İran ile ABD arasında altıncı ayına giren savaşta askeri ve diplomatik cephede yeni bir dönem başlıyor. Bloomberg’in haberine göre İran, ABD ile savaşı sona erdirmek için yürütülen görüşmelerin çıkmaza girmesi üzerine askeri yapısını ülke sınırları dışında daha saldırgan operasyonlar gerçekleştirebilecek şekilde yeniden organize ediyor.
İran’ın yeni askeri yapılanması, ülkenin yalnızca savunmaya dayalı önceki doktrininden uzaklaşarak gerektiğinde çatışmayı “düşman topraklarına taşıma” anlayışına geçtiğine işaret ediyor.
DEVRİM MUHAFIZLARI’NDAN “TAARRUZ DOKTRİNİ” AÇIKLAMASI
İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun yeni komutanına danışmanlık yapan General Muhammed Rıza Nakdi, devlet televizyonuna yaptığı açıklamada askeri yapılanmadaki değişimi açık biçimde dile getirdi.
Nakdi, “Şartlar elverişli olduğunda ve emir verildiğinde operasyonu düşman topraklarına taşıyacağız.” dedi. İran’ın savaş öncesindeki askeri yaklaşımının ağırlıklı olarak “savunma ve ülkenin korunmasına” dayandığını söyleyen Nakdi, yeni yapılanmanın ise “taarruz doktrini” esasına göre şekillendiğini belirtti.
Bloomberg, İran’ın Dini Lideri Seyyid Mücteba Hüseyni Hamaney’in altı üst düzey askeri komutanı görevlendirmesinin de bu dönüşümün parçası olduğunu aktardı.
ABD İLE HÜRMÜZ GÖRÜŞMELERİNDE ÇIKMAZ
Askeri doktrindeki değişim, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı konusunda yürütülen görüşmelerde ilerleme sağlanamadığı bir dönemde geldi.
Bloomberg’e göre iki taraf da kritik su yolu üzerinde kontrol sahibi olduğunu savunurken, Washington ve Tahran’ın karşılıklı talepleri uzlaşmayı zorlaştırıyor.
Savaşın şiddeti son haftalarda azalmış olsa da Pakistan ve Katar’ın arabuluculuğunda kalıcı bir anlaşmaya varılması ihtimali giderek zayıflıyor.
TRUMP: HÜRMÜZ’DE TAM KONTROL BİZDE
ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social hesabından yaptığı açıklamada ABD’nin Hürmüz Boğazı üzerinde “tam kontrol” sağladığını ileri sürdü.
Trump, “ABD Hürmüz Boğazı üzerinde tam kontrole sahip. Bence bunu koruyacağız.” ifadelerini kullandı.
Ancak Bloomberg, İran’ın boğazdan geçen gemilere düzenlediği saldırılarla bu iddiaya karşılık verdiğini ve deniz trafiğinin halen savaş öncesindeki seviyelerin çok altında bulunduğunu belirtti.
İRAN: FÜZE ÜRETİMİ KULLANIMDAN DAHA HIZLI
Trump, İran ordusunun büyük ölçüde yok edildiğini ve ülkenin ciddi ekonomik sıkıntı içinde bulunduğunu da savundu.
Devrim Muhafızları Generali Nakdi ise bu açıklamalara karşı çıkarak İran’ın balistik füze üretiminin kesintisiz sürdüğünü söyledi.
Nakdi, üretim hızının savaşta kullanılan füze miktarından “çok daha yüksek” olduğunu ileri sürdü ancak üretim rakamlarına ilişkin ayrıntı paylaşmadı.
HÜRMÜZ’DEN DÜNYA ENERJİSİNİN BEŞTE BİRİ GEÇİYORDU
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının başladığı 28 Şubat öncesinde dünya petrolü ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyordu.
Savaşla birlikte deniz trafiği büyük ölçüde geriledi.
Bloomberg’e göre üreticiler, enerji sevkiyatlarını dünya piyasalarına ulaştırmak amacıyla alternatif boru hatları, farklı limanlar ve gemiden gemiye transfer yöntemleri kullanmaya başladı.
PAKİSTAN: “BİR ANLAŞMAYA YAKINLAR”
Pakistan Savunma Bakanı Khawaja Asif, Bloomberg’e yaptığı açıklamada ABD ve İran’ın “bir tür anlaşmaya yakın” olduğunu söyledi ancak müzakerelerin içeriğine ilişkin ayrıntı vermedi.
Pakistan İçişleri Bakanı Mohsin Naqvi’nin de Başbakan Şahbaz Şerif ve Genelkurmay Başkanı Mareşal Asım Münir’den İran yönetimine “önemli bir mesaj” ilettiği açıklandı.
Müzakereleri Pakistan adına Asım Münir yürütürken Naqvi’nin de sürece destek verdiği belirtildi.
HAZİRAN’DAKİ GEÇİCİ ANLAŞMA İŞLEVİNİ YİTİRDİ
Taraflar haziran ayında geçici bir barış anlaşmasına varmıştı. Ancak sonraki süreçte aralıklı çatışmaların ve deniz trafiğindeki kesintilerin devam etmesi nedeniyle anlaşma büyük ölçüde işlevsiz hale geldi.
