Back To Top
‘Kemalist Cumhuriyet’in başarısı ve başarısızlığı

‘Kemalist Cumhuriyet’in başarısı ve başarısızlığı

- A +

Cumhuriyet’in ilan edilişinin üzerinden 95 yıl geçmiş. Buna rağmen toplumun bazı kesimlerinde cumhuriyet kavramının hâlâ tartışma konusu olması doğal değil. Aksine bir arıza habercisi. 

Aslında tartışma ve çekişme konusu olan bizatihi cumhuriyet kavramı veya siyasi rejimimizin kendisi değil, cumhuriyet kavramının temsil ettiği (düşünülen) birtakım değerler. Ayrıca sözkonusu tartışma ve çekişme geniş (ve sakin) ana kitleden ziyade toplumun birer ucundaki marjinal (ama aktif) unsurlar arasında cereyan ediyor. 

Peki, 95 yıl sonra hâlâ neyi paylaşamıyor bu marjinal ama aktif unsurlar? Cumhuriyetin kendisini. Devrimci cumhuriyet, dindar cumhuriyet, demokratik cumhuriyet… gibi nitelemelerin bolluğundan anlaşılan o ki cumhuriyeti olduğu gibi benimseme yerine bir şekilde kendine mal etme peşinde hemen her kesim.  

Oysa bu tutum cumhuriyetin anlamına aykırı. Cumhuriyet eşitlik esasına dayalı bir siyasi rejimin adıdır. Hatta eşitliğin de ötesinde özdeşliğe. Varlık sebebi itibarıyla etnik ve dini cemaatlerden oluşan geleneksel toplumu yekvücut bir halka dönüştürme fikridir cumhuriyet. 

Bu anlamıyla Fransız Devrimi’nin eseridir. Gerçi 1789’dan önce de dünyada cumhuriyet yönetimleri yok değildi. Avrupa’dan, Kuzey Afrika’dan Yunanistan’a, Mezopotamya’ya, Arabistan’a kadar eski dünyadaki şehir devletleri biçimsel olarak cumhuriyet niteliği taşıyordu. Fransız Devrimi’nden önce İsviçre’de, Almanya’da, Hollanda’da cumhuriyetle yönetilen şehir devletleri vardı. Ama bugünkü anlamda ilk cumhuriyet Fransa’dır. Çünkü Fransızların kurduğu cumhuriyet esas olarak modernitenin zorunlu bir aşaması olarak tarih sahnesine çıkmıştır.  

***

Modernizm toplumsal hayatta “eşit vatandaşlık” idealidir. Siyasette merkeziyetçilik, eğitimde kitlesellik, kültür ve sanatta popülerlik, bilim ve hukukta laiklik, ekonomide tekelcilik… Cumhuriyetçilik de modernleşmenin ve “modern devlet” arayışının ideolojisidir ve bu anlamda milliyetçiliğin bir diğer veçhesidir.  

Bu ideolojiyi şekillendiren başlıca faktör burjuva sınıfının ihtiyaçları ve bilahare aydınlanma düşüncesinin gereklilikleriydi. Burjuvazi maliyede, hukukta, güvenlik hizmetinde standartlaşma istiyordu.  

İnsan aklının merkezinde yer aldığı bir epistemolojiye dayanan aydınlanma ise geleneksel otoritelerin ve referans sistemlerinin ortadan kaldırılarak özgürlük ve eşitlik kavramlarını toplumsal düzenin odağı yapma fikrini içeriyordu. 

Vatandaşın bir siyasal kontratın tarafı olmanın ötesindeki nitelikleri ve özellikleri değer taşımayacaktır buna göre. Dolayısıyla hangi dinden olduğunuz, hangi etnisiteye mensup bulunduğunuz vs. sizin için önemli olabilir ama toplumsal/siyasal açıdan önemsizdir. Tabiatıyla bu özelliklerinizin hukuk karşısında da bir değeri olmamalıdır. 

