Rusya'nın İrkutsk bölgesinden gelen son dakika haberleri, küresel sağlık gündemine "veba salgını" şüphesiyle bomba gibi düştü. Vebayla Mücadele Araştırma Enstitüsü'nde çalışan 28 yaşındaki laborant Darya Şhipilova'nın ani ölümü, laboratuvarda yaşanan olası bir biyolojik sızıntı ihtimalini akıllara getirdi. Genç kadının Yersinia pestis (veba bakterisi) içeren bir deney tüpünü kazayla kırdığı yönündeki iddialar uluslararası basında geniş yankı bulurken, Rus yetkililer ölüm nedeninin veba olmadığını savundu. Epidemiyolojik durumun "istikrarlı" olduğu belirtilse de yüzlerce kişinin gözetim altına alınması soru işaretlerini beraberinde getirdi.
RUSYA'DA VEBA SALGINI MI BAŞLADI?
İrkutsk bölgesinde veba salgını başladığına yönelik iddialar, Vebayla Mücadele Araştırma Enstitüsü'nde yaşanan ölümcül vakanın yerel basına sızmasıyla alevlendi. İddialara göre 28 yaşındaki laboratuvar asistanı Darya Şhipilova, yüksek güvenlikli alanda çalışırken içinde veba bakterisi bulunan bir deney tüpünü kazayla kırdı ve patojene maruz kaldı. Ancak Rusya İnsan Sağlığı ve Tüketiciyi Koruma Kurumu (Rospotrebnadzor) bu biyolojik kaza iddiasını kesin bir dille reddetti. Kurum, ölümün mesleki bir patojen sızıntısından kaynaklanmadığını, epidemiyolojik ortamın kontrol altında olduğunu duyurdu.
RUSYA'DA VEBA OLAYINDA KAÇ KİŞİ ÖLDÜ?
Rusya'daki olay kapsamında şu ana kadar hayatını kaybettiği bildirilen tek kişi laborant Darya Şhipilova oldu. Rospotrebnadzor, genç kadına "kaynağı bilinmeyen zatürre" teşhisi konulduğunu, yapılan virolojik ve bakteriyolojik incelemelerde mesleki faaliyetiyle bağlantılı herhangi bir mikroorganizma (veba) tespit edilmediğini açıkladı. Buna rağmen, olası bir kuluçka dönemi riskine karşı Şhipilova ile temaslı olabileceği değerlendirilen yaklaşık 200 kişi acil sağlık gözetimine alındı. Şu an için gözetim altındaki kişilerde hastalık belirtisine rastlanmadığı ve test sonuçlarının negatif çıktığı bildirildi.
VEBA NEDİR? YERSİNİA PESTİS İNSANA BULAŞIR MI?
Veba, tarihte "Kara Ölüm" olarak bilinen ve milyonlarca insanın hayatına mal olan, Yersinia pestis adlı bakterinin neden olduğu akut ve bulaşıcı bir hastalıktır. Bakteri doğada genellikle kemirgenlerde ve bu hayvanların kanını emen pirelerde barınır. Dünya Sağlık Örgütü'ne (DSÖ) göre hastalığın üç ana klinik formu bulunmaktadır:
Hıyarcıklı Veba (Bubonik): En yaygın türdür; enfekte pirenin ısırmasıyla bulaşır ve lenf düğümlerinde ağrılı şişlikler (hıyarcık) oluşturur.
Septisemik Veba: Bakterinin doğrudan kan dolaşımına geçip çoğalmasıyla oluşur.
Pnömonik Veba (Akciğer Vebası): En ölümcül formdur. Akciğerleri hedef alır ve solunum yoluyla (damlacık enfeksiyonu) insandan insana çok hızlı bulaşabilir.
VEBA ŞU AN DÜNYADA VAR MI?
Geçmişte Kırgızistan (1330'lar) kökenli dev pandemilere yol açan veba, günümüzde modern tıbbın gözetimi altında izole bir hastalık olarak varlığını sürdürmektedir. DSÖ verilerine göre özellikle Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Madagaskar gibi ülkelerde halen endemik vakalar görülmektedir. Günümüzde veba, erken teşhis edildiğinde streptomisin ve gentamisin gibi güçlü antibiyotik protokolleriyle başarılı bir şekilde tedavi edilebilmektedir. Ancak pnömonik (akciğer) vebada kuluçka ve ilerleme süresi çok hızlı olduğundan, ilk 24 saat içinde tedaviye başlanması hayati önem taşır.
PNÖMONİK VEBA MI?
Rospotrebnadzor'un "kaynağı bilinmeyen zatürre" açıklamasını oldukça şüpheli bulmaktadır. Pnömonik veba (akciğer vebası), klinik olarak aniden başlayan ve kaynağı hızla tespit edilemeyen, kanlı balgam ve şiddetli solunum yetmezliği ile seyreden ağır bir zatürre (pnömoni) tablosu çizer. Resmi makamların ölümü zatürreye bağlayıp aynı anda 200 kişiyi ağır karantinaya alması, bu vakanın sıradan bir solunum yolu enfeksiyonu (atipik pnömoni) olmaktan ziyade, insandan insana damlacık yoluyla bulaşabilen pnömonik veba olabileceği şüphesini bilimsel olarak güçlendirmektedir.
