ABD ve İsrail’in İran’a saldırısıyla başlayan ve küresel bir ateş çemberine dönen savaş 5. gününde de sert misillemelerle devam etti. Körfez enerjisine bağımlı ülkeler İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma kararı karşısında şok yaşadı. Yüzlerce tanker bölgeden çıkamayınca dünyanın enerji tedariki ciddi şekilde aksadı. Petrol ihracatı durma noktasına geldi. Körfez’deki rafinerilerde depolama alanları doldu. Sigorta şirketleri de bölge için teminatlarını geri çekti. Körfez ülkelerini alternatif ihracat rotaları aramaya başladı.
PETROL FİYATINDA 200 DOLAR RİSKİ
Trump, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz ticareti için mali güvence verdi. ABD donanmasının tankerlere refakat edeceğini açıkladı. “Dünyanın enerji akışının sürmesini garanti edeceğiz” dedi. İran Devrim Muhafızları ise Hürmüz’ünkontrolünün kendilerinde olduğunu açıkladı. Geçiş yapmaya çalışan 10 petrol tankerini vurduklarını duyurdu. Tuğgeneral Cebbari,”Petrolün fiyatı 82 dolara ulaştı, 200’e çıkması bekleniyor. Boru hatlarına da saldıracağız ve bölgeden tek damla petrolün çıkmasına izin vermeyeceğiz” dedi.
AYNI YALAN AYNI SENARYO
Trump’ın İran’a saldırı gerekçesi olarak “Biz saldırmasaydık onlar saldıracaklardı” açıklamasını Petnagon, “İran’ın ABD’ye saldırı hazırlığında olduğuna dair hiçbir istihbarat yok” sözleriyle yalanlamıştı. ABD Başkanı’nın İran’ın nükleer silah ürettiği yönündeki iddialarını da Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı yalanladı. IAEA, İran’ın nükleer silah üretmeye yönelik koordineli bir program yürüttüğüne dair herhangi bir kanıt bulamadıklarını duyurdu. Amerika 2003’te de Irak’ı “kimyasal silah programı yürüttüğü” bahanesiyle işgal etmişti. Ancak savaş sonrası Irak’ta bu silahların bulunmadığı ortaya çıkmıştı.
TRUMP SIKIŞTI ÇIKIŞ YOLU ARIYOR
Körfez ülkelerini ve Avrupalı müttefiklerini fiilen savaşa sokan Trump, İran’ın direnci karşısında Irak Kürtleriyle de kara savaşı için pazarlığa girişti. Beyaz Saray’da Almanya Başbakanı Merz ile görüşen Trump’ın savaşa dair bir stratejisinin olmadığını Merz açıkladı. ABD’nin İran’ın gelecekteki yönetimine ilişkin net bir strateji ortaya koymadığını söyledi.
AVRUPA'DAN GÜNEY KIBRIS'A YIĞINAK
Körfez’de başlayan ateş çemberine karşı İngiltere, Fransa ve Yunanistan başta olmak üzere bazı Avrupa ülkeleri, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’ne yığınak yapmaya başladı. Savaş uçakları, savaş gemileri ve anti-insansız hava aracı sistemlerinin sevkindeki artış dikkat çekerken İngiltere, Kraliyet Donanması’na ait HMS Dragon destroyerinin Doğu Akdeniz’e gönderileceğini açıkladı. Askeri techizatın ilerleyen günlerde ikiye çıkarılabileceği belirtiliyor. GKRY’ye askeri destek gönderen Yunanistan, 4 adet F-16 savaş uçağı ile 2 fırkateyni de bölgeye sevk etti.