***

Fransız Devrimi’nin bayraktarlığını yaptığı modernizm aslında Batı Avrupa toplumlarının ortak yolu. Nitekim bundan 200 yıl öncesinde o dünyanın çok fazla uzağında yer almayan Osmanlı toplumu da sözkonusu rüzgârın etkisinde kendini yenileme ihtiyacı hissetmişti. Tanzimat ve Islahat fermanları esas itibarıyla modernleşme adımlarıydı. Bilahare anayasa ve parlamento girişimleri de öyle… Cumhuriyet bu sürecin bir halkasıdır. 

İslamcılık da, milliyetçilik de, sosyalizm de modernleşme ideolojisinin yan kollarıdır. Hepsi de toplumun aşiret, kabile vs. bağlarının ötesinde ortak kimlik değerlerine sahip bir millet haline gelmesi hedefini modernleşmenin gereği olarak benimsiyordu. Kemalizm de modernist/cumhuriyetçi ideolojinin bir versiyonudur.  

Bu bakımdan “Kemalist Cumhuriyet”in başarıları ve başarısızlıkları -uygulayıcıların hata ve sevapları bir yana- temelde Türk modernleşmesinin toplam başarısından bağımsız değerlendirilemez. Bu da toplumun bütün kesim ve katmanlarının pay sahibi olduğu bir süreçtir. 

Ne var ki en başta dikkat çektiğimiz sorunlu noktaya tekrar bakacak olursak, bugünkü Türk toplumunun yer yer ortak bir cumhuriyet anlayışına bile sahip olmaktan uzak görünmesi modernleşme sürecinin başarısı konusunda olumlu bir işaret sayılamaz.  

Çünkü bir toplumun seçkinleri ayrışmaya değil bütünleşmeye yönelik bir liderlik sergilemezlerse... ülkenin bütününün değil, kendi “mahalle”lerinin veya “cemaat”lerinin perspektifinden meseleye bakarlarsa gerçek anlamda ne millet oluruz ne de cumhuriyet. 

