Geçen cuma yazımı şu soruyla bitirmiştim: Ne yaparsak biz de Küresel Yenilik İndeksi’nde ilk 10’a, hatta en tepelere tırmanabiliriz? Yenilikçilikte bir İsviçre’ye, bir İsveç’e komşu oluruz? Cevabı bulmak için nasıl bir yol izleyelim?

Gelin kopya çekelim. Dünya Fikrî Mülkiyet Örgütü (WIPO) Küresel İnovasyon İndeksi’ni (GII) nasıl ölçüyor? Buna bakalım ve “Nasıl daha yenilikçi oluruz?” yerine daha somut bir soruyu, “Bu indekste nasıl daha yüksek puan alırız?” sorusunu soralım.

Örgüt, bir ülkede inovasyonun bileşenlerine bakıyor. Sonra bu bileşenlerin de bileşenlerine… Hani bir sonucun sebeplerini bulmak için yapılan İşikava analizi gibi. Diğer adıyla kılçık analizi… Kalite çalışmalarının aletlerinden biri olan bu analizden birkaç defa bahsetmişim. İsmimle “Sebep-sonuç, sebep-sonuç” başlığını ararsanız yazılardan birini ve kılçık diyagramını bulursunuz. (Veya şu bağlantıyı tıklayın: https://KararSS )

İNDEKSLER NASIL?

Aslında uluslararası alanda yapılıp adından bahsedilen birçok ölçüm ve indeks bu metotla elde ediliyor. Hukuk Hâkimiyeti İndeksi, Demokrasi İndeksi, Yolsuzluk İndeksi ve diğerleri… Mesela Hukuk Hâkimiyeti İndeksi’nin Hükümetin Gücüne Sınırlamalar, Yolsuzluk, Hükümette Açıklık vb. gibi sekiz boyutu var. Bunların her birinin de alt boyutları. Mesela Hükümet Gücünün Sınırlanması’nın alt boyutları şöyle: Yasama denetimi, Yargı denetimi, Bağımsız denetim kurumları, Medya ve sivil toplumun gözetimi, İktidar değişiminin hukuka uygunluğu. Sonucun sebepleri ve sebeplerin de sebepleri…

İnovasyon için kılçık nasıl kurulmuş? Yeniliğin belirtilerini iki ana sütuna ayırmışlar: Yeniliğin Girdileri ve Yeniliğin Çıktıları. Yeniliğin Girdileri, beş alt sebebe ayrılmış, Çıktılar da iki… Bu toplam yedi alt sebebin her birinin de alt sebepleri var (https://bit.ly/wii-indeks ). Konu hayati. Her birini tek tek sayacağım.

(Tablonun Türkçesi’ni hazırlayan Mecnun Uslu’ya teşekkürler.)

YENİLİĞİN SÜRÜCÜLERİ

Yeniliğin Girdileri sütununun alt sebepleri ve onların da alt sebepleri şöyle:

l Kurumlar: Siyasi ortam, Düzenleyici kurallar, İş ortamı

l İnsan Sermayesi ve Araştırma: Eğitim, Yükseköğrenim, Araştırma-Geliştirme

l Altyapı: Enformasyon ve İletişim Teknolojileri (ICT), Genel Altyapı, Ekolojik Sürdürülebilirlik

l Piyasanın Olgunluğu: Kredi, Yatırım, Ticaret, Çeşitlilik- Piyasanın Genişliği

l İş Hayatının Olgunluğu: Bilgi İşçileri, İnovasyon Bağlantıları, Bilginin Özümsenmesi

Yeniliğin Çıktıları sütununda iki alt sebep ve o ikisinin de alt sebepleri sayılmış:

l Bilgi ve Teknoloji Çıktıları: Yaratılan Bilgi, Bilginin Etkisi, Bilginin Yaygınlığı

l Yaratıcılık çıktıları: Maddi Olmayan Varlıklar, Yaratıcı Mal ve Hizmetler, Çevrim içi Yaratıcılık

WIPO’nun ülkelerin yenilikçiliklerini arttırma gibi bir hedefi yok. Bu sebepler, göstergeler demetini doğru bir ölçüm yapabilmek için kullanıyor. Her alt başlığa tecrübeye dayanan bir ağırlık veriyor. İki ana sütunu eşit ağırlıkta alıyormuş. Bulduğu rakamlardan epey emin ki sonuçları üç haneli veriyor. İsviçre 66,7, Türkiye 37,5 gibi. Üç haneli sonuç vermek, “Binde bir hata yapabilirim” beyanı demektir.

NASIL VE NASIL DEĞİL

Bu sebepler yumağını alıcı gözle bir tarayınız. Bir kısmı çıktı. Göstergeler. Bunlara fazla bir müdahale imkânınız yok. Ama insan sermayesi gibi öyle bileşenler var ki bunlar iktidarların baş görevleri arasında.” Yenilikçiliği, dolayısıyla refahı ve kalkınmayı nasıl desteklerim?” sorusunun cevabı yukarıdaki listede. Bir ülkenin yenilikçiliğini, refah ve kalkınmasını nasıl sabote ederim sorusunun cevabı da…

Geçen yazımda yatırımcının yeniliğe yatırım yapmakla faize yatırım yapmak arasında tercih yaptığını söyledim. Bu, iç yatırımcı için de dış yatırımcı için de doğrudur. Eğer siz, listenin en başındaki “Kurumlar: Siyasi ortam, Düzenleyici kurallar, İş ortamı” unsurlarını herkes için aynı işleyen, insanların yolsuzlukla değil, yaratıcılıkla ve çalışmayla zengin olacaklarına inandıkları bir ülke tesis edememişseniz… İkinci maddedeki insan sermayesini, yani halkın vergileriyle eğitip yetiştirdiğiniz beyinleri ülkede tutamıyorsanız… (Evet, akıllı ve iyi niyetli değilseniz yalnız doğal sermayenizi değil, insan sermayenizi de sömürtürsünüz.) Yenilikçilikte ilk ondan çok uzaklarda bir yerlerde oturursunuz. Bugünkü 45’incilik gibi.

İç ve dış yatırımcıyı daha verimli, daha ucuza, daha kaliteli üreten; yepyeni ürün ve hizmetler düşünüp, planlayıp üretebilecek potansiyeli bulunan işlere çekemiyorsanız; bu işlerin düşünülüp planlandığı ortamı yaratamamışsanız… Faiz verirsiniz ki hiç olmazsa faize yatırsınlar, faize gelsinler.