Dünya'nın kendi etrafındaki dönüş hızı ile modern hassas saatleri eşitlemek amacıyla 1972 yılından bu yana sürdürülen "artık saniye" uygulamasının sona erdirilmesi planlanıyor. Küresel teknoloji, finans ve navigasyon sistemlerinde ciddi kesintilere yol açan bu uygulamanın iptal edilmesiyle birlikte, zaman ölçümünün Dünya'nın doğal hareketleriyle olan tarihi bağı kopmuş olacak.
Uluslararası zaman ölçüm yetkilileri, artık saniyenin tamamen kaldırılmasını öngören tarihi bir teklifi oylamaya sunmaya hazırlanıyor.
İKİ FARKLI ZAMAN SİSTEMİ ARASINDAKİ UZLAŞMA
Artık saniye, Dünya'nın dönüşü ile telekomünikasyon, güç şebekeleri ve bilgisayarlar gibi kritik altyapılarda temel alınan dünya zaman standardı arasındaki bağı sağlama amacıyla kullanılıyordu. 1972'den günümüze kadar küresel saatlere toplam 27 kez eklenen bu saniye, iki ayrı zaman sisteminin eş zamanlı ilerlemesini mümkün kılıyordu:
ASTRONOMİK ZAMAN: Gözlemevleri tarafından Dünya'nın hareketleri incelenerek ölçülen zaman.
EŞGÜDÜMLÜ EVRENSEL ZAMAN (UTC): Son derece hassas atom saatleri tarafından belirlenen zaman.
DÜNYA NEDEN MÜKEMMEL BİR SAAT DEĞİL?
İki zaman ölçüm yöntemi arasındaki fark, Gezegenimizin sabit bir hızla dönmemesinden ve yalpalama yapmasından kaynaklanıyor. Dünya'nın dönüşündeki bu yalpalamaya neden olan başlıca etkenler şunlar:
Ay'ın uyguladığı yerçekimi kuvveti,
Gezegenin çekirdeğindeki jeolojik kaymalar,
İklim krizi sebebiyle kutup buzullarının erimesi ve buna bağlı olarak yüzeydeki su ile buz kütlelerinin hareket etmesi.
Çoğu insan artık yılları kolayca fark edebilirken, düzensiz aralıklarla uygulanan ve yalnızca altı ay öncesinden duyurulan artık saniyeleri fark edemiyordu. Ancak bu belirsizlik; veri sunucuları, yüksek frekanslı finansal işlem platformları ve hassas zaman ölçümüne ihtiyaç duyan dijital altyapı işletmecileri için büyük teknik sorunlara yol açıyordu.
Örneğin; 2012 yılında eklenen fazladan bir saniye dev sosyal medya ağlarını ve uçak rezervasyon sistemlerini çökertmişti. Son artık saniyenin eklendiği 2016 yılının sonunda ise bulut hizmet sağlayıcılarının müşterileri kısa süreli kesintilerle karşılaşmıştı. Bu tür olumsuzluklar nedeniyle teknoloji devleri uzun süredir uygulamanın kaldırılmasını talep ediyordu.
KARAR NE ZAMAN YÜRÜRLÜĞE GİRECEK?
Ölçüm standartlarını belirleyen hükümetler arası bir kuruluş olan Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu üyesi 69 ülke, artık saniyenin kaldırılmasına ilişkin kararı oylayacak. Oylamadan kabul kararı çıkması halinde düzenleme Mayıs 2027 itibarıyla yürürlüğe girecek.
Atom saati ilk geliştirildiğinde deniz ve hava navigasyonu geleneksel yöntemlere dayandığı için astronomik zamana bağlı kalmak hayati önem taşıyordu. Ancak GPS ve modern navigasyon teknolojilerinin hayatımıza girmesiyle bu zorunluluk ortadan kalktı. Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu üyeleri, Eşgüdümlü Evrensel Zaman'a geçişi 20 yıldan fazla süredir tartışıyordu. Grubun 2022 yılındaki toplantısında, artık saniyenin 2035 yılına kadar kademeli olarak kaldırılmasını öngören bir karar kabul edilmişti.
"NEGATİF ARTIK SANİYE" RİSKİ SÜRECİ HIZLANDIRDI
Görüşmelerin son dönemde aciliyet kazanmasının arkasında daha önce eşi benzeri görülmemiş bir olasılık yatıyor: Negatif artık saniye.
Dünya'nın dönüşünün uzun vadeli eğilimi yavaşlama yönünde olsa da, son dönemdeki kısa vadeli ölçümler gezegenin hızlandığını gösteriyor. Bu durum, astronomik zaman ile atom zamanını eşitlemek adına Eşgüdümlü Evrensel Zaman'dan bir saniyenin eklenmesini değil, bir saniyenin çıkarılmasını gerektirebilir.
Tarihte daha önce hiç uygulanmamış olan bir saniyenin silinmesi işleminin, dijital altyapılarda büyük bir karmaşaya yol açabileceği belirtiliyor. Bürodan yapılan açıklamada, kritik altyapı işletmecilerinin böyle bir negatif saniye adımına kesinlikle hazırlıksız olduğu vurgulandı.
GELECEKTE "ARTIK SAAT" UYGULAMASINA GEÇİLEBİLİR
Hazırlanan yeni öneri kapsamına göre atom zamanının, astronomik zamandan kademeli olarak uzaklaşmasına izin verilecek. Böylelikle resmi zaman ölçümü Dünya'nın dönüş hareketlerinden tamamen bağımsız hale gelecek ve küresel saatlere bir daha artık saniye eklenmeyecek.
Öneride ayrıca, atom zamanı ile astronomik zaman arasındaki toplam farkın maksimum 1 saati aşmaması tavsiye ediliyor. Hesaplamalara göre iki zaman sistemi arasında 1 saatlik bir farkın oluşması 3 bin yıldan fazla sürecek. Gelecek nesiller, o gün geldiğinde "artık saat" uygulamasına geçip geçmeyeceklerine kendileri karar verecek.