Diğer Yazıları

Yorumlar

Yorumlar 600 Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Karar Yayıncılık A.Ş ve yazar, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Yorumların 600 karakteri (boşluklu) aşmaması gerekmektedir.
kadir 03 Kasım 2018 20:39
Sayın yazar Kemalist cumhuriyet değil bu ülke sizin dediğiniz gibi bu ülke büyük kurtarıcı MUSTAFA KEMAL ATATÜRK ÜN kurduğu TÜRKİYE CUMHURİYETİ DİR ancak bazıları ATATÜRK VE cumhuriyet düşmanı olduğu için sizin kullandığınız kelimeleri kullanıyor selamlar
KARAR OKURU 01 Kasım 2018 07:46
İlk Cumhuriyet Amerikadir (ABD) 1776, Fransız ihtilali 1789
tepekoylu 30 Ekim 2018 20:41
toplumlar her ülkede kendi koşullarına göre muhafazakardır...hukuki ve demokratık ilerlemelerde genellıkle toplumlara rağmen yapılabılen şeylerdir...bizim toplum yapımız göz önüne alındığında bence geldıgımız yer çokta kötü sayılmaz.....
ramazan gün... 30 Ekim 2018 15:02
zevzeklik babında bir sürü 'eleştiri' de oldu. kuşlar?. ne diyceksin?. alırsın 1 milyonluk kuş yemi dökersin araziye. çökme tehlikesi? statik hesabı bilen tek mimarlar odası olduğu için tabi, dimi.. ismi?. recep tayyip erdoğan olsaydı kullanmayıp 'başka yere konacak' arkadaşlarında gönlü olmuştur herhal; en büyüğüne konmaktan mahrum kalmazlar artık.. hülasa böyle muhalefet olmaz, böyle salaklık olmaz, böyle insanlık olmaz; ülen, adam ol, bir tane, sadece bir tane 'yerine teklif' kaabilinden muhalif fikir sun bana, şeriatçı olarak sana oy vereyim!.
Köroğlu 30 Ekim 2018 21:23
0
Doğru valla. Ben eleştirimi söyleyeyim: ayranın yok içmeye tahterevanla gidiyon helaya durumu var burada. Arkadaş cari açık belini bükerken, Trump'ın iki tweeti ile ekonomin alaşağı olabilecek kırılganlıkta iken nedir bu görgüsüz en bi büyüğünü yapalım hikayesi? İhtiyaç mı var? İstanbul Londra'dan fazla mı yolcu çekiyor/çekecek? Öyleyse ne zaman? Daha makul çözümler var mı? Yaptığın hesap da güven vermedi. Ne getirecek diye hesap yapılmaz. Ne yatırdın/ne getirecek diye hesap yapılır. Sen böyle bir hesap gördün mü? Niye görmedin/görmedik?
ramazan gün... 30 Ekim 2018 14:48
istanbul havaalanı açıldı, hayırlı olsun. ben, isim önerisi olarak 'büyük doğu havaalanı, büyük asya havaalanı' gibi isimler önermiştim ama.. sonra arkasından 'turist ömer, turist ömer diye bağırdım, ama bakmadı; bu artizler böyle oluyor demek ki'.. hepsi kar mı bilemedim ama, 22 milyar öyro getirisi olacak diyorlar; valla iyi para. tahminim yerli otodan daha karlı, zira 'wosvos'un karına baktım 17 milyar öyro. neticede eknomide verimlilik dedikleri 'en kestirmeden parayı koymak' ise, gayet verimli bir iş oldu..
Köroğlu 30 Ekim 2018 21:25
0
Nasıl çıkmış o hesap öyle? Yatırımı neymiş? Yani yatırımın geri dönüşü neymiş?
Kurtuluş Savaşında bu millet Sakarya diye savaştı, Sakarya diye şehit oldu. Atatürk, Adapazarı kurdu. Hikayenin özeti budur. Sakarya kurulanan kadar şehitlerin kanı bu milleti rahatsız eder.
KARAR OKURU 31 Ekim 2018 17:56
0
Sakarya Savaşını Adapazarı'na taşıyamadığı için Polatlı'da savaşmışlar :)))
musto 30 Ekim 2018 13:14
Bizim köyümüz 72 millet tabir ettiğimiz osmanlının hakim olduğu yerlerden gelen göçmen veya muhacir köyü ermeni tehcirinden boşaltılmış halen ermeni evlerinde oturulur yıkılan yerlere mecburiyetten yeni yapılar yapılmış çevremizde çerkes türkmen afşar ve kaba türk diye beğenmediğimiz zamantı türk köyleri vardır inanın bu türk köyleri bizim köylerden eğitimde tarımda teknolojide birbirlerine uyumda vs şeylerde bizlerden 100yıl ilerideler hiç yorulmazlar gece ve gündüzleri yoktur o üç beş köy tüm bölgemizin tarımını hayvancılığını yapmakta