Anlaşmadaki maddelerden biri taraflara 60 günlük müzakere süresi tanıyordu. Bu sürenin sona ermesine yaklaşılırken Pakistan Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Tahir Andrabi, sürenin uzatılabileceğini açıkladı.
WENDY SHERMAN: “KESİNLİKLE ÇIKMAZDAYIZ”
Eski ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Wendy Sherman, Bloomberg TV’ye yaptığı değerlendirmede müzakerelerdeki tabloyu açık biçimde “çıkmaz” olarak tanımladı.
Sherman, “Kesinlikle bir çıkmazdayız.” dedi.
Eski ABD’li diplomat, Washington’un İran’a ciddi yaptırım rahatlaması sağlamaması ya da Hürmüz üzerinden gelir elde edilmesine yönelik bazı düzenlemelere izin vermemesi halinde boğazın kalıcı biçimde açılmasının zor olduğunu savundu.
Sherman ayrıca, “Öngörülebilir gelecekte, belki de kalıcı olarak Hürmüz Boğazı’nı İran’ın kontrol edeceği gerçeğiyle karşı karşıyayız.” değerlendirmesinde bulundu.
OMAN-İRAN GÖRÜŞMELERİ İLERLEDİ
Al Jazeera daha önce İran ile Umman arasında Hürmüz Boğazı’nın bazı gemilere yeniden açılmasına yönelik görüşmelerin ileri aşamaya ulaştığını bildirmişti.
ABD bu görüşmelerin doğrudan tarafı değil.
Buna karşılık Washington, İran limanlarına yönelik deniz ablukasını yeniden uygulamaya başladı.
İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi’nin yeni Genel Sekreteri Muhsin Rızai, Umman ile yapılacak olası anlaşmanın Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılmasına yönelik müzakerelerden ayrı tutulacağını söyledi.
TAHRAN’IN TALEPLERİ: SAVAŞ BİTSİN, DONDURULAN VARLIKLAR SERBEST BIRAKILSIN
Bloomberg’in İran devlet televizyonuna dayandırdığı habere göre Tahran, arabulucular üzerinden Washington’a bazı talepler iletti.
Bunlar arasında ABD’nin savaşı sona erdirmesi ve İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması da bulunuyor.
Rızai’nin açıklamaları, Tahran’da Çin’in İran Büyükelçisi Cong Peiwu ile gerçekleştirdiği görüşmenin ardından geldi.
BRENT PETROL 89 DOLAR CİVARINDA
Orta Doğu’daki diplomatik sürecin geleceğine ilişkin belirsizlik petrol piyasalarında da etkisini sürdürüyor.
Bloomberg’e göre uluslararası gösterge olan Brent petrol yaklaşık 89 dolar seviyesinde işlem gördü.
Piyasalar, Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılıp açılmayacağı ve ABD-İran müzakerelerinin kalıcı bir anlaşmayla sonuçlanıp sonuçlanmayacağı konusunda net bir beklenti oluşturabilmiş değil.
ABD: HÜRMÜZ’DEN GÜNDE YAKLAŞIK 9 MİLYON VARİL PETROL ÇIKIYOR
ABD Enerji Bakanı Chris Wright, Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol miktarının yedi günlük ortalamada günlük yaklaşık 9 milyon varil olduğunu açıkladı.
Wright’a göre yeni geliştirilen boru hatları ve ihracat tesislerinden çıkan petrol de hesaba katıldığında bölgeden dünya piyasalarına ulaşan miktar günde yaklaşık 15 milyon varile çıkıyor.
ABD DONANMASI PANAMA BAYRAKLI GEMİYE ATEŞ AÇTI
Bölgede deniz trafiğindeki gerilim de devam ediyor.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Amerikan donanmasına ait bir helikopterin salı günü Umman Körfezi’nden geçen Panama bayraklı bir yük gemisine ateş açtığını duyurdu.
ABD tarafı, geminin İran limanlarından birine doğru ilerlediğini ve Washington’un uyguladığı ablukayı ihlal ettiğini ileri sürdü.
GEMİLER TRANSPONDERLERİNİ KAPATIP HÜRMÜZ’Ü GEÇİYOR
ABD’nin deniz ablukasına ve bölgedeki saldırılara rağmen Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat tamamen durmuş değil.
Bloomberg’in aktardığı uydu görüntülerine göre bazı gemiler AIS transponderlerini kapatarak boğazdan geçmeye devam ediyor.
Bazı tankerlerin ise Hürmüz dışında gemiden gemiye yük transferleri gerçekleştirdiği tespit edildi.
Bu yöntem, savaş nedeniyle daralan küresel petrol arzının tamamen kesilmesini engelleyen önemli kanallardan biri olarak görülüyor.
BÖLGESEL GERİLİM İRAN-ABD SAVAŞIYLA SINIRLI DEĞİL
Orta Doğu’daki askeri hareketlilik yalnızca ABD-İran çatışmasıyla sınırlı değil.
İsrail ile Hizbullah arasında Lübnan’ın güneyinde çatışmalar devam ederken İsrail, Gazze’de Hamas mensuplarına yönelik saldırılar gerçekleştiriyor.
İran destekli Husiler de Yemen’den Kızıldeniz’deki gemileri hedef almayı sürdürüyor.
Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar, salı günü bir ticari gemiye düzenlenen saldırıda hayatını kaybeden altı kişiden üçünün Pakistan vatandaşı olduğunu açıkladı.
