64 kare ve 32 taşın bulunduğu satrançta her iki oyuncu da tahtadaki tüm bilgilere erişebiliyor. Buna rağmen oyunun bütün olasılıklarını hesaplayarak matematiksel olarak tamamen çözmek, mevcut hesaplama kapasitesinin çok ötesinde bir problem olarak görülüyor.
Bilgisayarlar bugün dünya şampiyonu seviyesindeki oyuncuları yenebiliyor. Ancak bu durum, satrancın “çözülmüş” olduğu anlamına gelmiyor. Bir bilgisayarın güçlü hamleler yapabilmesiyle, hangi durumda hangi hamlenin kesin olarak kazanacağını kanıtlaması birbirinden farklı iki konu.
YAPAY ZEKA SATRANCI DAHA DA KARMAŞIK HALE GETİRDİ
Yapay zekanın satrançtaki etkisi yalnızca güçlü oyunculara karşı üstünlük sağlamakla sınırlı kalmadı. Motorların yaptığı milyarlarca hesaplama, geçmişte zayıf görülen bazı hamle ve stratejilerin aslında sanıldığı kadar kötü olmayabileceğini ortaya çıkardı.
Bu nedenle yapay zeka, satrançtaki seçenekleri daraltmak yerine oyunun keşfedilmemiş alanlarını genişletti. Chess.com Baş Satranç Sorumlusu Danny Rensch de satrancın kuralları tamamen bilinse bile oyunun karmaşıklığının çözülmesini son derece güçleştirdiğine dikkat çekiyor.
Dama bunun aksine daha basit bir örnek sunuyor. Bilgisayarlar bu oyunda kusursuz oyunun sonucunun beraberlik olduğunu belirleyebildi. Connect Four'da ise ilk hamleyi yapan tarafın kaybetmeyeceği matematiksel olarak ortaya konmuş durumda.
DEEP BLUE'DAN KENDİ KENDİNE ÖĞRENEN SİSTEMLERE
Satranç ile yapay zeka arasındaki önemli dönüm noktalarından biri 1990'larda yaşandı. IBM'in Deep Blue sistemi, 1996'da dönemin dünya şampiyonu Garry Kasparov'a karşı oynadığı maçta yenildi. Bir yıl sonraki rövanşta ise Kasparov'u mağlup etti.
Bu gelişmenin ardından profesyonel satranççılar bilgisayar analizlerinden giderek daha fazla yararlanmaya başladı. Ancak zamanla oyuncuların bilgisayarların önerilerine fazla bağımlı hale gelmesinin oyundaki yaratıcılığı azaltabileceğine ilişkin tartışmalar da ortaya çıktı.
Bugün kullanılan sistemler ise yalnızca insanların öğrettiği stratejileri takip etmekle sınırlı değil. Google'ın AlphaZero yaklaşımından geliştirilen açık kaynaklı Leela Chess Zero, insan oyunlarını temel almak yerine kendi oyunlarını oynayarak öğreniyor.
Araştırmacı Folkert Huizinga'ya göre sisteme insanlara ait belirli satranç stratejileri aktarılmadı. Sistem, oyunu kendi deneyimleri üzerinden öğrenerek dünyanın en güçlü satranç motorlarından biri haline geldi ve 4 milyardan fazla oyun oynadı.
YÜZYILLIK KABULLER YENİDEN SORGULANIYOR
Yapay zeka analizleri, uzun süredir zayıf kabul edilen bazı açılış ve savunmaların da yeniden değerlendirilmesine yol açtı. Damiano Savunması bunlardan biri.
Yüzyıllardır kötü bir tercih olarak görülen bu savunmanın, doğru hamlelerle uygulandığında düşünüldüğü kadar etkisiz olmayabileceği motor analizleriyle gündeme geldi. Bu durum, satrançta insan deneyimiyle oluşmuş bazı kabullerin bilgisayar hesaplamalarıyla yeniden ele alınabileceğini gösteriyor.
Huizinga da satrançta hâlâ keşfedilmemiş çok geniş bir alan bulunduğuna dikkat çekiyor.
SATRANÇ, YAPAY ZEKANIN AKIL YÜRÜTME KAPASİTESİNİ ÖLÇMEK İÇİN KULLANILIYOR
Satranç artık yalnızca oyun motorlarının gücünü karşılaştırmak için değil, yapay zekanın akıl yürütme kapasitesini test etmek için de kullanılıyor.
OpenAI'nin uygulamalı araştırma ekibinin başındaki Boris Power, yeni ChatGPT modellerinin değerlendirilmesinde satranç testlerinden yararlandığını belirtiyor. Modeller yeterli düşünme süresi verildiğinde sıfırdan bir satranç motoru oluşturup yüksek seviyede oyun oynayabiliyor.
Ancak herhangi bir kodlama desteği olmadan, yalnızca kendi hesaplamalarıyla satranç oynamaları istendiğinde performansları belirgin biçimde düşüyor.
Bu testler, yapay zekanın yalnızca doğru cevabı bulup bulamadığını değil, daha uzun süre düşünerek ve önceki hamleleri bağlam içinde değerlendirerek daha sağlam sonuçlara ulaşıp ulaşamadığını incelemek açısından önem taşıyor.
Sonuç olarak yapay zeka satrançta insanları geride bırakabilecek seviyeye ulaşmış olsa da oyunun matematiksel olarak tamamen çözüldüğü anlamına gelmiyor. Aksine, güçlü motorların yaptığı hesaplamalar satrançta henüz keşfedilmemiş ne kadar geniş bir alan bulunduğunu gösteriyor.