Mutlu Yücel 30 Ekim 2018 12:16
Atatürk her yaptığı iyi değil, her yaptığı kötü de değil. Toplum olarak iki uçta çakılı kalıp tahtırevanlı oynamayalım. Okey. Âmâ asıl konu, yüz yıldır demokrasi yüzü görmediğimizi de kuvvetli vurgulayalım. Meselenin bel kemiği bu olup diğerlerinin teferruat olduğuna değinelim. İki tarafın kısır tartışmalarına gem vuracak olan da budur. Meselenin panzehri budur.
KARAR OKURU 30 Ekim 2018 13:52
9
Atatürk ve arkadaşlarının kuruduğu rejimin, sadece adı cumhuriyetti. Kimse "Efendim o zamanın şartları vs." demesin. Her dikta rejim, masumiyetini, zamanın şartlarında arar. İnsanların başını zorla kapatmakla, zorla şapka giydirmek arasında bir fark yok. Kemalizmin gölgesinde demokrasi olmaz. Batıcılar sadece kendilerini kandırıyor.
Köroğlu 30 Ekim 2018 15:16
1
Batıcılar demesen iyiymiş. Savunduğun her kavramın çıkışı Batı'da. Burada ya da Arabistan'da değil. Bu yüzden Batı'ya en kıl olanlar da kemalistler.
Köroğlu, Batı'da bir numara yok. Ama çok numara varmış gibi, takdim ediliyor... Günümüz dünyasında Egemen güç Batı medeniyeti. Dünyanın hali ortada. Mazeret: Cahiller Batıyı anlamıyorlar, bir anlasalar vs... Açlığa mahkum edilen cahiller, açlıktan öldükleri için kabahatli... Bu durum çok adil değil, demeye gör. Cevap hazır: Doğu'da ne var? Doğu'da, Batı tarafından devamlı mezarı kazılan "ölüyün körü" var... Not: Doğru neredeyse almak lazım. Doğu, Batı fak etmez. Ama benim savunduğum bütün kavramlar "Tanrıyı hesaba katan" kavramlardır. Onlard
16.55'in devamı 30 Ekim 2018 17:54
3
Doğu, Batı fak etmez. Ama benim savunduğum bütün kavramlar "Tanrıyı hesaba katan" kavramlardır. Onlar da seküler Batı'da zor bulunur...
mutlu yücel 30 Ekim 2018 10:40
Artık tartışmayalım.Biz yüz yıldır(Atatürkten-Erdoğana) cumhuriyet denen demokrsi düzeniyle idare ediliyoruz, Okey. Mesele aydınlanmıştır.
KARAR OKURU 30 Ekim 2018 10:11
Sayın Kiraz yazınız en azından tartışmaya açık. Ancak dünkü gazetede, Y.Oğur ve M. Doğan'ın yazıları Cumhuriyeti kuranları toptan inkar eden, tarihi çarpıtan içerikte. Dünya görüşüme aykırı pek çok yazarınız olsa da uzun süredir gazetenizi satın almaktaydım. Ancak Doğan'ın yazısından sonra gazetenizi satın almamaya karar verdim. Başta Kahveci ve bazı yazarlarını zı internetten izleyeceğim.
KARAR OKURU 30 Ekim 2018 14:18
3
Oy verdimmmmm, avantamı istiyereeeeemmmm , yani, diyorsun KO 10:11. Ye, iç, oyna; doya doya emmim, gazete de alma.
ERKAN DOĞAN 30 Ekim 2018 08:38
Sayın Kiras Cumhuriyet farklı fikir ve kimliklerde bir araya getiremediğiniz insan topluluklarını vatandaşlık kimliği ile birleştirme projesidir. Vatandaş değil kul iseniz yada Sünni,Alevi,Kürt vs o zaman oradan Cumhuriyet çıkmaz. Tek kriter vatandaş olmaktır. Muhafazakarların anlamadığı da bu.
KARAR OKURU 30 Ekim 2018 03:05
Sayın yazar, ulus devlet ile cumhuriyeti çorba yapmışsınız. Bir zamanlar SSCB diye bir devlet vardı. O devlet için cumhuriyet sosyalizme sahip çıkma aracıydı.
KARAR OKURU 30 Ekim 2018 01:45
Doğru ama olabilecek şey değil maalesef.
X

Her an haberdar olmak ister misin?

Aşağıdaki butona basarak tüm haberlerimizden anında haberdar olabilirsin. Tıpkı telefonunda olduğu gibi sana bildirimler göndereceğiz. Bu servisi dilediğin zaman iptal edebilirsin.

TIKLA HABERLER ANINDA ULAŞSIN