları: Özellikle kolonlarda X şeklinde (çapraz) oluşan derin çatlaklar, taşıyıcı sistemin ciddi hasar aldığının en net göstergesidir.
Korozyon (Paslanma): Bodrum katlarında betonun dökülerek içindeki inşaat demirlerinin (donatı) açığa çıkması ve paslanması, binanın taşıyıcı ömrünü hızla tüketir.
Fiziksel Deformasyon: Binanın dışarıdan bakıldığında gözle görülür şekilde eğilmesi, kapı ve pencerelerin eskisi gibi kapanmaması (kasa sıkışmaları) temelde veya taşıyıcı sistemde bir oturma yaşandığına işaret eder.
BİNA DAYANLILIK TESTİ KİME, NASIL YAPTIRILIR?
Binanızın gerçek deprem performansını öğrenmek istiyorsanız, E-Devlet sorgulaması tek başına yeterli değildir. Riskli yapı tespiti için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından lisanslandırılmış yapı denetim firmalarına, üniversitelerin inşaat mühendisliği laboratuvarlarına veya ilgili belediyelerin kentsel dönüşüm müdürlüklerine başvurmanız gerekmektedir. Süreç, binadan karot (beton numunesi) alınması ve zemin etüdü yapılmasıyla ilerler.
5 ADIMDA E-DEVLET RİSKLİ YAPI SORGULAMASI
Adım Sırası | E-Devlet Menüsü / İşlem | Yapılması Gerekenler ve Detaylar |
1. Adım | Sisteme Giriş | T.C. Kimlik numaranız ve şifrenizle turkiye.gov.tr adresine giriş yapın. |
2. Adım | Arama Çubuğu | Üstteki arama motoruna "Tapu Bilgileri Sorgulama" yazın. |
3. Adım | Kurum Seçimi | Çıkan listeden Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü hizmetini seçin. |
4. Adım | Taşınmaz Seçimi | Üzerinize kayıtlı olan ev / bağımsız bölüm listesinden ilgili mülkü tıklayın. |
5. Adım | Şerh ve Beyan Kontrolü | Alt kısımda yer alan detaylarda "6306 Sayılı Kanun (Riskli Yapı)" ibaresi aranır. |
KİRACILAR E-DEVLET ÜZERİNDEN HASARLI BİNA SORGULAMASI YAPABİLİR Mİ?
E-Devlet üzerindeki "Tapu Bilgileri Sorgulama" ekranı yalnızca gayrimenkulün resmi sahibine (malikine) açıktır. Kiracılar oturdukları evin tapu şerhlerini veya hasar durumunu E-Devlet üzerinden doğrudan göremezler. Ancak kiracılar, bağlı bulundukları ilçe belediyesinin İmar ve Şehircilik Müdürlüğüne başvurarak binanın ruhsat durumu ve geçmiş hasar kayıtları (özellikle DASK veya AFAD tarafından önceki depremlerde tutulmuş hasar tespit raporları) hakkında genel bilgi talep edebilirler.
ÜCRETSİZ HIZLI BİNA TARAMASI İLE RİSKLİ YAPI TESPİTİ AYNI MI?
İkisi tamamen farklı süreçlerdir. Belediyelerin (örneğin İBB Hızlı Tarama) yaptığı incelemeler, binanın röntgenini çeken ön bir bilgilendirme çalışmasıdır. Bu testin sonucunda binanız "yüksek riskli" çıksa bile E-Devlet (Tapu) kayıtlarına şerh düşülmez ve zorunlu yıkım kararı çıkmaz. Ancak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı lisanslı firmalarına yaptırılan resmi 6306 sayılı kanun kapsamındaki "karot (beton) testi" resmi bir işlemdir. Bu testte bina riskli çıkarsa tapuya "Riskli Yapı" şerhi işlenir ve yasal olarak 60+30 günlük zorunlu tahliye/yıkım süreci başlar.
BİNADA BİR KİŞİNİN DEPREM DAYANIKLILIK TESTİ İSTEMESİ YETERLİ Mİ?
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'a göre, bir apartmanda veya sitede riskli yapı tespiti (karot testi) yaptırmak için kat maliklerinin çoğunluk kararına (apartman yönetimi kararına) ihtiyaç yoktur. Hissesi ne olursa olsun, tapu sahiplerinden sadece birinin Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından lisanslandırılmış bir kuruma başvurması, test sürecinin başlaması için yasal olarak yeterlidir. Diğer komşular bu teste engel olamazlar.