DÜNYA HÜRMÜZ'DE KAPANA SIKIŞIYOR
ABD ve İsrail’in hiçbir provokasyon olmadan başlattıkları savaş, küresel kaosa dönüşüyor. Trump, küresel enerji ticaretinin beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nı koruyacağını söyledikten saatler sonra İran, 10 petrol tankerini vurdu.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı saldırılar beş gününe geride bırakırken, dünyanın en kritik enerji geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı küresel bir kriz alanına dönüştü. Savaşın olumsuz etkileri nedeniyle hem iç hem de dış politikada büyük tepkilere hedef olan ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, Körfez’den geçen deniz ticaretinin güvenliği için yeni bir plan devreye soktuklarını duyurdu. Trump, ABD donanmasının gerekirse Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol tankerlerine askeri refakat sağlayabileceğini açıkladı. Trump ayrıca ABD Uluslararası Kalkınma Finansmanı Kurumu’na, Körfez’deki enerji taşımacılığı için siyasi risk sigortası sağlanması talimatı verdiğini belirterek, “Gerekirse ABD donanması tankerleri koruyacak. Dünyaya enerjinin serbest akışını sağlayacağız” dedi. Ancak bu açıklamadan yalnızca saatler sonra İran’dan gelen bir açıklama krizi yeni bir aşamaya taşıdı. İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı’ndan geçmeye çalışan 10 petrol tankerinin vurulduğunu duyurdu. Yarı resmi Fars Haber Ajansı tarafından yayımlanan açıklamada, İran’ın daha önce bölgenin güvenli olmadığı yönünde birçok kez uyarı yaptığı belirtilerek, bu uyarılara rağmen boğazdan geçmeye çalışan tankerlerin çeşitli mühimmatlarla hedef alındığı ifade edildi. İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri Komutan Yardımcısı Muhammed Ekberzade ise Hürmüz Boğazı’nın tamamen İran kontrolünde olduğunu söyledi. Ekberzade, dünya denizcilik şirketlerine gönderilen mesajda boğazın artık savaş koşulları altında olduğunu belirterek, gemilerin roketler veya insansız hava araçları tarafından hedef alınabileceğini ifade etti. Basra Körfezi’ni Umman Körfezi ve Arap Denizi’ne bağlayan Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması, küresel enerji piyasaları açısından son yılların en kritik gelişmesi olarak görülüyor. Uzmanlara göre bu dar su yolu üzerinden günde yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü dünya pazarlarına ulaştırılıyor. Bu rakam, küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sine karşılık geliyor. Başta Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Irak ve Katar olmak üzere bölgedeki büyük enerji üreticilerinin ihracatı büyük ölçüde bu geçide bağlı bulunuyor. Öte yandan Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi Asya ekonomileri petrol ithalatlarının önemli kısmını bu rotadan sağlıyor. Avrupa için de LNG tedariki açısından Hürmüz önemli bir yer tutuyor.
AVRUPA'DAN DOĞU AKDENİZ'E YIĞINAK
ABD-İsrail ile İran arasında tırmanan gerilimin Doğu Akdeniz’e sıçrama ihtimali üzerine Avrupa ülkeleri bölgeye askeri yığınak yapmaya başladı; savaş gemileri, F-35 ve F-16 uçakları ile hava savunma sistemleri Güney Kıbrıs çevresine konuşlandırılıyor. Fransız jetleri İran İHA’larını vurdu.
İngiltere, Fransa ve Yunanistan başta olmak üzere bazı Avrupa ülkeleri, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) çevresine savaş uçakları, savaş gemileri ve anti-insansız hava aracı sistemleri sevk etmeye başladı. İngiltere Savunma Bakanlığı, Kraliyet Donanması’na ait HMS Dragon destroyerinin Doğu Akdeniz’e gönderileceğini açıkladı. Geminin İHA’lara karşı savunma kapasitesine sahip olduğu belirtilirken, iki Wildcat helikopterinin de göreve katılacağı bildirildi. Londra yönetimi ayrıca, Kıbrıs’taki üslerde bulunan Eurofighter Typhoon uçaklarına ek olarak 6 adet F-35 savaş uçağı konuşlandırdı. Fransa da bölgedeki askeri varlığını artırma kararı aldı. Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Fransız donanmasının amiral gemisi olan Charles de Gaulle uçak gemisinin Akdeniz’e gönderilmesi talimatını verdi. Rum kaynaklarına göre Paris yönetimi ayrıca, GKRY’nin talebi üzerine anti-İHA sistemleri ve bir fırkateyn gönderdi; bu sayının ilerleyen günlerde ikiye çıkarılabileceği belirtiliyor. Yunanistan ise doğrudan GKRY’ye askeri destek sağladı. Atina yönetimi 4 adet F-16 savaş uçağı ile 2 fırkateyni bölgeye sevk etti. F-16’ların Baf’taki Andreas Papandreu Hava Üssü’ne, fırkateynlerin ise Limasol ve Larnaka açıklarına konuşlandırıldığı bildirildi. Öte yandan Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, Birleşik Arap Emirlikleri’ni hedef alan İran’a ait bazı insansız hava araçlarının Fransız Rafale savaş uçakları tarafından düşürüldüğünü açıkladı. GKRY yönetimi, 2 Mart’ta İngiltere’ye ait Ağrotur Üssü yakınlarında bir İHA’nın düşmesinin ardından Almanya ve İtalya’dan da askeri destek talep etmişti. Berlin ve Roma’nın bu talebe prensipte olumlu yaklaştığı ifade ediliyor.
