Back To Top
Hangi ürün cebimizi yaktı

Hangi ürün cebimizi yaktı

- A +

Harcadığımız her 100 liranın yüzde 23,03’ü gıdaya gidiyor. Gıda harcamasında ise en yüksek pay 2,117 ila ekmeğe, 1,7882’si dana etine, 0,9994’ü kuzu etine harcanıyor. Ağırlığı 0,20 liranın üstünde tam 31 gıda ürünü yer alıyor.

Gelin bu ürünler üzerinden fiyat gelişimine bakalım. 2009-2017 arası yıllık ortalama fiyatlar ve değişimler ne olmuş?

Ekmek hakkında pek büyük fark olmadığını dün verdik. Domates ise üreticide %61,5 artarken, tüketiciye yüzde 114,6 zamla gitmiş. Aynı dönemde ülkemizde genel fiyat artışının yüzde 90,0 olduğunu da yeniden hatırlatalım.

Domates satın alanlar genel enflasyondan ekstra yüzde 27 daha fazla para harcarken, domates üretenler yüzde 46 daha az gelir elde etmişler.

Ürün kıt olsa, tarlada da fiyat artar; ürün bol olsa, tezgahta da fiyat düşer.

Ama olmuyor. Pazar farklı işliyor.

Alıcı-satıcı (arz miktarı ile talep miktarı) dışında etkenler pazarı belirliyor.

Domates üreticisi kaybederken, domates tüketicisi fazladan para ödüyor.

Bu düzeni biz kurduk.

***

Peki ya ‘çay’ işi nasıl?

Yaş çay fiyatı yüzde 148 artıyor (enflasyondan yüzde 65 daha fazla). Tüketiciye satılan çay fiyatı da yüzde 130 artıyor.

Üreticinin daha çok kazandığı bir model. Keşke bütün gıda pazarı çay pazarı gibi çalışsa.

Ya ‘zeytin’?

Üreticide fiyat yüzde 45,7 artışla enflasyonun yarısında kalıyor. Ama tüketici zeytini yüzde 110,7 zamla yemek zorunda kalıyor. Aynı dönemde zeytinyağı ise tam yüzde 170 zamlanıyor.

Kısaca zeytin üreticisi çay üreticisine imrenerek bakıyor. Tıpkı domates üreticisi gibi.

Şu ‘yumurta’ işi de çok ilginç.

Üretici yumurtayı 2009 yılında 0,21 liraya satarken, 2017 yılında anca 0,27 liraya satabiliyor. Üreticinin cebine giren para sadece yüzde 28,7 artıyor. Ama aynı yumurta raflarda 0,23 liradan, 0,45 liraya çıkıyor. Yumurta üreticisinin sadece yüzde 28,7 gördüğü zam, raflarda tüketiciye yüzde 93,7 olarak yansıyor.

Ya ‘patates’!

Üreticide 8 yılda 0,53 liradan yüzde 38,0 artışla 0,74 liraya çıkabiliyor. Aynı patates tüketiciye yüzde 63,4 zamla 1,611 liradan satılıyor.

Ve en acısı...’Salatalık’

Yani sapı tarafından yediğinizde acılık veren ürün. TÜFE’de adı “salatalık” olarak geçiyor. Tarım-ÜFE’de ise adına “hıyar” deniliyor.

Hıyar üreticisi 2009 yılında mahsulünü 1,44 liraya satıyor (Mayıs-Ekim arası). Aradan 8 yıl geçiyor ve 2017 yılının yine aynı hasat döneminde hıyar fiyatı tarlada 1,0 liraya düşüyor. Oysa salatalık raflarda bu süre zarfında yüzde 97,7 oranında zamlanarak tüketiciye ulaşıyor.

Sistemi tanıtan ve belki de adını veren ürün bu olsa gerek.

***

Bir de fiyatı istikrarlı artan ve üreticisine kazandıran ürünler var. Mesela ‘çeltik’:

2013 yılında tarla fiyatı ortalama 1,09 lira. 2017 fiyatı ise 1,94 lira. Enflasyonun yüzde 40 arttığı bu yıllarda çeltik üreticisi tarlada yüze 78 kazanıyor.

Ya da ‘nohut’!

2009-2017 arasında tarla fiyatı yüzde 333 artıyor. Asıl artış ise 2013-2017 narasında. Ocak 2009’da fiyatı 1,21 lira idi. Aralık 2017’de ise fiyat 6,12 lira. (2013 ortalama fiyat 2,61 iken 2017 ortalama fiyat 5,49 TL)

Asıl kazanç ‘ayçiçeğinde’:

Çiftçi açısından belki de en istikrarlı ve en kazançlı ürün ayçiçeği görülüyor. 2009 yılında tarlada 0,80 lira olan fiyat, 2017 yılında ortalama 2,29 liradan satılmış. Fiyat artışı nohuttan daha az görülebilir ama ayçiçeğinde artış hep istikrarlı olmuş.

