Akdeniz Bölgesi'nin bereketli topraklarında hibe, sübvansiyonlu kredi ve tarımsal desteklerle adeta çağ atlayan yerli muz üretimi, son yılların en zorlu dönemlerinden birini geçiriyor. Geçmişte sadece belirli sahil şeritlerinde açık alanda yetiştirilebilen ve son dönemde modern seralar sayesinde yılın 12 ayı hasat edilen yerli muz, üretim hacminde rekorlar kırsa da pazar payında aynı başarıyı yakalayamadı. Girdi maliyetlerinin katlanarak artmasına rağmen sera alım fiyatlarının dibe vurması, özellikle Antalya'daki üreticileri yol ayrımına getirdi. Piyasadaki ithal muz baskısı ve durdurulamayan maliyet artışları nedeniyle birinci sınıf yerli muzun kilosunun serada iki sakız parasına denk gelen 20-25 TL bandına gerilemesi, üretim sürdürülebilirliğini ciddi şekilde tehdit ediyor.
DESTEKLERLE BAŞLAYAN YERLİ MUZ DEVRİMİ
Türkiye'nin muz serüveni, 2015 yılına kadar Mersin ve Antalya'nın sadece birkaç sahil ilçesinde sınırlı imkanlarla sürdürülüyordu. Ancak üreticilere sunulan avantajlı tarım kredileri, hibeler ve teşvikler sayesinde örtü altı yetiştiricilik bir anda patlama yaptı. Seraların yaygınlaşmasıyla birlikte üretim alanları genişledi ve iki ilin neredeyse tüm kıyı şeridinde iklim şartlarından bağımsız, modern bir tarım ekosistemi inşa edildi.
REKOR ÜRETİM SEVİYELERİNDEN GERİLEME DÖNEMİNE
2010’lu yılların başında yıllık çeyrek milyon ton civarında seyreden yerli muz arzı, 2016 yılından itibaren olağanüstü bir ivme yakaladı. Yıllık üretim miktarı adım adım yükselerek 2022 yılında 1 milyon ton sınırına kadar dayandı. Ancak son yıllarda artan maliyet baskısı ve pazar daralması üretimi de olumsuz etkiledi. Son veriler yerli muz arzının kademeli olarak düşüşe geçtiğini ve 860 bin ton seviyelerine kadar gerilediğini gösteriyor.
MODERN TEKNOLOJİYLE 12 AY KESİNTİSİZ HASAT
Örtü altı muz üretiminin en stratejik merkezlerinden biri haline gelen Antalya Manavgat'ta sera alanları kısa sürede devasa bir büyüklüğe ulaşarak 25 bin dönümü aştı. Bölgedeki profesyonel üreticiler, ısıtma sistemleri ve ileri tarım tekniklerini kullanarak geleneksel dikim dönemlerinin dışına çıkmayı başardı. Bu sayede seralarda aynı anda hem doğum hem de kesim işlemleri yapılarak piyasaya 12 ay boyunca kesintisiz taze muz arz ediliyor.
İTHALAT BASKISI VE KATLANAN MALİYETLER
Yerli muzda iç piyasaya ürün sunma konusunda hiçbir lojistik ya da teknik problem yaşanmıyor. Ancak üreticilerin belini büken en büyük unsur, dışarıdan gelen ithal ürünlerin yarattığı haksız rekabet oluyor. İşçilik, gübre, ilaç ve mazot gibi temel tarımsal girdiler son dönemde dörde katlanırken, ithal rejiminin etkisiyle yerli muzun fiyatı ne yazık ki maliyet artışlarının çok gerisinde kalıyor.
SERADAKİ RAKAMLAR ÜRETİCİYİ İSYAN ETTİRDİ
Piyasadaki güncel fiyatlar tarım sektöründeki tehlikenin boyutunu gözler önüne seriyor. Şu anda seralarda birinci kalite yerli muzun kilogram fiyatı 20 ila 25 TL arasında alıcı bulurken, ikinci kalite ürünlerde bu rakam 10 TL'ye kadar düşüyor.