TRUMP'IN BİR STRATEJİSİ YOK
ABD Başkanı Donald Trump, Alman Şansölye Merz’i kabulünde İran’la ilgili nihai hedefinin ne olduğuna net bir cevap veremedi. Merz de “ABD yönetiminin formüle edilmiş bir stratejisi” olmadığını söyledi. ABD Başkanı, Merz ve diğer Avrupalı müttefiklerini savaşa dahil olmaları için baskı altına alıyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik askeri operasyon kararı Washington’da ve Batı başkentlerinde yoğun tartışmalara yol açtı. Amerikan basını, Trump’ın savaşı başlatırken açık bir son hedef belirlemediğini ve İran’da savaş sonrası düzenin nasıl şekilleneceğine dair net bir plan ortaya koyamadığını yazıyor. Trump’ın kendi sözleri de bu eleştirileri güçlendirdi. Almanya Başbakanı Friedrich Merz’le görüşmesinde İran’da kendisi için “kabus senaryosunun” ne olduğu sorulduğunda Trump, “Rejimin devrilmesinden sonra istemediğimiz birinin yönetime gelmesi” yanıtını verdi. Ancak “en iyi senaryo”nun ne olacağı sorulduğunda somut bir plan ortaya koyamadı ve İran’ın gelecekte kimin tarafından yönetileceği sorusuna “Düşündüğümüz birçok kişi öldü” demekle yetindi. ABD basını, Trump’ın açıklamalarını “hedefi belirlenmemiş bir savaş” olarak yorumladı. Almanya Başbakanı Merz de, Beyaz Saray’daki görüşmesinin ardından yaptığı açıklamada, ABD yönetiminin İran’ın savaş sonrası siyasi geleceğine dair formüle edilmiş bir stratejisi olmadığını söyledi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise Merz’in Avrupa Birliği ülkelerini Tahran’a karşı ABD ve İsrail’in yanında yer almaya zorladığını savundu. Bu arada daha önce Trump’a yakınlığıyla bilinen bazı muhafazakâr medya figürleri bile saldırı kararını eleştirdi. Savaşın hedefleri konusunda Washington ile Tel Aviv arasında da farklılıklar ortaya çıkıyor. İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu İran’da rejim değişikliğini açıkça gündeme getirirken, Trump yönetimi daha çok İran’ın füze kapasitesini ve nükleer programını durdurmaya odaklandığını söylüyor.
'YİNE AYNI YALAN DEVREDE' TARTIŞMASI
Ortadoğu’da ABD, İsrail ve İran arasında tırmanan gerilimle birlikte 2003 Irak Savaşı’ndaki gerekçeler yeniden tartışma konusu oldu. Sosyal medyada ve bazı siyasi çevrelerde, ABD’nin o dönemde Irak’ı “kitle imha silahları” iddiasıyla işgal etmesi ile bugün İran’a yönelik suçlamalar arasında benzerlik kurulduğu görülüyor. ABD yönetimi son günlerde İran’ın kendilerine yönelik saldırı hazırlığında olduğunu öne sürerken, Pentagon bu iddiaların bir kısmını doğrulamadığını açıkladı. Bazı yorumcular ise geçmişte Irak’ta silahların bulunamamasını hatırlatarak askeri müdahale gerekçelerinin dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor. Öte yandan Amerikan Axios haber platformuna göre, ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun şubat ayında yaptığı telefon görüşmesi, İran’a yönelik saldırıların başlamasında kritik rol oynadı. İddiaya göre Netanyahu, İran lideri Ali Hamaney ve üst düzey isimlerin Tahran’da bir araya geleceğine dair istihbarat paylaşırken, bu bilginin CIA tarafından doğrulanmasının ardından Trump 27 Şubat’ta saldırı için nihai onayı verdi.
SANCHEZ’DEN TEPKİ: SENİN SUÇ ORTAĞIN OLMAYACAĞIZ
İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, ABD Başkanı Donald Trump’ın “ticari yaptırım” tehdidine sert yanıt verdi. Sanchez, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik bombardımanını “sorumsuz ve yasa dışı” olarak nitelendirerek İspanya’nın güneyindeki deniz ve hava üslerinin İran operasyonlarında kullanılmasına izin vermediklerini açıkladı. ”Korkmuyoruz, savaşın suç ortağı olmayacağız” diyen Sanchez, Orta Doğu’da devam eden savaşı “bir felaket” olarak nitelendirerek ülkesinin çatışmaya karşı olduğunu söyledi. Televizyondan yayımlanan konuşmasında Sanchez, “İnsanlığın büyük felaketleri böyle başlar… Milyonlarca insanın kaderiyle Rus ruleti oynayamazsınız” dedi. İki askeri üssünü kullandırmadığı gerekçesiyle kendilerini eleştiren ABD Başkanı Donald Trump’a “Savaşa hayır.” cevabını verdi.