Bir de ‘sarımsak’ var:

Bazı yıllar dalgalansa da fiyat gerilemeleri hep daha yukarıda olmuş. 2009 yılında 2,44 lira olan kuru sarımsak fiyatı 2011 yılında bir ara 6,0 lirayı geçiyor. Sonrasında ağırlıklı olarak 3-4-5 lirada gezinen ürünün fiyatı 2017 yılında bir kez daha 6,0 lira sınırının üzerine çıkıyor.

Bir de ‘fındık’ meselesini ekleyelim;

2009 yılında fındığın kg fiyatını çiftçi 3,52 liradan satıyor. Aynı fındık 2017 yılında ise ortalama 9,73 liradan satmış gözüküyor. Buna göre fındık fiyatı tam yüzde 175 oranında artış göstermiş. Oysa aynı dönemde enflasyonun yüzde 90 olduğunu kabul ettiğimizde, fındık üreticisi 2009 yılına göre iki kat daha çok gelir ediyor duruma gelmiş.

Umarım çiftçinin daha çok kazandığı yeni bir düzen için yol haritasına başlangıç oluşturabilmişimdir. Yoksa mevcut politikalarla gidildiğinde zaten kazanamayan çiftçiliğin hepten biteceğini bilmemiz gerekiyor. 

Diğer Yazıları

Yorumlar

Yorumlar 600 Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Karar Yayıncılık A.Ş ve yazar, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Yorumların 600 karakteri (boşluklu) aşmaması gerekmektedir.
KARAR OKURU 21 Temmuz 2018 10:31
Zaten yapılanlar tarımı bitirmek için. Çay dada diğerleri gibi olacakta özelleştirilmesini bekliyor
Petrolcu Hasan Kaya 12 Temmuz 2018 19:12
Sivaslı bir ailenin ortaokulu Almanyada okumus cocugu ve Turkiyede kimya öğretmenligi ve kimyagerlik okuyan biri olarak diyebilirim ki Almanyadaki politikacılarla Türk politikacıların hayat deneyimi ve eğitim seviyesi arasında çok ciddi fark var.Burada sozu gecen birinin koruma polisi oldun mu bütün akrabalarını politikacıların kulağına fısıldayip işe soktugun gibi,kamu mülakatlarında da milletin önüne de geciyon,bir daha fisildayip üst yönetici de yaptırıyorsun.Haliyle ne tarım gelişir ne sanayi. Osmanlı da bu sebeple yıkılmıştı.
Armagan 12 Temmuz 2018 14:12
Merkez bankasının web sitesinde yayımlanan en son duyurulardan Türk Lirası Uzlaşmalı Vadeli Döviz Satım İhaleleri ile ilgili düşünceleriniz nedir? Günlük sanırım 300 milyon dolarlık olanlar.
karşıyakalı 11 Temmuz 2018 21:09
asıl yakıcı olan hiçbir şey olmamış gibi ahkam kesmektir.lke parçalanmaktan kurtuldu bu arada 100 lerce milyar dolar kaçtı.bazı hainler ülke güvenli değil gelmeyin yatırım yapmayın demelerine rağmen bazı hiç bir şey bilmeyenler ahkam kesiyor.insanın canınıda bu yakıyor.kürekle topladıklarımız kepçelerle kaçtı.
Köroğlu 11 Temmuz 2018 19:02
Katma değer sadece üretimde yaratılmaz. Dağıtım da katma değer yaratır. Brezilya'da üretilen muzu mahallendeki perakendecinden almanın değeri vardır. Alternatifi aynı muzu Brezilya'ya gidip almaktır. Özellikle gıda sektöründe dağıtım, üretimden daha büyük katma değer yaratır. Eğer tekelleşme yoksa dağıtım maliyeti fiyata adil olarak yansır. Tekelleşme varsa, tekel kırılmalıdır.
oflu 11 Temmuz 2018 18:40
Cayda devletin verdiği fiyat 2.274 krş özel sektorun verdiģi fiyat 1.70 krş mustasil çayinin yarisini özel sektöre vermek zorunda, yazar hangi fiyati baz aldida böyle bir sonuca vardi. İşin ozeti çayda da özelseķtör çay mustasilinin yakasina kene gibi yapişmiş. Ulkeyi yönetenler bunu seyrediyor.
KARAR OKURU 11 Temmuz 2018 17:34
Nasıl oluyorda çaykur çayının market fiyatı almanyada türkiyeden daha ucuz oluyor? Bunda da dış güçlerin bir oyunumu var?
KARAR OKURU 11 Temmuz 2018 18:57
3
Cay hikayesinim cevabi verileli cok oldu hala sakız gibi cigneyenler var.bim de de özel indirimler oluyor.almanyada da olmuş hemen foto
selo 11 Temmuz 2018 16:59
dolar bazında baktınızmı
mert 11 Temmuz 2018 13:29
ibrahim bey birde mahalle aralarına kadar giren zincir marketlere değinseniz.esnaf bunlar karşısında ne yapacak.35.000 nüfuslu ilçemizde 9 adetsadce bim şok a101 var.ve aklınıza gelen herseyi satıyorlar.televizyon telefon boya hırdvat züccaciye küçük ev aletleri kısacası ilçemizdeki esnafların sattığı her ürün bu marketlerde var.mücadele etme şansımız hiç yok gibi.bu hususlardada yazılarınızı bekliyoruz.saygılarımzla
KARAR OKURU 11 Temmuz 2018 14:32
1
Başka kapıya 'mert', başka kapıya...
musto 11 Temmuz 2018 12:01
Tarlamı icarlayan patetes'ciye soruyorum kar ediyormusun cevap fiyat iyi ise satarız ucuz ise nevşehir'deki mağaralarda saklar baharın hafif soyma makinasından geçirir taze patetes gibi piyasaya 3,5 katı fiyatla satarız..
Vegan Diet 11 Temmuz 2018 11:28
Karadenizliler uyanık, diğer bölgelerin çiftçileri ürettikleri ürünlerini enflasyon artışının altında fiyat artışıyla satabilirken karadeniz ürünü fındık ve çay enflasyonun üstünde artışla fiyatlandırılmış.
mehmet 11 Temmuz 2018 09:34
yok canımmm iktidara göre herşey toz pembe. birde yeni maliye bakanımız çok mesai yapacakmış.
En azından Demokrat 11 Temmuz 2018 09:23
Biz çocukken okulda bize tarım toplumu olduğumuz anlatılırdı ve sanayi toplumu olmadığımız için üzülürdük! Aradan geçen onca senede dimyat'a pirince giderken evdeki bulgurdan olduk. Artık kendimizi besleyecek kadar bile tarım toplumu değiliz. Yazık ki ne yazık şu topraklara bu topraklarda yaşayanlara.
Abdullah hasan 11 Temmuz 2018 09:21
üretici ile tüketici arasındaki bu orantısız artışın bir resmi açıklaması varmıdırki( aracıların artan masraf) yoksa tamamen aracıların insiyatifimidir.
selman 11 Temmuz 2018 08:46
Karadenizliler fındık ve çayla hep daha çok kazanmış. Akıllı millet canım :)
Salih 11 Temmuz 2018 03:03
Ülkemizdeki en büyük sorun vergi sisteminin adil olmayışıdır. Milyon euro lar alan futbolcu %15 vergi öderken aldığı maaşı ile yılın son ayları kitkanaat geçinen memur işçi %20 lik dilime girmektedir. Halbuki gelişmiş ülkelerde futbolcular %70 kadar vergi odemektedir. Diğer yandan gelişmiş ülkelerde üretici yada birey zarar ettiğinde zararı yada geçimini saglayacagi miktar devlet tarafından karşılanmakta ve bu kesme güven vermektedir. Ama bizde obur devlet bu kesimleri vergilerle bogmakta üretimi ateşe atmaktadır.
KARAR OKURU 11 Temmuz 2018 14:30
0
Seçimin geldi geçti, ağlama 'Salih'!..
Salih 11 Temmuz 2018 02:57
Üretimdeki fiyat artışı yada azalmasi. Ya üreticinin iflası yada vatandaşın zararı ile sonuclaniyor. Burdaki bazı kalemler kuzey irak ile olan sıkıntı ve iklimsel değişimden kaynaklanıyor. Şayet üretim planlaması yapmış olsak. Üretimde denklik yada arz fazlası oluşabilir. Arz fazlasını devlet piyasadan emerek fiyat dengesini sağlar üreticinin zarar etmesini engelleyebilirdi.
KARAR OKURU 11 Temmuz 2018 01:39
Özetle, yalnızca Fındık ve Çay üreticisinin yüzü gülmüş. Şaşırdıkmı.
İsmail 11 Temmuz 2018 01:06
mideyi küçültmek istediğimi marketçiye söyledim,marketçi sebze ve meyveyi zaten alan olmadığı için seçmeden çöpe atıyorum,gıdayı da satamazsam kapatırım diyor..?
X

Her an haberdar olmak ister misin?

Aşağıdaki butona basarak tüm haberlerimizden anında haberdar olabilirsin. Tıpkı telefonunda olduğu gibi sana bildirimler göndereceğiz. Bu servisi dilediğin zaman iptal edebilirsin.

TIKLA HABERLER ANINDA ULAŞSIN